Khai giảng vùng sâu trên sóng nước: chuyện đi học không chỉ là tới trường
Hành trình xuồng máy đến trường của học sinh U Minh Hạ là câu chuyện những đứa trẻ vùng lâm phần phải dậy từ tinh mơ, len lỏi qua kênh rạch Cà Mau và quãng đường rừng dài nhiều kilômét chỉ để kịp dự lễ khai giảng vùng sâu cùng bạn bè và thầy cô.
Điểm đặc biệt của năm học mới ở vùng rừng U Minh Hạ không nằm ở trống trường hay bóng bay, mà bắt đầu từ tiếng máy nổ của những chiếc xuồng rẽ nước. Ngay từ 5 giờ sáng, Kiều Quốc Đại – học sinh lớp 4 trường tiểu học Trịnh Minh Hưởng – đã mặc quần áo mới, háo hức chờ chuyến đò để kịp lễ khai giảng. Nhà em cách điểm lẻ chỉ 500m, nhưng để về điểm trường chính, em phải đi xuồng xuyên rừng 4–5km đường thủy. Hình ảnh ấy cho thấy: ở U Minh Hạ, đi học là một cuộc hành trình thật sự, chứ không phải thói quen buổi sáng bước ra khỏi nhà rồi rẽ vào một con đường bê tông bằng phẳng.
Một ngôi trường bên bìa rừng và 400 đứa trẻ thắng khoảng cách địa lý
Trường tiểu học Trịnh Minh Hưởng nằm ở bìa rừng U Minh Hạ, lọt thỏm giữa những lô rừng tràm và keo lai, nơi mọi thứ xoay quanh các con kênh nhỏ đục màu phù sa. Địa lý đặc thù của vùng đất lâm phần khiến đường đến lớp của các em bị chia cắt bởi vô số kênh rạch Cà Mau, không có chỗ cho xe đạp hay xe máy – chỉ có xuồng, vỏ lãi và những bến nước tạm bợ.
Vậy mà sáng 5/9/2026, hơn 400 học sinh của trường – gồm điểm chính, điểm lẻ và một phân hiệu – đều có mặt dự lễ khai giảng năm học 2026–2027. Phó hiệu trưởng Nguyễn Văn Phường khẳng định: “Đến thời điểm này, 100% học sinh của trường đã được vận động đến lớp, không còn em nào phải nghỉ học vì hoàn cảnh khó khăn”. Trong điều kiện giao thông trắc trở, con số 100% ấy không chỉ là thành tích của một ngôi trường, mà là tuyên ngôn lặng lẽ về quyết tâm học tập của cả một cộng đồng vùng rừng.
Xuồng máy đến trường: tốn xăng, tốn sức nhưng không tốn niềm hy vọng
Ở U Minh Hạ, câu chuyện “xuồng máy đến trường” không phải hình ảnh minh họa lạ mắt, mà là phương tiện duy nhất để bám víu lấy giáo dục. Trong ngày khai trường, hàng loạt xuồng máy luồn lách qua kênh rạch trong lâm phần để chở học sinh đến lớp. Nhiều em phải đi từ sớm tinh mơ vì nhà xa, đường thủy quanh co, chỉ một khúc kênh bị lục bình dày hay nước cạn là cả chuyến đi có thể trễ giờ.
Phần lớn phụ huynh nơi đây sống bằng nghề trồng tràm, keo lai, hoặc đi làm thuê tự do trong rừng nên đời sống còn nhiều vất vả. Người lớn đi làm từ sớm, việc đưa đón con em tới trường phải nhờ vào ông bà hoặc những chuyến đò dọc – những người chạy vỏ lãi chở thuê trong xóm. Ông Nguyễn Văn Tiễn, người dân ấp 15, mỗi ngày tự tay lái xuồng máy hơn 4km, tốn chừng 2 lít xăng, chở cháu nội và thêm hai đứa nhỏ hàng xóm đi học cho kịp giờ. Đắt đỏ với một hộ làm rừng, nhưng không ai tính toán thiệt hơn, vì nếu không chấp nhận chi phí ấy, tương lai con trẻ sẽ mắc cạn lại giữa rừng.
Đằng sau lễ khai giảng vùng sâu: trách nhiệm của người lớn với ước mơ trẻ nhỏ
Điều khiến ngày khai giảng vùng sâu ở U Minh Hạ đáng suy ngẫm không chỉ là cảnh kênh rạch chằng chịt, mà là cách người lớn âm thầm cùng nhau gánh vác ước mơ học chữ. Tỉnh Cà Mau bước vào năm học 2026–2027 với 397.255 trẻ, học sinh, học viên và sinh viên các cấp. Trong bức tranh lớn ấy, hơn 400 học sinh của trường tiểu học Trịnh Minh Hưởng là một điểm nhỏ, nhưng lại là phép thử đối với cam kết “không bỏ lại ai phía sau” trong giáo dục.
Nhà trường đã chủ động rà soát học sinh khó khăn để hỗ trợ sách vở, nhu yếu phẩm và cả áo phao cho những em phải đi đò. Giáo viên như cô Nguyễn Trúc Thi phải vượt hơn chục kilômét mỗi ngày để kịp giờ lên lớp, vẫn kiên trì cập nhật nội dung mới, điều chỉnh cách dạy cho phù hợp với thực tế vùng rừng. Trong khi đó, nhiều bố mẹ tiếp tục bám rừng, bám rẫy, chấp nhận gửi con cho ông bà, đò dọc nhưng không chấp nhận phương án để con nghỉ học. Sự liên minh lặng lẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng ấy xứng đáng được coi là “hạ tầng mềm” quan trọng nhất của mọi chính sách giáo dục vùng sâu.
Khi những chuyến đò rẽ sóng mang theo hy vọng đổi đời
Nhìn những chiếc xuồng máy chở đầy áo trắng len dưới tán rừng, ta thấy rõ giáo dục không phải khẩu hiệu trừu tượng, mà là hy vọng rất cụ thể, gắn với từng mái nhà mái lá của vùng lâm phần U Minh Hạ. Buổi sáng 5/9/2026, 100% trong số hơn 400 học sinh của trường đều háo hức đến lớp trong bộ quần áo mới, trên những chuyến đò nhỏ rẽ sóng. Những chuyến đò ấy chở theo không chỉ sách vở, mà còn là khát vọng thoát khỏi vòng luẩn quẩn nghèo khó, phụ thuộc vào trồng tràm, keo lai hay làm thuê vất vả.
Hôm nay, kênh rạch còn chia cắt, đường vào trường tiểu học Trịnh Minh Hưởng vẫn gập ghềnh, và câu chuyện khai giảng vùng sâu vẫn gắn với tiếng máy nổ từ tờ mờ sáng. Nhưng nếu xã hội nhìn những hình ảnh ấy không phải như một “bức tranh đẹp lạ” mà như lời nhắc về trách nhiệm phải làm tốt hơn, thì mỗi nhịp chèo, mỗi lít xăng của bà con nơi đây sẽ không uổng phí. Những em học sinh U Minh Hạ đi xuồng máy đến trường hôm nay có quyền hy vọng rằng, khi các em trưởng thành, con đường đến lớp của thế hệ sau sẽ bớt gập ghềnh hơn – và đó chính là ý nghĩa sâu xa của những lễ khai giảng vùng sâu trên sóng nước này.
