Cấm tương tác không đồng nghĩa với an toàn
Cấm hoặc hạn chế trẻ em dưới 16 tuổi tương tác trên mạng xã hội trẻ em là chính sách yêu cầu các nền tảng kỹ thuật số giới hạn khả năng đăng bài, bình luận, chia sẻ và bày tỏ cảm xúc của trẻ, nhằm giảm rủi ro về dữ liệu cá nhân, tổn thương tâm lý và các hành vi xâm hại trong không gian số nhưng vẫn cho phép các em truy cập nội dung để học tập và giải trí theo định hướng của người lớn.
Các cơ quan chức năng đang xem xét quy định mới yêu cầu người dùng dưới 16 tuổi chỉ được xem nội dung, còn nền tảng phải chặn chức năng đăng, bình luận, chia sẻ, thả cảm xúc cho nhóm này. Đây là bước tiếp theo sau quy định từ năm 2024 buộc trẻ dưới 16 tuổi phải dùng tài khoản do cha mẹ hoặc người giám hộ đăng ký và giám sát. Các chuyên gia coi đây là biện pháp phòng ngừa có ý nghĩa, giúp giảm “dấu chân số” của trẻ và hạn chế hành vi bốc đồng, công khai thông tin cá nhân hay tham gia công kích tập thể. Tuy vậy, chính những người ủng hộ cũng thừa nhận: biện pháp này giảm rủi ro nhưng không phải giải pháp toàn diện.
Thuật toán và trách nhiệm nền tảng: gốc rễ của vấn đề
Điểm yếu lớn nhất của cách tiếp cận “cấm tương tác” là nó chủ yếu chặn hành vi bề nổi, trong khi những rủi ro sâu hơn trên mạng xã hội trẻ em lại nằm ở nội dung và thuật toán. Dù không bình luận hay nhấn thích, trẻ vẫn dễ dàng tiếp xúc với video bạo lực, nội dung tự hại, thử thách nguy hiểm hoặc các chuẩn mực ngoại hình độc hại nếu hệ thống gợi ý bị tối ưu hóa cho thời gian xem thay vì an toàn. AI có thể học từ lịch sử xem, tìm kiếm và tương tác ngầm để đẩy trẻ vào “vòng lặp” nội dung ngày càng cực đoan.
Vì vậy, không thể nói bảo vệ trẻ online đã hoàn thành chỉ nhờ khóa vài tính năng. Các nền tảng công nghệ phải chịu trách nhiệm ở mức cao hơn, vì họ là người thiết kế sản phẩm, vận hành thuật toán và nhận diện rủi ro ở quy mô hàng triệu tài khoản. Một phát biểu đáng chú ý là: “Song song đó, nền tảng cũng phải chịu trách nhiệm về thuật toán đề xuất để đảm bảo nội dung trẻ tiếp xúc trên mạng xã hội là lành mạnh, phù hợp với lứa tuổi”. Các đề xuất cụ thể gồm mặc định tài khoản trẻ ở chế độ riêng tư, chặn tin nhắn từ người lạ, siết quyền bình luận, dùng AI phát hiện bắt nạt và dụ dỗ, đồng thời thêm công cụ giám sát cho phụ huynh và nhắc nghỉ khi trẻ dùng quá lâu.
Nhà nước: từ cấm đoán hành chính tới chuẩn an toàn theo thiết kế
Một lý do khiến câu chuyện quản lý trẻ internet bùng lên là dù đã có Luật An ninh mạng đặt ra yêu cầu kiểm soát nội dung không gây hại hay xâm hại trẻ, thực tế cho thấy nhiều nền tảng chưa có cơ chế bảo vệ tương xứng. Đề xuất mới vì thế là phản ứng trước khoảng trống giữa luật chữ và đời sống số, nhưng nếu dừng lại ở một văn bản hành chính thì khó tạo được an toàn không gian số như kỳ vọng.
Các chuyên gia lập pháp nhấn mạnh cơ quan quản lý không thể “đẩy bóng” hoàn toàn cho gia đình và doanh nghiệp. Nhà nước cần xây dựng bộ tiêu chuẩn bắt buộc về bảo vệ trẻ em ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, đồng thời tổ chức thanh tra, kiểm tra độc lập, có cơ chế tiếp nhận phản ánh và chế tài đủ sức răn đe với nền tảng vi phạm. Theo các chuyên gia, mục tiêu chính sách không phải là ngăn trẻ tham gia môi trường số, mà là xây dựng không gian mạng an toàn hơn để trẻ vẫn được học tập, giao tiếp lành mạnh. Vì vậy, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng phải là nỗ lực chung của cơ quan quản lý, nền tảng, nhà trường, gia đình và chính người dùng.
Gia đình và nhà trường: từ kiểm soát đến đồng hành
Ngay trong mỗi gia đình, các quy định về mạng xã hội trẻ em có thể bị vô hiệu hóa nếu cha mẹ thiếu kỹ năng số hoặc lựa chọn cách quản lý cực đoan. Trẻ hoàn toàn có thể khai sai tuổi, dùng tài khoản của người lớn, mượn thiết bị khác hoặc chuyển sang nền tảng ít được kiểm soát hơn. Nếu xác minh tuổi quá lỏng, quy định thành hình thức; nhưng nếu thu thập quá nhiều dữ liệu cá nhân lại đe dọa quyền riêng tư và tạo thêm rủi ro rò rỉ thông tin của trẻ. Thực tế cũng cho thấy không ít phụ huynh giao hẳn điện thoại cho con hoặc ngược lại, kiểm soát tới mức đọc trộm mọi tin nhắn, gây xung đột và bào mòn lòng tin.
Đại biểu quốc hội nhấn mạnh trọng tâm phải là đồng hành, không chỉ giám sát: cha mẹ cần biết con dùng nền tảng nào, thỏa thuận thời gian sử dụng, hướng dẫn thiết lập quyền riêng tư và xây dựng thói quen con tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp vấn đề. Ngoài ra, chính phụ huynh và giáo viên cũng phải được bồi dưỡng kỹ năng, vì không thể yêu cầu trẻ tự bảo vệ khi người lớn còn lúng túng. Một điểm thực tế ở Việt Nam là nhiều mạng xã hội còn là kênh liên lạc giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh; nếu cấm tuyệt đối mọi tương tác, ta có thể vô tình chặn luôn cả các trao đổi học tập có người lớn giám sát.
Giải pháp dài hạn: phân tầng theo độ tuổi và tiếp cận toàn diện
Nhiều nước đã đi xa hơn Việt Nam trong quản lý trẻ internet. Một số nơi yêu cầu các nền tảng chặn hoàn toàn tài khoản dưới 16 tuổi; tại Australia, đến giữa tháng 12/2025, khoảng 4,7 triệu tài khoản đã bị hạn chế. Nhưng con số này chỉ cho thấy mức độ tuân thủ chứ không chứng minh sức khỏe tinh thần hay mức độ xâm hại trẻ em đã cải thiện. Bài học quan trọng là: cấm trẻ dưới 16 tuổi tương tác trên mạng xã hội là bước phòng ngừa cần thiết, nhưng không thể là “lá chắn” duy nhất.
Một hướng đi được nhiều chuyên gia ủng hộ là thiết kế mô hình mạng xã hội với các chế độ riêng cho từng nhóm tuổi, tương tự một phiên bản “Kids” dành riêng cho trẻ vị thành niên. Thay vì áp dụng một bộ quy tắc chung cho mọi trẻ dưới 16 tuổi, có thể phân tầng: trẻ nhỏ chỉ được xem nội dung đã kiểm duyệt; trẻ lớn hơn được tương tác trong phạm vi lớp học, câu lạc bộ có xác thực và giám sát. Theo các chuyên gia, bảo vệ trẻ online sẽ không thành công nếu chỉ dựa vào một lệnh cấm; nó đòi hỏi kết hợp chuẩn an toàn từ thiết kế, thuật toán có trách nhiệm, chính sách rõ ràng và sự đồng hành chủ động của gia đình, nhà trường.
