Thỏa thuận dầu Mỹ–Venezuela: bước ngoặt địa chính trị ngay trên các mỏ 65 tỷ thùng
Thỏa thuận dầu Mỹ Venezuela là một loạt cam kết cho phép công ty được Mỹ hậu thuẫn nắm quyền khai thác dài hạn các mỏ dầu Venezuela 65 tỷ thùng, đồng thời mở đường cho dòng vốn tư nhân quy mô lớn và tăng mức độ kiểm soát của Washington đối với ngành năng lượng chiến lược của Caracas, qua đó làm thay đổi cán cân quyền lực năng lượng toàn cầu và chiến lược địa chính trị Nam Mỹ. Về mặt hình thức, thỏa thuận xoay quanh việc chính quyền lâm thời Venezuela trao quyền khai thác trong 100 năm cho North American Blue Energy Partners (NABEP) đối với 17 mỏ dầu, với tổng trữ lượng đã được chứng minh khoảng 65 tỷ thùng. Đồng thời, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington nắm quyền kiểm soát đa số đối với lượng trữ này và gọi đây là “thương vụ dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử thế giới”. Điều đáng nói là cấu trúc sở hữu NABEP gắn chặt với các cơ quan của Mỹ, khiến thỏa thuận này thực chất là công cụ quyền lực chứ không chỉ là hợp đồng thuần kinh tế.
NABEP, 100 năm khai thác và câu hỏi chủ quyền tài nguyên Venezuela
Việc một công ty tư nhân như NABEP được trao quyền khai thác 100 năm trên một phần năm trữ lượng dầu đã được chứng minh của Venezuela là một bước nhượng quyền chưa từng có tiền lệ tại nước này. Dù Caracas khẳng định vẫn duy trì quyền sở hữu và chủ quyền đối với tài nguyên dầu, dư luận nội địa khó tránh khỏi cảm giác rằng chiếc chìa khóa vận hành ngành dầu khí đã được chuyển đáng kể về phía Washington. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ có mặt tại lễ ký kết, cùng với các thỏa thuận song song giữa Venezuela và các tập đoàn như Chevron, GE Vernova, Eni, cho thấy đây không phải một thương vụ đơn lẻ mà là cả một kiến trúc mới cho ngành năng lượng nước này. Người dân Venezuela bị đặt vào thế lưỡng nan: một bên kỳ vọng dòng đầu tư mới giúp phục hồi kinh tế sau nhiều năm suy giảm, bên kia lo ngại quốc gia có thể mất dần khả năng tự quyết đối với tài sản dầu mỏ vốn được xem là thuộc về người dân.
Nga, Trung Quốc và ván thua trên bàn cờ dầu Venezuela
Thỏa thuận dầu Mỹ–Venezuela là cú xoay trục gây tổn thất trực tiếp cho Nga và Trung Quốc tại Caracas. Nhiều mỏ trong số 17 mỏ nay do NABEP nắm quyền từng nằm dưới sự kiểm soát hoặc vận hành của doanh nghiệp Nga và Trung Quốc. Điều này đồng nghĩa ảnh hưởng Nga–Trung trên các mỏ dầu vật chất bị thu hẹp rõ rệt, nhường chỗ cho một cấu trúc mới với chi phối từ Washington. Trung Quốc đặc biệt bị tổn thương: trong hai thập kỷ qua, Bắc Kinh đã cho Venezuela vay hơn 105 tỷ USD, với khoảng 95 tỷ USD gắn cơ chế hoàn trả bằng dầu. Mặc dù nay dòng cho vay lớn đã chững lại, Caracas vẫn được ước tính nợ hơn 10 tỷ USD. Nếu sản lượng ở các mỏ từng dùng để trả nợ được chuyển sang kênh NABEP, khả năng thu hồi nợ của Bắc Kinh sẽ suy giảm đáng kể. Cùng lúc, mạng lưới giao dịch dầu ngoài USD mà Trung Quốc xây dựng trong giai đoạn Venezuela bị trừng phạt cũng bị đánh thẳng vào, khi thỏa thuận mới kéo dầu Venezuela quay về quỹ đạo thanh toán gắn với đồng USD.
Từ Essequibo đến OPEC: cuộc tái sắp xếp chiến lược địa chính trị Nam Mỹ
Tác động của thỏa thuận không dừng ở nội bộ Venezuela mà lan ra cả chiến lược địa chính trị Nam Mỹ. Đặt Venezuela cạnh Guyana và tranh chấp Essequibo, dễ thấy Washington đang dần kiểm soát cả hai bên của một điểm nóng gắn chặt với lợi ích năng lượng. Chevron hiện có hoạt động dầu khí tại Venezuela đồng thời tham gia liên doanh ở khu vực Stabroek của Guyana, nơi sản lượng đã đạt khoảng 900.000 thùng/ngày và được dự báo tăng lên 1,7 triệu thùng/ngày vào năm 2030. Khi các doanh nghiệp Mỹ hiện diện sâu ở cả hai thị trường, Mỹ có thêm lý do chiến lược để duy trì căng thẳng Essequibo trong ngưỡng kiểm soát. Một hệ quả khác là câu chuyện năng lượng toàn cầu OPEC. Thỏa thuận dầu Mỹ–Venezuela khiến khả năng Caracas tính chuyện rời OPEC trở nên thực tế hơn. Nếu Venezuela rời tổ chức, nước này sẽ có nhiều dư địa tăng sản lượng theo nhu cầu thị trường và đối tác Mỹ, thay vì bị ràng buộc bởi cơ chế điều tiết sản lượng OPEC. Cùng với đà tăng nhanh của sản lượng Guyana, Tây Bán cầu có thể nổi lên như nguồn cung ngoài OPEC, làm lệch cấu trúc quyền lực trên thị trường năng lượng toàn cầu.
Kinh tế Venezuela và người dân: cơ hội phục hồi đi kèm cái giá dài hạn
Từ góc nhìn đời sống, thỏa thuận dầu Mỹ Venezuela là liều thuốc hồi sinh nhưng cũng là bản cam kết ràng buộc thế hệ tương lai. Sau nhiều năm thiếu đầu tư, hạ tầng xuống cấp và trừng phạt khiến ngành dầu khí suy yếu, Venezuela rõ ràng cần vốn, công nghệ và thiết bị để đưa nguồn dầu khổng lồ của mình trở lại thị trường. Sản lượng dầu đã tăng gần 30% trong giai đoạn đầu năm, lên khoảng 1,2 triệu thùng/ngày, với mục tiêu khôi phục lên khoảng 3 triệu thùng/ngày nhờ các thỏa thuận mới. Theo ước tính của phía Venezuela, tổng giá trị mang lại trong vài thập kỷ tới có thể vượt 200 tỷ USD, nếu các cam kết được thực thi trọn vẹn. Tuy nhiên, mức tăng mạnh về sản lượng dự báo cần ít nhất 3–4 năm mới xuất hiện, đồng nghĩa người dân chưa thể thấy ngay lợi ích trên thu nhập và dịch vụ xã hội. Trong khi một bộ phận kỳ vọng kinh tế phục hồi và dịch vụ công được cải thiện, nhiều người khác lo ngại việc doanh nghiệp có hậu thuẫn Mỹ nắm quyền khai thác dài hạn có thể khiến quốc gia mất dần khả năng chủ động quyết định nhịp độ khai thác, phân phối lợi ích và định hình chính sách xã hội gắn với dầu.
