Tuyến LRT sân bay Phú Quốc: bước ngoặt giao thông đô thị hay cuộc thử nghiệm táo bạo?
Đường sắt nhẹ Phú Quốc là tuyến LRT đô thị dài 17,59km kết nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị APEC và khu vực Nam đảo, được triển khai theo hình thức BOT với tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng do một tập đoàn bất động sản tư nhân trong nước làm nhà đầu tư, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam thử nghiệm mô hình đường sắt nhẹ đô thị quy mô lớn phục vụ giao thông công cộng và sự kiện quốc tế. Điều đáng nói không chỉ là quy mô mà là tham vọng: biến một đảo du lịch thành nơi thử sức mô hình giao thông công cộng mới trong thời gian cực ngắn. Tuyến tàu 17,5km APEC 2027 được kỳ vọng giảm phụ thuộc vào ô tô, rút hành trình từ sân bay đến Nam đảo xuống khoảng 20 phút, với đoàn tàu 3 toa, tốc độ thiết kế 70–100km/h và năng lực khoảng 4.500 khách mỗi giờ. Nhưng để biến kỳ vọng thành thực tế, dự án đang bị đặt vào cuộc đua với thời gian chưa từng có trong lịch sử các dự án tàu Việt Nam.
Tiến độ siêu nhanh: mặt tích cực và rủi ro của cuộc chạy đua ba ca
Chỉ sau gần 8 tháng thi công, đường sắt nhẹ Phú Quốc đã chuyển từ giai đoạn làm phần thô sang lắp đặt hệ thống ray, với những thanh ray hiệu chuẩn đầu tiên được lắp vào ngày 11/8, tương đương gần 36km đường ray cho tuyến đôi 17,59km. Đây là tốc độ mà lãnh đạo ngành đường sắt phải thừa nhận là “chưa có dự án nào triển khai nhanh như vậy”. Đằng sau sự thần tốc là hơn 600 kỹ sư, công nhân cùng hệ thống máy móc làm việc ba ca xuyên ngày đêm, trong bối cảnh mùa mưa, địa chất hầm phức tạp và vật liệu phải vận chuyển từ đất liền ra đảo. Cách tổ chức song song kết cấu và kỹ thuật giúp tiết kiệm thời gian, nhưng cũng đặt câu hỏi về áp lực chất lượng, an toàn lao động và khả năng kiểm soát rủi ro kỹ thuật. Một dự án công cộng đầu tiên mang tính thử nghiệm mà phải chạy nước rút cho APEC là bài kiểm tra khắc nghiệt với toàn bộ hệ thống hạ tầng.
Đường sắt nhẹ đầu tiên của Việt Nam: vai trò của tư nhân và kỳ vọng sau APEC
Tuyến LRT sân bay Phú Quốc là đường sắt nhẹ đô thị đầu tiên của Việt Nam và cũng là dự án đường sắt đô thị đầu tiên do một doanh nghiệp tư nhân trong nước đầu tư, vận hành trên trục sân bay – APEC – Nam đảo. Với tổng vốn gần 9.000 tỷ đồng, công trình được xác định là một phần quan trọng của hạ tầng phục vụ Tuần lễ cấp cao APEC, đồng thời mở mô hình giao thông đô thị mới trên đảo. Theo tiến độ công bố, các đoàn tàu đầu tiên dự kiến cập cảng Phú Quốc vào khoảng tháng 1–2/2027, hệ thống hướng tới chạy thử trong tháng 6/2027 và khai thác thương mại từ tháng 8/2027, nếu quá trình nghiệm thu diễn ra suôn sẻ. Trong dài hạn, tuyến tàu 17,5km APEC 2027 không thể chỉ là “hạ tầng cho sự kiện”, mà phải trở thành xương sống của giao thông công cộng, định hình không gian đô thị dọc tuyến và giảm áp lực giao thông đường bộ cho cư dân lẫn du khách.
Tác động với người dân và du khách: từ 20 phút di chuyển đến câu hỏi về chiến lược dài hạn
Ở góc độ người dùng, lợi ích nhìn thấy rất rõ: thời gian di chuyển từ sân bay đến Trung tâm Hội nghị APEC và các khu du lịch phía Nam đảo được rút xuống khoảng 20 phút, với công suất 4.500 khách/giờ giúp giảm tắc nghẽn trên trục giao thông chính. Nếu mạng lưới được vận hành đúng thiết kế, từ khoảng tháng 8/2027, người dân và khách du lịch có thể kỳ vọng trải nghiệm đường sắt nhẹ Phú Quốc như một lựa chọn di chuyển nhanh, ít phát thải hơn. Tuy nhiên, câu hỏi lớn nằm ở sau APEC: liệu tuyến LRT sân bay Phú Quốc có được tích hợp với các tuyến xe buýt, taxi, đường bộ hiện hữu để tạo thành hệ thống giao thông công cộng hoàn chỉnh, hay dừng lại ở việc phục vụ các khu du lịch của nhà đầu tư dọc tuyến? Đường sắt nhẹ đầu tiên này sẽ là nền tảng cho một chiến lược đô thị có tầm nhìn, hoặc chỉ là dự án điểm sáng gắn với một sự kiện quốc tế rồi mờ dần.
Kết luận: APEC là mốc thời gian, nhưng thành công phải đo bằng chất lượng và tính công bằng
Thời hạn hoàn thành trong quý II với mục tiêu chạy thử tháng 6, trước Tuần lễ cấp cao APEC, buộc dự án phải duy trì “tốc độ siêu nhanh” từ nay tới lúc đưa tàu vào vận hành. Cuộc chạy đua ba ca của 600 kỹ sư, công nhân thể hiện nỗ lực lớn, nhưng cũng nhắc rằng hạ tầng công cộng không nên bị đánh giá trước hết bằng sự thần tốc, mà bằng độ an toàn, khả năng phục vụ số đông và tính bền vững. Nếu tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc hoàn thành đúng tiến độ, vận hành ổn định và thực sự mở ra thói quen dùng giao thông công cộng trên đảo, đây sẽ là một cột mốc đáng kể cho cả ngành đường sắt đô thị lẫn mô hình hợp tác công – tư trong hạ tầng. Ngược lại, nếu tuyến tàu 17,5km APEC 2027 trở thành “tàu sự kiện”, hoạt động cầm chừng sau kỳ APEC, nó sẽ là lời cảnh báo rằng tốc độ mà thiếu chiến lược dài hạn chỉ tạo ra những công trình hào nhoáng hơn là giá trị bền vững.
