Lối thoát nạn thứ hai là gì và vì sao nhà hẻm buộc phải có?
Lối thoát nạn thứ hai trong nhà hẻm là một đường ra bổ sung, độc lập với cửa chính, có thể là ban công, cửa sổ, ô cửa nhỏ hoặc lối sang mái nhà liền kề, luôn ở trạng thái sẵn sàng mở từ bên trong mà không cần chìa khóa, dẫn đến khu vực an toàn khi xảy ra cháy nổ hoặc sự cố khẩn cấp.
Thực tế đau xót đã cho thấy cái giá của việc coi nhẹ lối thoát hiểm nhà ở. Đêm 15-1-2024, gia đình 5 người của bà Trịnh Thị Lan ở phường Đông Hưng Thuận suýt mất mạng khi đám cháy bốc lên từ tầng trệt nhà vừa ở vừa kinh doanh, khói đặc khiến chồng bà không thể xuống dưới kiểm tra và cả nhà chỉ còn biết kêu cứu. Hàng xóm phải đập kính mới giải cứu được. Vấn đề không nằm ở việc nhà chật hay hẻm nhỏ, mà ở chỗ nhiều người cải tạo nhà hẻm chỉ chăm chăm tối đa hóa diện tích kinh doanh, chỗ để xe, mà bỏ qua an toàn nhà hẻm và lối thoát hiểm nhà ở. Nếu không thay đổi tư duy, những căn nhà ống một lối ra sẽ tiếp tục biến thành “ống khói” khi có sự cố.
Chi phí nhỏ, hiệu quả lớn: lối thoát không nhất thiết phải đắt tiền
Điểm tích cực là để có lối thoát nạn thứ hai, bạn không phải đập nhà hay chi tiền khổng lồ. Sau vụ cháy, bà Trịnh Thị Lan chỉ bỏ khoảng 10 triệu đồng để cải tạo nhà: dời máy giặt, thiết bị điện sang khu riêng, bổ sung phương tiện chữa cháy tại chỗ và đặc biệt thay ổ khóa cửa thoát hiểm trên mái bằng chốt gạt để mở ngay từ bên trong, không cần tìm chìa. Chính chi tiết nhỏ này biến một cánh cửa bị khóa thành lối thoát sống. Ở một trường hợp khác, kỹ sư Bùi Công Huy cho biết gia đình bà Ngô Thị Nương – nhà ống cấp bốn có gác, tầng trệt để xe và sạc điện – được tư vấn hai phương án: nâng mái làm ban công khung thép với chi phí khoảng 100 triệu đồng, hoặc đục tường mở lối ra mái tôn nhà hàng xóm chỉ tốn vài triệu đồng và thi công trong một ngày. Bà Nương chọn phương án thứ hai. "Chi phí nhỏ, hiệu quả lớn" ở đây không phải khẩu hiệu mà là lựa chọn thực tế của người sống trong nhà hẻm.
Những giải pháp lối thoát nạn thứ hai phù hợp nhà hẻm chật
Thay vì tự nhốt mình trong “chuồng cọp”, chủ nhà hẻm hoàn toàn có thể thiết kế các lối thoát hiểm nhà ở linh hoạt, tùy theo kết cấu. Lựa chọn phổ biến và ít tốn kém là đục một ô cửa nhỏ (tối thiểu 60 cm x 60 cm) trên mảng tường hoặc khung sắt để thoát ra mái tôn nhà liền kề, kết hợp chốt gạt mở từ bên trong, tuyệt đối không dùng ổ khóa cần chìa theo khuyến cáo của lực lượng chuyên môn. Ban công và cửa sổ cũng có thể trở thành lối thoát nạn thứ hai nếu không bị bịt kín bởi khung sắt hàn chết; trong trường hợp chưa tháo được toàn bộ, nên ưu tiên mở ô cửa thao tác nhanh. Đại diện cơ quan phòng cháy chữa cháy nhấn mạnh: muốn hiệu quả, lối thoát nạn thứ hai phải tách biệt lối chính, không bị khói, khí độc bao phủ; cửa thoát luôn sẵn sàng dùng, mở được ngay từ bên trong; và dẫn đến khu vực an toàn như cầu thang ngoài, ban công, sân thượng hoặc mái nhà liền kề. Nói cách khác, một cửa sổ mở được còn an toàn hơn một “chuồng cọp” kiên cố nhưng khóa kín.
Vượt qua nỗi sợ trộm cắp để ưu tiên sinh mạng
Lý do khiến nhiều gia đình vẫn khóa chặt ban công và hàn kín chuồng cọp là nỗi lo trộm cắp. Một cán bộ công an phường Tân Sơn Hòa thừa nhận vận động tháo dỡ chuồng cọp từng rất khó, vì người dân sợ tạo sơ hở cho kẻ gian đột nhập. Nhưng sau vụ cháy đặc biệt nghiêm trọng ở Cư xá Độc Lập (phường Phú Thọ Hòa) tháng 7-2025 khiến 8 người tử vong, nhận thức thay đổi rõ rệt. Tính đến 14-6-2026, đã có 14.825 trên 15.161 căn hộ tháo dỡ, mở lối thoát nạn thứ hai qua chuồng cọp, đạt 97,8%; 386 trên 479 căn hộ khắc phục việc cơi nới chiếm dụng không gian chung. Con số này cho thấy nhiều người đã dám ưu tiên sinh mạng thay vì ảo giác an toàn từ khung sắt khóa kín. Giải pháp thông minh không phải là bịt mọi lối ra, mà là kết hợp khóa, camera, hàng xóm cảnh giác… với một lối thoát nạn thứ hai luôn sẵn sàng khi cần.
Cải tạo nhà an toàn là trách nhiệm với cả khu dân cư
Theo ý kiến chuyên môn, nhiều nhà phố và nhà kết hợp kinh doanh vẫn tiềm ẩn rủi ro vì chủ nhà chịu áp lực chi phí nên chỉ đầu tư tối thiểu cho phòng cháy chữa cháy, nhất là khi họ không trực tiếp sinh sống trong công trình. Sự thật là cải tạo nhà an toàn không phải hạng mục “có điều kiện thì làm”, mà là trách nhiệm bắt buộc với gia đình và hàng xóm: từ bố trí ít nhất hai lối thoát hiểm độc lập, giữ ban công và cửa sổ thông thoáng, đến kiểm tra định kỳ hệ thống điện, báo cháy. Mỗi căn nhà được sửa lại an toàn hơn sẽ tự mở một “đường sống” cho chính gia đình đó và thêm một lớp bảo vệ cho toàn khu dân cư. Khi xảy ra cháy ở nhà hẻm, lực lượng cứu hộ thường khó tiếp cận; lúc này, lối thoát nạn thứ hai, bình chữa cháy xách tay, thiết bị báo cháy, búa, rìu, xà beng, kìm cộng lực, mặt nạ lọc khói và thang dây trở thành “bộ cứu sinh” bắt buộc. Nếu ngay từ khâu xin phép kinh doanh và cải tạo nhà, lối thoát nạn, hệ thống báo cháy, chỗ để xe được coi là điều kiện tiên quyết, thì những bi kịch do nhà hẻm bít kín lối ra đã có thể giảm đi rất nhiều.
