Lối thoát nạn thứ hai: luật bắt buộc và đường sống duy nhất
Lối thoát nạn nhà hẻm là hệ thống cửa, ô thoát hiểm hoặc đường di chuyển an toàn giúp người trong nhà thoát ra ngoài khi xảy ra cháy nổ, đặc biệt trong bối cảnh nhà trong hẻm nhỏ, đa công năng và xe cứu hỏa khó tiếp cận trực tiếp, nơi chỉ một phút chậm trễ cũng có thể đổi bằng sinh mạng của cả gia đình. Các vụ cháy gần đây tại TPHCM cho thấy những căn nhà chỉ có một lối đi dễ biến thành "bẫy" khói lửa, như ki-ốt bán rau củ ở phường Đông Hưng Thuận cháy sáng 5-9 làm 2 người tử vong, hay quán ăn trên đường Ngô Đức Kế làm 5 người chết. Khi lửa bùng từ tầng trệt, khói độc và ngọn lửa nhanh chóng bịt kín cửa chính, cầu thang, khiến người ở bên trong kẹt lại trước khi kịp phản ứng. Trong bối cảnh đó, lối thoát nạn thứ hai không phải chi tiết phụ, mà là đường sống bắt buộc nếu gia đình không muốn căn nhà trở thành chiếc quan tài khóa kín bằng cửa cuốn và khung sắt. Mở lối thoát nạn thứ hai không phải yêu cầu hình thức mà là "đường sống" của mỗi gia đình.
Năm phút vàng trong hẻm nhỏ: vì sao phải tự cứu mình trước?
Trong những con hẻm nhỏ, ngoằn ngoèo, xe chữa cháy chuyên dụng khó tiếp cận hiện trường ngay lập tức. Điều đó có nghĩa là nếu bạn trông chờ hoàn toàn vào lực lượng chuyên nghiệp, đám cháy đã kịp nuốt trọn căn nhà trước khi còi xe cứu hỏa vang tới đầu hẻm. Theo lực lượng PCCC, 5 phút đầu tiên kể từ khi phát hiện cháy là "thời gian vàng" để giảm thiểu thiệt hại. Câu chuyện ở hẻm 362 Lê Văn Lương – chỉ rộng hơn 1 m, nhà cuối hẻm chỉ có một lối ra – cho thấy sức mạnh của phản ứng nhanh: người trong nhà kịp hô hoán, hàng xóm mang bình chữa cháy, vòi nước, thang đến, dắt xe ra để mở đường, nhờ đó khống chế đám cháy trong khoảng 15 phút, không thiệt hại về người. Thực tế từ các con hẻm nhỏ ở TPHCM cho thấy, khi xe chữa cháy chưa thể tiếp cận ngay, người phát hiện cháy, hàng xóm, tổ liên gia an toàn PCCC cùng phương tiện chữa cháy tại chỗ là lực lượng tham gia ứng cứu đầu tiên. Nếu bạn không chuẩn bị lối thoát nạn nhà hẻm, không có bình chữa cháy và không thống nhất phương án với tổ liên gia, bạn đã bỏ lỡ gần như toàn bộ cơ hội cứu chính mình.
Những bẫy chết người trong thiết kế thoát hiểm nhà hẻm
Phần lớn nhà hẻm hiện nay không thiếu diện tích, mà thiếu tư duy thiết kế thoát hiểm. Nguy hiểm nhất là kiểu nhà đa công năng: tầng trệt vừa để xe, vừa làm kho, vừa là bếp, lại thêm kinh doanh, tất cả đều chất vật liệu dễ cháy. Khi lửa xuất phát từ tầng trệt, nó nhanh chóng chặn kín cầu thang, cửa chính, biến lối đi duy nhất thành ống khói dày đặc. Thêm vào đó là những "cải tạo" tự phát: cửa cuốn đóng kín ban đêm có thể trở thành vật cản thoát hiểm trong tình huống mất điện hoặc gặp sự cố; khung sắt "chuồng cọp" và biển hiệu che kín ban công khiến khả năng thoát hiểm gần như bằng không khi cháy xảy ra ở tầng trệt. Tệ hơn, chúng còn cản trở lực lượng cứu hộ tiếp cận hiện trường. Không ít gia đình vẫn tin rằng khóa mọi thứ lại là an toàn, trong khi họ đang tự hàn kín lối thoát duy nhất cho mình. Câu hỏi phải đặt ra không phải là “khóa thế nào cho chắc”, mà là “khi có cháy, tôi mở bằng cách nào trong vài chục giây giữa khói và lửa?”.
Giải pháp mở lối thoát nạn nhà hẻm mà không đập phá lớn
Tin vui là để có lối thoát nạn thứ hai, bạn không nhất thiết phải phá nhà hay xây mới toàn bộ. Lối thoát nạn thứ hai có thể là ban công mở từ bên trong, cửa lên mái hoặc ô thoát hiểm; thậm chí một chiếc búa phá dỡ đặt đúng chỗ cũng có thể cứu mạng khi khói lửa bủa vây. Một chủ nhà kinh doanh cháo lòng sau khi được hướng dẫn đã chọn giải pháp rất đời thường: trang bị 2 bình chữa cháy, mở thêm lối thoát qua mái và cửa phía sau, treo chìa khóa ở vị trí dễ thấy. Đó là thiết kế thoát hiểm thông minh: tận dụng cấu trúc có sẵn, chỉ chỉnh sửa những điểm nghẽn. Một ban công đang bị che kín có thể trở thành cửa sinh nếu bỏ biển hiệu, tháo chuồng cọp và lắp cửa mở trong. Cửa lên mái, thang xếp gắn tường, ô cửa sang nhà bên cạnh thỏa thuận trước… đều là những lối thoát cơ bản mà hầu hết nhà hẻm có thể thực hiện. Vấn đề không phải là thiếu giải pháp, mà là bạn có dám ưu tiên sinh mạng hơn mặt tiền kín và cảm giác an ninh giả tạo hay không.
Xây văn hóa an toàn cháy nổ: từ từng nhà đến tổ liên gia
Những ngôi nhà đa công năng vẫn còn rất nhiều, trong khi toàn thành phố có khoảng 109.000 cơ sở xen cài trong khu dân cư, gồm hơn 34.000 nhà ở kết hợp sản xuất kinh doanh, hơn 55.000 nhà trọ, hơn 5.000 kho hàng và 16.000 cơ sở sản xuất nhỏ lẻ. Nếu mỗi nhà hẻm không thay đổi, mọi nỗ lực bên ngoài chỉ là chắp vá. Theo lực lượng PCCC, nguy cơ cháy nổ cao tại nhà ở kết hợp kinh doanh, nhà trọ xuất phát từ việc người dân tự ý thay đổi công năng sử dụng nhưng không bảo đảm điều kiện an toàn. Những bước rất cơ bản đã cứu được không ít gia đình: tự kiểm tra hệ thống điện, sắp xếp hàng hóa gọn gàng, mua bình chữa cháy tại chỗ, hiểu và dùng đúng bình mini, đặt ở vị trí dễ thấy với niên hạn sử dụng còn tốt. Ở cấp độ cộng đồng, thành phố duy trì 10.295 tổ liên gia an toàn PCCC và 7.849 điểm chữa cháy công cộng, đồng thời phát thông điệp PCCC trên hơn 8.000 màn hình LED công cộng. Con số này chỉ có ý nghĩa khi từng hộ trong hẻm tham gia thật, thống nhất cách báo động, đường di chuyển, vị trí bình chữa cháy, và đặc biệt là đảm bảo hẻm thông thoáng, không dựng kín xe máy cản đường cho cả người chạy cháy lẫn xe cứu hỏa.
