Khi núi đá sụp đổ và dòng người “Bắc tiến” hình thành
Chủ đề của bài viết này là cách biến đổi khí hậu, thông qua các đợt nắng nóng cực đoan và tan băng vĩnh cửu, đang làm dãy Alps trở nên nguy hiểm hơn với các vụ sạt lở đá núi kỷ lục, đồng thời đẩy du khách châu Âu dịch chuyển ồ ạt về các điểm đến mát mẻ phía Bắc, tạo ra cả cơ hội kinh tế lẫn áp lực sinh thái cho những vùng núi vốn mong manh. Bi kịch của du lịch dãy Alps mùa hè năm nay là ở chỗ: thời điểm từng được coi là an toàn nhất để leo núi đang biến thành mùa của rủi ro và bất định. Năm 2026, riêng khu vực Mont Blanc đã ghi nhận 450 vụ sạt lở đá kể từ đầu năm, mức chưa từng có tiền lệ. Những con số lạnh lùng đó không chỉ dừng lại ở thống kê khoa học; chúng đang buộc ngành du lịch phải tự hỏi liệu mô hình “bán mát mẻ” có còn bền vững trong thời khí hậu nóng lên hay không.
Alps nóng lên, sạt lở đá núi phá kỷ lục và cú cảnh tỉnh an toàn
Ở dãy Alps, biến đổi khí hậu không còn là khái niệm trừu tượng mà là những mảng núi đá đang rơi xuống từng khối. Năm 2026, khu vực Mont Blanc một mình đã chứng kiến 450 vụ sạt lở đá núi từ đầu năm, vượt xa kỷ lục 300 vụ của năm 2022 cho cả năm. Nhiệt độ mùa hè tại đây vượt 30-35°C, tác động trực tiếp lên các sông băng và lớp đất đá đóng băng lâu năm, làm chúng tan chảy và khiến vách núi nứt vỡ hàng loạt. Các sông băng vốn giúp “chèn” sườn núi cho ổn định, giờ mỏng đi, khiến địa hình mất neo, sạt lở trở thành “bình thường mới”. Hệ quả là những cái chết đau lòng: hai du khách Czech thiệt mạng trong tháng 7, một người đàn ông khác tử vong trong tháng 8 vì đá núi sụp xuống tại Mont Blanc. Dù chính quyền chưa hạn chế tiếp cận vùng núi cao, các nhà chức trách đã phải cảnh báo người leo núi cần đặc biệt thận trọng trong những tháng tới vì nguy cơ sạt lở vẫn duy trì ở mức cao. Đây không chỉ là câu chuyện an toàn cá nhân mà là cuộc khủng hoảng cốt lõi của du lịch dãy Alps: khi chính sản phẩm “núi cao, băng tuyết” trở thành mối đe dọa cho du khách.
Du khách châu Âu “Bắc tiến”: Cơ hội du lịch mới hay đe dọa mới?
Khi nắng nóng và cháy rừng trở thành hình ảnh quen thuộc của mùa hè Nam Âu, hành vi du khách châu Âu thay đổi nhanh không kém các đường băng đang tan. Các đợt nắng nóng kéo dài với nhiệt độ vượt 40°C ở Pháp, Tây Ban Nha, Ý khiến việc đi bộ đường dài gần như bất khả thi trong tháng 7 và 8, buộc du khách đổ xô tới các điểm đến mát mẻ hơn ở Bắc Âu. Nhu cầu cho những kỳ nghỉ “năng động” như trekking, đạp xe tại Na Uy hay các vùng núi phía Bắc tăng vọt, biến những nơi vốn yên ắng thành “sân sau mùa hè” cho lục địa nóng bức. Đây tưởng như là phần thưởng kinh tế cho các vùng lạnh, nhưng thực chất là một ván cược nguy hiểm: ngành du lịch háo hức đón khách, trong khi hệ sinh thái địa phương không kịp thích nghi. Biến đổi khí hậu du lịch đang diễn ra theo nghĩa đen – khí hậu thay đổi, du lịch đổi hướng – nhưng ít ai chuẩn bị cho mặt trái của làn sóng Bắc tiến này.
Lofoten và Jotunheimen: Những thiên đường mát mẻ đang quá tải
Áp lực rõ nhất của làn sóng Bắc tiến hiện lên ở các biểu tượng điểm đến mát mẻ như quần đảo Lofoten hay vùng núi Jotunheimen ở Na Uy. Lofoten, nơi chỉ có khoảng 25.000 cư dân, đã ghi nhận hơn 800.000 lượt khách lưu trú trong năm 2025. Con số đó hứa hẹn doanh thu nhưng cũng kéo theo hệ luỵ sinh thái: hàng trăm loài chim, trong đó có chim hải âu cổ rụt và nhiều loài làm tổ trên vách đá, bị quấy nhiễu bởi dòng người hiếu kỳ; tuần lộc trong mùa sinh sản tháng 5–6 bị xáo trộn; thảm thực vật ven biển, đầm lầy và vùng núi cao cực kỳ dễ tổn thương trước những đôi giày leo núi và bãi cắm trại mới. Tại bãi biển Kvalvika, lối mòn bị mở rộng tới 20 mét, phá huỷ lớp thực vật quanh đường đi – một dạng tổn hại gần như vĩnh viễn. Ở Jotunheimen, hướng dẫn viên Georg Sichelschmidt tự nguyện bỏ hẳn một cung đường có tổ đại bàng dù vẫn được phép đi, vì không muốn quấy rối “kẻ săn mồi” trên đỉnh núi. Đây là ví dụ hiếm hoi cho thấy trách nhiệm cá nhân, nhưng nếu chỉ dựa vào sự tự giác của vài người làm nghề, hệ sinh thái mong manh này khó trụ nổi trước dòng du khách châu Âu ngày càng đông.
Khi “điểm đến mát mẻ” không còn mát: Tương lai nào cho du lịch núi?
Nghịch lý lớn nhất là ngay cả những nơi đang được quảng bá là điểm đến mát mẻ cũng không còn bảo đảm mát lâu dài. Một nghiên cứu cho thấy các thành phố vốn hiếm khi vượt 32°C đang phải đối mặt với số ngày nóng tăng lên, và đến những năm 2050, số địa điểm trên thế giới có dưới 10 ngày nóng trên 32°C mỗi năm dự kiến giảm hơn một nửa. Điều đó có nghĩa: cuộc chạy trốn cái nóng của du khách chỉ có giới hạn địa lý và thời gian, trong khi phát thải từ chính ngành du lịch lại góp phần làm hành tinh ấm lên. Với du lịch dãy Alps, câu hỏi không còn là “bao giờ hết sạt lở đá núi” mà là liệu chúng ta có dám thay đổi thói quen di chuyển, chấp nhận ít bay hơn, ở lâu hơn, chi tiêu cho bảo tồn nhiều hơn. Mùa hè 2026, với nhiệt độ phá kỷ lục, sạt lở đá núi chưa từng thấy và làn sóng du khách Bắc tiến, là lời nhắc ngắn gọn nhưng đanh thép: nếu coi núi rừng chỉ là phông nền cho kỳ nghỉ, chúng ta sẽ đánh mất chính thứ làm nên lý do tồn tại của du lịch núi. Lựa chọn bây giờ không chỉ nằm ở các nhà hoạch định chính sách, mà ở từng quyết định đặt vé của mỗi người.
