Mất ngủ: từ “chuyện nhỏ” đến nguy cơ đột quỵ tăng 26%
Mất ngủ là một dạng rối loạn giấc ngủ trong đó người bệnh khó đi vào giấc ngủ, khó duy trì giấc ngủ hoặc ngủ nhưng vẫn không thấy phục hồi sức lực, diễn ra ít nhất ba đêm mỗi tuần và kéo dài, gây ảnh hưởng rõ rệt đến hoạt động ban ngày, tâm trạng và sức khỏe tổng thể.
Điều đáng lo là mất ngủ nguy cơ đột quỵ không còn là giả thuyết. Một tổng quan dữ liệu trên hơn 1,3 triệu người cho thấy người bị mất ngủ có nguy cơ đột quỵ cao hơn 26% so với người ngủ bình thường. Đây không phải con số nhỏ, mà là lời cảnh báo rõ ràng: nếu bạn coi thường những đêm trằn trọc, bạn đang đánh cược với sức khỏe tim mạch ngủ của chính mình. Cùng với đó, nguy cơ phải nhập viện vì bất kỳ lý do nào cũng tăng 28% ở người mất ngủ kéo dài. Nói cách khác, mỗi đêm mất ngủ là một “khoản nợ sức khỏe” tích lũy dần, và đột quỵ chỉ là một trong những cái giá phải trả.
Vì sao mất ngủ tàn phá tim mạch và não bộ?
Giấc ngủ không chỉ là thời gian nghỉ ngơi mà là “ca bảo trì” bắt buộc của cơ thể. Khi bị rối loạn giấc ngủ, hệ tim mạch và não bộ là hai cơ quan lãnh đủ. Các nghiên cứu cho thấy thiếu ngủ làm tăng phản ứng viêm, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông – những yếu tố có thể kích hoạt đột quỵ. Đồng thời, mất ngủ kéo dài làm cơ thể tăng tiết hormone căng thẳng như cortisol, từ đó làm tăng huyết áp và nhịp tim, thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa trong mạch máu, tạo nền cho bệnh tim và đột quỵ.
Với não bộ, liên hệ giữa rối loạn giấc ngủ Alzheimer ngày càng rõ. Tổng quan nghiên cứu được tài trợ bởi một học viện thần kinh châu Âu ghi nhận mất ngủ có liên quan đến chứng sa sút trí tuệ và bệnh Alzheimer. Trong giai đoạn ngủ sâu, não cần loại bỏ chất thải tích tụ trong ngày; ngủ kém kéo dài làm suy giảm quá trình này, có khả năng góp phần gây suy giảm nhận thức theo thời gian. Câu nói đáng trích lại là: “Người bị mất ngủ có nguy cơ đột quỵ cao hơn 26% và nguy cơ phải nhập viện vì bất kỳ nguyên nhân nào cao hơn 28%.”
Nhận diện sớm: Đừng chờ đến khi đột quỵ cảnh báo hộ bạn
Nguy hiểm của mất ngủ không nằm ở một đêm khó ngủ, mà ở việc bạn để nó kéo dài, không được điều trị. Ước tính có tới 1/3 người trưởng thành thường xuyên bị gián đoạn giấc ngủ, nhưng phần lớn xem đó là “bình thường” và tự chịu đựng. Các bác sĩ nhấn mạnh: khi có triệu chứng mất ngủ, cần được đánh giá sớm thay vì chờ tình trạng nặng lên.
Bạn nên nghi ngờ rối loạn giấc ngủ khi: khó ngủ hoặc trằn trọc hơn 30 phút mỗi đêm; thức giấc nhiều lần và khó ngủ lại; thức dậy quá sớm; cảm giác mệt mỏi, uể oải, thiếu tập trung vào ban ngày dù thời gian nằm trên giường đủ dài. Nếu tình trạng kéo dài vài tuần và không cải thiện dù đã thay đổi thói quen sinh hoạt, đó là lúc cần tham vấn bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ hoặc thần kinh. Như một chuyên gia đã nói: “Can thiệp sớm luôn tốt hơn; mất ngủ và bệnh tim mạch đều dễ kiểm soát hơn ở giai đoạn đầu”.
Chiến lược phòng ngừa mất ngủ và bảo vệ sức khỏe tim mạch ngủ
Tin tốt là mất ngủ không phải bản án chung thân. Các chuyên gia đồng ý rằng phần lớn trường hợp có thể cải thiện nếu xây dựng vệ sinh giấc ngủ lành mạnh. Những nguyên tắc cơ bản nhưng thường bị bỏ qua gồm: ngủ trong phòng tối, yên tĩnh; duy trì giờ ngủ – thức cố định; tập thể dục đều đặn trong ngày; hạn chế caffeine, rượu, bữa tối quá muộn; tránh dùng thiết bị điện tử ngay trước khi ngủ. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy ngủ 6–8 giờ mỗi đêm giúp giảm nguy cơ tăng huyết áp, sa sút trí tuệ và đột quỵ.
Khi các biện pháp tự thay đổi lối sống không đủ, mất ngủ nguy cơ đột quỵ cần được điều trị bài bản. Các lựa chọn gồm liệu pháp nhận thức – hành vi dành cho mất ngủ (CBT-I), thuốc hỗ trợ giấc ngủ theo chỉ định, và điều trị các bệnh nền như ngưng thở khi ngủ, lo âu, trầm cảm. Một phát biểu đáng nhớ là: “Mất ngủ có thể được điều trị bằng cải thiện vệ sinh giấc ngủ, thuốc và liệu pháp nhận thức – hành vi”. Điều cốt lõi là đừng tự ý dùng thuốc, và đừng coi việc “thức đêm cho quen” là một phong cách sống vô hại – đó là một canh bạc với trái tim và não của bạn.
