Bắt nạt lặp đi lặp lại có thể làm tổn thương sâu sắc
Bắt nạt học đường là hành vi cố ý gây tổn hại hoặc khó chịu, lặp lại theo thời gian và diễn ra trong mối quan hệ có sự mất cân bằng quyền lực giữa người gây ra và người bị nhắm tới. Sự chênh lệch ấy có thể đến từ thể lực, số đông, vị thế trong nhóm bạn hoặc khả năng kiểm soát thông tin, khiến học sinh khó tự bảo vệ. Vì thế, đừng xem những lời trêu chọc dai dẳng hay việc tung tin đồn là chuyện nhỏ chỉ vì không để lại vết thương nhìn thấy được.
Một nữ sinh 15 tuổi được điều trị tại Viện Sức khỏe Tâm thần sau thời gian dài bị bạn bè chế giễu, lan truyền tin đồn, cô lập và có lần đánh em. Em từng kể với mẹ, gia đình đã báo giáo viên chủ nhiệm nhưng việc bắt nạt vẫn tiếp diễn. Từ giữa năm lớp 8, em lo lắng trước mỗi buổi đến trường; về sau, em buồn bã, dễ khóc, thu mình trong phòng và mất hứng thú với việc vẽ tranh. Ca bệnh này nhắc người lớn rằng việc trẻ đã lên tiếng chưa đủ: nếu môi trường không thay đổi, tổn thương có thể tích tụ.
Khảo sát hơn 7.350 học sinh tại 194 trường trung học cơ sở ghi nhận 19,9% cho biết bị bắt nạt vài lần mỗi tháng; trêu chọc và tin đồn ác ý nằm trong các hình thức được báo cáo. Con số ấy không chứng minh mọi em bị bắt nạt sẽ mắc trầm cảm, nhưng cho thấy đây không phải vấn đề hiếm gặp hay chỉ xảy ra giữa hai cá nhân.
Nhận ra dấu hiệu trước khi khủng hoảng nặng hơn
Trầm cảm tuổi teen có thể đi cùng những thay đổi trong sinh hoạt và cảm xúc, chứ không chỉ biểu hiện bằng nỗi buồn. Trẻ đột ngột không muốn đi học, hay than đau đầu hoặc đau bụng vào buổi sáng, học sa sút, mất ngủ, gặp ác mộng, dễ cáu kỉnh hoặc sợ khi nhận tin nhắn đều là những dấu hiệu người lớn nên lưu ý. Một biểu hiện riêng lẻ chưa đủ để tự kết luận bệnh, nhưng thay đổi kéo dài hoặc xuất hiện cùng lúc cần được hỏi han và đánh giá nghiêm túc.
Trong ca bệnh, nữ sinh dần ít trò chuyện với cha mẹ, tự ti, khó tập trung và không còn hứng thú với sở thích vẽ tranh. Gần thời điểm nhập viện, gia đình phát hiện những vết thương ở cẳng tay; em cho biết tự gây thương tích để giải tỏa cảm giác căng thẳng, khó chịu. Mất hứng thú, thu mình và kết quả học tập giảm sút không nên bị gạt đi như lười biếng hay thay đổi tính nết.
Tự làm hại bản thân hoặc nói về cái chết là dấu hiệu báo động cần được đánh giá khẩn cấp. Nếu trẻ có ý nghĩ tự sát, đừng chờ xem tình hình có tự qua hay không: cần giữ trẻ an toàn và tìm hỗ trợ chuyên môn ngay. Đây không phải lúc trách phạt, ép giải thích hay hứa giữ kín mọi chuyện.
Người lớn cần lắng nghe, bảo vệ và hành động
Khi trẻ kể bị bắt nạt, phản ứng đầu tiên nên là lắng nghe và tin rằng trải nghiệm của em đáng được xem xét, thay vì hỏi em đã làm gì để bị đối xử như vậy. Hãy tìm hiểu cụ thể chuyện gì xảy ra, xảy ra bao lâu và em có đang an toàn hay không; tránh để trẻ phải tự đối chất với nhóm bạn gây hại. Gia đình và nhà trường cần phối hợp để chấm dứt hành vi, đồng thời đánh giá sức khỏe tâm thần và can thiệp khi cần.
Bảo vệ trẻ không dừng ở một cuộc trao đổi với giáo viên. Nhà trường cần theo dõi xem việc cô lập, đe dọa, lan truyền tin đồn hoặc bắt nạt trên mạng có tiếp diễn không, còn gia đình nên duy trì những cuộc trò chuyện bình tĩnh và để ý giấc ngủ, việc học, tâm trạng cùng các dấu hiệu tự gây thương tích. Đừng đặt gánh nặng chứng minh lên học sinh đang bị nhắm tới.
Nếu trẻ mất hứng thú kéo dài, suy sụp, mất ngủ, tự làm hại bản thân hoặc có ý nghĩ tự sát, hãy kết nối với chuyên gia sức khỏe tâm thần để được thăm khám và hỗ trợ phù hợp. Sau một tháng điều trị, nữ sinh trong ca bệnh ngủ tốt hơn và ít khóc hơn nhưng vẫn hạn chế giao tiếp, cho thấy hồi phục cần thời gian và tiếp tục đồng hành. Bắt nạt phải được ngăn chặn; sức khỏe và sự an toàn của trẻ không thể chờ đến khi khủng hoảng trở nên hiển nhiên.
