Trầm cảm ở nam giới: không phải yếu đuối mà là lời cầu cứu thầm lặng
Trầm cảm ở nam giới là một rối loạn sức khỏe tâm thần trong đó cảm giác buồn bã, kiệt sức, mất hứng thú và thay đổi hành vi kéo dài, âm thầm bào mòn công việc, các mối quan hệ và khả năng chăm sóc bản thân, nhưng thường bị che giấu dưới vỏ bọc mạnh mẽ, giận dữ hoặc bận rộn quá mức. Một trong mười nam giới trải qua trầm cảm hoặc lo âu nhưng chỉ khoảng một nửa từng được điều trị. Đó không phải vì họ ít đau khổ hơn, mà vì sức khỏe tâm thần nam vẫn bị trói trong định kiến “phải mạnh, không được yếu mềm”. Gia đình và người thân, nếu vẫn chờ hình ảnh “buồn rũ rượi” mới coi là trầm cảm, sẽ bỏ lỡ những dấu hiệu trầm cảm nam giới dễ thấy nhưng ít ai chịu gọi tên.
Giận dữ, cáu gắt và “bận rộn cho quên nghĩ”: gương mặt khác của trầm cảm nam
Điều nghịch lý là nhiều nam giới trầm cảm không hề trông có vẻ buồn bã. Họ vẫn đi làm, vẫn tập gym, vẫn nói cười, nhưng lại hay nổi nóng, khó chịu, mất kiên nhẫn với những chuyện nhỏ. Thay vì khóc, họ “diễn” trầm cảm bằng những cơn giận, cáu gắt, tăng uống rượu hoặc lao vào các hành vi mạo hiểm, tìm cảm giác mạnh. Đây là những dấu hiệu trầm cảm nam giới đặc trưng mà nhiều gia đình lầm tưởng là “tính khí đàn ông”. Một số người đắm chìm trong game, thể thao, thú vui cá nhân đến mức mọi sinh hoạt khác bị đẩy lùi; những hoạt động vốn là sở thích lành mạnh trở thành cách trốn tránh cảm xúc đau đớn, được các nhà trị liệu gọi là “escapism” – hành vi thoát ly thực tại. Khi một người đàn ông “ở lì” trong màn hình hoặc công việc, rất có thể anh ta không ổn, chứ không phải đang “tận hưởng sở thích”.
Thu mình, bỏ dở các mối quan hệ: khi sự im lặng là lời báo động
Các chuyên gia thường tìm một dấu hiệu then chốt: người đàn ông dần rút khỏi hoạt động và các mối quan hệ quen thuộc, kèm theo thay đổi hành vi rõ rệt. Anh ấy bỗng nghỉ chơi bóng vào mỗi chủ nhật, không còn tham gia những cuộc tụ tập vốn rất háo hức trước đây, hoặc viện cớ bận để tránh gia đình, bạn bè. Song song đó là sự thay đổi trong mức độ tham gia: ít nói, hay lơ đễnh, làm việc như máy hoặc chỉ cắm đầu vào điện thoại, game. Sự kết hợp giữa thu mình và hành vi trốn tránh là một trong những cách nhận biết bệnh tâm thần sớm ở nam giới. Theo khuyến cáo về sức khỏe tâm thần, khi những thay đổi về cảm xúc, suy nghĩ, giấc ngủ hoặc hành vi kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống hằng ngày, người gặp vấn đề nên được đánh giá bởi bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Mệt mỏi, mất ngủ, chán ăn: cơ thể nói hộ điều đầu óc không dám thừa nhận
Không ít nam giới đang trầm cảm sẽ khẳng định “anh ổn”, nhưng cơ thể họ thì không. Trầm cảm thường đi kèm mệt mỏi kéo dài, mất năng lượng, giảm hứng thú với những hoạt động từng yêu thích. Nhiều người mất ngủ hoặc ngủ chập chờn nhiều đêm liền, khó tập trung làm việc, học tập; cảm giác buồn bã, lo âu và mất hứng thú cứ kéo dài và ngày càng phá vỡ nhịp sinh hoạt bình thường. Một số người bắt đầu né tránh bạn bè, gia đình, gặp khó khăn trong ăn uống, vệ sinh cá nhân và chăm sóc bản thân. Những dấu hiệu trầm cảm nam giới ở dạng thể chất như mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ, thay đổi ăn uống thường bị xem nhẹ, gán cho “làm việc quá sức” hoặc “do tuổi tác”. Đó là lý do nhiều trường hợp bị trì hoãn chẩn đoán, đến khi người đàn ông sụp đổ mới chịu đi khám.
Phân biệt căng thẳng thường ngày và trầm cảm cần hỗ trợ chuyên môn
Căng thẳng và lo âu là một phần bình thường của cuộc sống; lo trước kỳ thi, mất ngủ vài hôm vì công việc nhiều hay buồn sau biến cố không đồng nghĩa đã mắc rối loạn tâm thần. Điểm mấu chốt để nhận biết bệnh tâm thần sớm nằm ở ba yếu tố: mức độ, thời gian kéo dài và mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày. Nếu cảm giác buồn, lo, mất hứng thú, khó ngủ kéo dài, ngày càng làm người đàn ông không thể tập trung làm việc, duy trì sinh hoạt như trước, kèm theo né tránh người thân, bỏ hoạt động quen thuộc, sử dụng rượu hoặc chất khác để đối phó cảm xúc, đó đã là những thay đổi không nên xem nhẹ. Thông điệp thẳng thắn cho các gia đình là: đừng đợi đến khi “không chịu nổi nữa” mới tìm trợ giúp; khi những thay đổi đã làm đảo lộn đời sống thường ngày, việc tìm hỗ trợ sớm đã là lý do chính đáng để gặp bác sĩ hoặc chuyên gia.
