Khám mắt định kỳ là gì và vì sao phải coi là ưu tiên sức khỏe
Khám mắt định kỳ là việc kiểm tra toàn diện tình trạng thị lực và cấu trúc mắt theo lịch lặp lại cố định, giúp phát hiện sớm các bệnh lý về mắt, đánh giá yếu tố nguy cơ, điều chỉnh thói quen sinh hoạt và can thiệp y khoa kịp thời trước khi xảy ra giảm thị lực hoặc mù lòa không thể hồi phục. Khám mắt định kỳ không phải dịch vụ “xa xỉ” cho người có bệnh, mà là phần bắt buộc trong chăm sóc sức khỏe lâu dài, tương tự khám tổng quát hay tầm soát tim mạch. Nếu chúng ta tiếp tục duy trì tư duy “mắt còn nhìn được thì chưa cần đi khám”, cái giá phải trả sẽ là những tổn thương thị giác âm thầm, chỉ được phát hiện khi đã quá muộn để cứu vãn.
Các bệnh lý về mắt âm thầm nhưng có thể cướp đi thị lực
Điều đáng sợ nhất của nhiều bệnh lý về mắt là chúng diễn tiến âm thầm, không biểu hiện triệu chứng rõ ở giai đoạn đầu, khiến người bệnh dễ bỏ qua và chấp nhận sống chung với nguy cơ tiềm ẩn. Tại các bệnh viện chuyên khoa, mỗi năm có hàng nghìn người được phát hiện mắc đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc do đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm, glôcôm… – những bệnh có thể gây giảm thị lực nghiêm trọng, thậm chí mất thị lực nếu không điều trị kịp thời. Ở trẻ em, tật khúc xạ, bệnh mắt bẩm sinh, chấn thương trong sinh hoạt và tổn thương giác mạc cũng ngày càng phổ biến. Thông điệp “Hãy yêu đôi mắt của bạn” trong Ngày Thị giác thế giới không phải khẩu hiệu đẹp, mà là lời nhắc rằng mù lòa thường bắt đầu từ sự chủ quan hằng ngày.
Câu chuyện thực tế: đi khám sớm khác gì với chờ đến khi quá muộn?
Trường hợp ông Trương Thành Trưởng ở xã Hậu Lộc là minh chứng rõ ràng cho sức mạnh của khám mắt định kỳ. Ngay khi có biểu hiện đau nhức mắt, nhìn mờ, ông đến Bệnh viện Mắt Thanh Hóa và được chẩn đoán glôcôm giai đoạn sớm, thị lực vẫn còn 9/10. Nhờ phát hiện kịp thời, ông được điều trị bằng laser kết hợp thuốc hạ nhãn áp, kiểm soát bệnh và bảo toàn thị lực mà không phải phẫu thuật. Ngược lại, đa phần bệnh nhân glôcôm đến khám ở giai đoạn muộn, khi bệnh đã tiến triển nặng và tổn thương thị giác không thể hồi phục. Nhiều người chọn cách tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc chờ cho “tự khỏi”, giống như bé gái 15 tuổi đỏ, đau, chảy nước mắt trong 2 tháng vì dị vật giác mạc; nếu không được phát hiện và lấy ra kịp thời, tổn thương có thể thành viêm giác mạc sâu, sẹo giác mạc và nguy cơ mù lòa.
Lối sống hiện đại: đồng minh hay kẻ thù của đôi mắt?
Chúng ta thường đổ lỗi cho tuổi tác khi mắt mờ, nhưng sự thật là lối sống hiện đại đang bào mòn đôi mắt nhanh hơn nhiều. Thói quen học tập, làm việc, giải trí với màn hình điện thoại, máy tính trong thời gian dài khiến tỷ lệ trẻ mắc tật khúc xạ gia tăng rõ rệt. Trường hợp cậu bé thường xuyên dùng thiết bị 4–5 tiếng mỗi ngày sau dịch Covid-19 và được chẩn đoán cận thị kèm loạn thị không còn là hiện tượng cá biệt. Ở người trưởng thành, các bệnh mạn tính như đái tháo đường, cao huyết áp, rối loạn tuần hoàn máu vừa là yếu tố nguy cơ của glôcôm, vừa là nguồn gốc của bệnh võng mạc tiểu đường gây suy giảm thị lực nặng. Theo các bác sĩ, người trên 40 tuổi, người có tiền sử gia đình glôcôm, cận trên 4 đi-ốp hoặc mắc bệnh mạn tính cần tầm soát mắt mỗi năm 1–2 lần.
Chủ động phòng ngừa bệnh mắt: đổi tư duy, đặt lịch khám ngay hôm nay
Nếu hiểu rằng tổn thương thị giác do glôcôm hay sẹo giác mạc là không thể hồi phục, bất kỳ ai cũng sẽ nhận ra khám mắt định kỳ là hình thức bảo hiểm thị lực ít tốn kém nhất. Khám mỗi 6–12 tháng giúp phát hiện sớm bệnh lý về mắt và yếu tố nguy cơ, từ đó điều trị và kiểm soát bệnh, duy trì thị lực tốt hơn. Thạc sĩ, bác sĩ Lê Xuân Hùng khuyến cáo nên chuyển từ tư duy “có bệnh mới chữa” sang chủ động phòng bệnh, khám và phát hiện bệnh sớm. Điều đó đồng nghĩa: đi khám ngay khi mắt đau, đỏ, chảy nước mắt, nhìn mờ, cảm giác cộm; không tự ý mua thuốc hay kéo dài điều trị không rõ nguyên nhân. Chủ động phòng ngừa bệnh mắt bằng khám mắt định kỳ chính là cách bảo vệ chất lượng cuộc sống, giữ khả năng làm việc, học tập và tận hưởng thế giới bằng đôi mắt sáng lâu dài.
