Tiêm cùng lúc vaccine não mô cầu ACYW và B: an toàn nhưng không nên chần chừ
Tiêm vaccine não mô cầu ACYW và vaccine não mô cầu B là biện pháp phòng ngừa chủ động trước vi khuẩn Neisseria meningitidis, giúp giảm nguy cơ viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết nặng, đặc biệt ở trẻ em, thanh thiếu niên và người sống trong môi trường tập thể, trong bối cảnh ca bệnh đang gia tăng và có thể gây tử vong nhanh.
Điều cha mẹ đang băn khoăn nhất là có nên tiêm hai loại vaccine này cùng buổi. Câu trả lời từ chuyên gia là: có thể tiêm cùng lúc an toàn, nếu trẻ được khám sàng lọc đầy đủ và tiêm tại cơ sở y tế đạt chuẩn. Vaccine não mô cầu nhóm ACYW và nhóm B có thể tiêm trong cùng một buổi, tại hai vị trí khác nhau trên cơ thể, mà không làm thay đổi đáp ứng miễn dịch và không làm tăng phản ứng sau tiêm. Trong bối cảnh TP HCM ghi nhận chùm ca bệnh não mô cầu nhóm B tại một trường THCS ở Hiệp Phước, với 4 học sinh mắc và một em 12 tuổi tử vong, việc trì hoãn tiêm chỉ vì lo tiêm cùng lúc là một rủi ro không đáng.
Không phải vaccine não mô cầu nào cũng giống nhau: hiểu đúng để chọn đúng
Một sai lầm phổ biến của phụ huynh là nghĩ rằng “tiêm một mũi não mô cầu là xong”. Thực tế, không phải tất cả vaccine não mô cầu đều phòng được các nhóm vi khuẩn giống nhau. Các vaccine được phát triển để tạo miễn dịch với những nhóm huyết thanh khác nhau, nên cần hiểu rõ phạm vi bảo vệ thay vì chỉ nhìn tên thương mại hoặc số nhóm ghi trên nhãn.
Vaccine não mô cầu ACYW (MenACWY) như Menquadfi và Nimenrix giúp phòng bốn nhóm A, C, Y, W-135, có thể tiêm từ 6 tuần tuổi đến người lớn không giới hạn độ tuổi. Vaccine não mô cầu B (MenB) như Bexsero lại chỉ phòng nhóm B, được chỉ định từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi. Một loại vaccine não mô cầu chỉ bảo vệ các nhóm có trong thành phần, không có tác dụng bảo vệ chéo với nhóm huyết thanh khác. Vì vậy, nếu muốn phòng ngừa não mô cầu rộng hơn, đặc biệt trong bối cảnh dịch nhóm B nhưng các nhóm khác vẫn lưu hành, việc kết hợp vaccine não mô cầu ACYW và vaccine não mô cầu B là lựa chọn hợp lý, không phải “tiêm thừa”.
Khoảng cách tiêm vaccine và câu chuyện tiêm gần nhau với cúm, phế cầu
Nhiều phụ huynh lo ngại rằng tiêm nhiều vaccine gần nhau sẽ “quá tải” miễn dịch hoặc làm giảm hiệu quả. Thực tế, không có một lịch chung cho mọi loại vaccine não mô cầu; số mũi và khoảng cách giữa các mũi phụ thuộc vào từng sản phẩm, độ tuổi bắt đầu tiêm và mức độ nguy cơ của người được tiêm. Điều quan trọng là tuân thủ phác đồ cụ thể của từng loại, chứ không tự ý giãn hoặc dồn mũi theo cảm tính.
Với các vaccine khác như cúm, phế cầu, việc tiêm gần ngày với vaccine não mô cầu không làm giảm hiệu quả bảo vệ. Trẻ vừa tiêm cúm, phế cầu hôm trước vẫn có thể tiêm vaccine não mô cầu vào hôm sau nếu sức khỏe ổn định và không có bệnh cấp tính cần trì hoãn. Nếu tiêm trong cùng một buổi, các vaccine sẽ được tiêm ở những vị trí khác nhau trên cơ thể. Điều này cho thấy hệ miễn dịch hoàn toàn có khả năng đáp ứng nhiều kháng nguyên cùng thời điểm, miễn là được bác sĩ sàng lọc kỹ.
Ai nên ưu tiên phòng ngừa não mô cầu và cần lưu ý gì sau tiêm?
Não mô cầu không phải bệnh thường gặp như cúm, nhưng lại tiến triển rất nhanh và có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề dù đã điều trị. Trong 14 tuần đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 24 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu, trong đó có 4 ca tử vong; trẻ dưới 15 tuổi chiếm 46% tổng số ca mắc. Những con số này đủ để khẳng định: đây không phải nguy cơ có thể xem nhẹ, nhất là với trẻ em và thanh thiếu niên.
Nhóm nên cân nhắc tiêm vaccine não mô cầu bao gồm trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể, người suy giảm miễn dịch, có bệnh nền, có nguy cơ phơi nhiễm nghề nghiệp hoặc chuẩn bị đến vùng đang có dịch. Sau tiêm, trẻ cần được theo dõi tại cơ sở ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi tại nhà 24–48 giờ. Một số phản ứng thường gặp như đau, sưng tại chỗ tiêm, sốt, mệt mỏi thường nhẹ và tự hết sau 1–2 ngày. Dù vậy, tiêm vaccine không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh, nên vẫn phải duy trì vệ sinh cá nhân, che miệng khi ho, không dùng chung đồ dùng và đi khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ.
Kết luận: Đừng để nỗi sợ tiêm cùng lúc cản trở việc bảo vệ con
Trong bối cảnh xuất hiện chùm ca não mô cầu nhóm B tại trường học, với ít nhất một trường hợp tử vong ở trẻ 12 tuổi, lựa chọn trì hoãn tiêm chỉ vì lo lắng “tiêm nhiều mũi một lúc” là một quyết định thiếu an toàn. Bằng chứng hiện có cho thấy tiêm cùng lúc an toàn giữa vaccine não mô cầu ACYW và vaccine não mô cầu B, không làm giảm đáp ứng miễn dịch và không làm tăng phản ứng sau tiêm.
Điều cha mẹ cần làm không phải là chờ đợi, mà là chủ động đưa con đến cơ sở tiêm chủng uy tín, mang theo sổ tiêm, thông báo rõ các mũi đã tiêm gần đây và mức độ phơi nhiễm, để bác sĩ xây dựng lịch tiêm phù hợp. Tiêm vaccine não mô cầu là cách phòng bệnh chủ động và hiệu quả, nhưng chỉ phát huy giá trị khi được thực hiện đúng loại, đúng đối tượng, đúng thời điểm. Đừng để nỗi sợ tiêm cùng lúc che mờ nguy cơ thực sự đến từ chính vi khuẩn não mô cầu.
