Tàu điện nhẹ Phú Quốc: không mới về công nghệ, mới ở tốc độ
Tàu điện nhẹ Phú Quốc là tuyến đường sắt nhẹ (LRT) dài khoảng 17,59 km, dùng tàu chạy điện trên khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm, nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị APEC, kết hợp đoạn trên mặt đất, trên cao và đi ngầm để thích ứng địa hình đảo và phục vụ nhu cầu vận chuyển khách lớn phục vụ sự kiện APEC. Theo lãnh đạo ngành đường sắt, công nghệ đường sắt dùng cho dự án này không phải điểm nghẽn: về nguyên lý vẫn là công nghệ đường sắt chạy trên ray, với các công việc quen thuộc như bê tông cốt thép, lao lắp kết cấu, đặt ray, hàn ray mà lực lượng trong nước đã từng làm ở các tuyến đô thị Cát Linh - Hà Đông, Bến Thành - Suối Tiên. Vấn đề nằm ở chỗ Việt Nam có dám cam kết tiến độ cho một dự án LRT đầu tiên hay không – và Phú Quốc là câu trả lời mang tính thử thách.
Địa hình đảo, mùa mưa và bài toán mặt bằng: thách thức thật của dự án LRT
Điều đáng nói ở dự án LRT Phú Quốc không phải là công nghệ đường sắt, mà là sự kết hợp khó nhằn giữa mặt bằng, địa hình đảo và thời tiết nhiệt đới thất thường. Tuyến tàu điện nhẹ Phú Quốc phải đi xuyên qua trục giao thông từ sân bay đến khu lõi APEC, gồm 14,81 km trên mặt đất, 0,78 km trên cao và 2 km ngầm dưới khu vực trung tâm hội nghị. Mỗi phương án kết cấu là một thỏa hiệp giữa an toàn khai thác, cảnh quan du lịch và áp lực bàn giao mặt bằng sạch cho nhà thầu. Khi Chủ tịch Tập đoàn Đường sắt Việt Nam chỉ rõ "mặt bằng và thời tiết mới là những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ", ông không nói chuyện lý thuyết mà là thực tế: mùa mưa Phú Quốc có thể làm đứt quãng mọi kế hoạch thi công, từ đổ bê tông đến lắp ray.
Thi công xuyên đêm, 3 ca 4 kíp: cách rút ngắn 6 tháng lắp ray
Nếu muốn dự án LRT Phú Quốc kịp phục vụ APEC, đội ngũ thi công không còn lựa chọn nào khác ngoài thi công xuyên đêm với cường độ cao. Trên công trường, các mũi thi công duy trì 3–4 kíp mỗi ngày, tranh thủ từng khoảng trời tạnh để lắp đặt hệ thống ray rãnh 60R2 cao 180 mm, mỗi thanh dài 25 m. Khi mưa đến, kỹ sư và công nhân dựng bạt, lều che di động để không phải dừng tay. Theo chỉ huy mũi thi công ray Đinh Bá Long, riêng hạng mục lắp đặt đường ray phải hoàn thành trước tháng 3/2027 để bàn giao chạy thử. Đây là mô hình tổ chức công trường mang tính "nước rút": bám sát đường găng, phân tán nhiều mũi thi công, huy động hàng trăm kỹ sư và công nhân làm việc liên tục ngày đêm – một cách làm thẳng thắn cho thấy muốn có APEC 2027 hạ tầng, chúng ta phải trả giá bằng cường độ lao động cao và kỷ luật tiến độ.
Từ công nghệ đường sắt đến trải nghiệm hành khách: 20 phút thay vì một hành trình mệt mỏi
Tuyến tàu điện nhẹ Phú Quốc không chỉ là một công trình trình diễn công nghệ đường sắt, mà trước hết là lời hứa về trải nghiệm di chuyển khác cho hành khách. Khi hoàn thành, toàn tuyến có khả năng vận chuyển khoảng 4.500 hành khách mỗi giờ; thời gian đi từ sân bay tới Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng các khu nghỉ dưỡng, vui chơi phía nam đảo dự kiến chỉ còn khoảng 20 phút. Trong giai đoạn 1, tuyến có thể khai thác 6–10 đoàn tàu (tối đa thiết kế là 14 đoàn), mỗi đoàn 3 toa, sử dụng năng lượng sạch. Nếu mục tiêu chạy thử trước tháng 3 và hoàn tất khối lượng lớn trước tháng 2/2027 đạt được, khách dự APEC sẽ chứng kiến một hình ảnh khác của hạ tầng: không phải cảnh tắc đường ngoài cổng sân bay, mà là một tuyến LRT vận hành nhịp nhàng ngay giữa đại lộ 10 làn xe.
Bài kiểm tra cho dự án LRT Việt Nam tương lai
Tuyến LRT Phú Quốc là dự án LRT Việt Nam đầu tiên do lực lượng đường sắt trong nước trực tiếp thi công trong điều kiện hạ tầng hiện nay. Ở đó, giá trị lớn nhất không chỉ là phục vụ APEC, mà là một bài kiểm tra toàn diện: từ kỹ thuật lắp và hàn ray đến năng lực tổ chức công trường gấp rút, phối hợp với nhà thầu nước ngoài như CRCC16 để cung cấp, thi công và hiệu chỉnh hệ thống ray. Kinh nghiệm này sẽ quyết định Việt Nam có thể bước tiếp sang những tuyến đường sắt đô thị phức tạp hơn hay không. Khi lãnh đạo ngành nhận định đây là "bước để khẳng định Đường sắt Việt Nam làm được những công trình như thế này", đó là một tuyên bố mang tính cam kết: nếu Phú Quốc về đích đúng hẹn, chúng ta có cơ sở tin rằng các thành phố khác không phải tiếp tục chờ đợi hạ tầng đường sắt đô thị thêm nhiều thập kỷ.
