Camera giúp ghi nhận, nhưng không thể tự bảo đảm công bằng
Camera phòng thi là hệ thống ghi hình được lắp trong phòng thi để hỗ trợ quan sát, lưu lại diễn biến và cung cấp dữ liệu phục vụ xác minh khi có dấu hiệu vi phạm. Sau những sai phạm nghiêm trọng ở kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến tăng cường camera trong các phòng thi để nâng cao trách nhiệm của lực lượng làm nhiệm vụ và phát hiện bất thường. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng không nên được xem như lời giải tự động cho bài toán chống gian lận thi. Theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, camera có thể răn đe thí sinh và cán bộ coi thi, đồng thời cung cấp bằng chứng khách quan cho hậu kiểm; song thiết bị không thể ngăn mọi hành vi, nhất là khi có sự tiếp tay từ bên trong. Giá trị của hình ảnh phụ thuộc vào việc có người theo dõi, quy trình xử lý rõ ràng và quyết tâm thực thi quy chế.
Sai phạm cho thấy cần kiểm soát cả con người lẫn quy trình
Lý do phải siết giám sát không chỉ nằm ở vi phạm của thí sinh. Vụ việc tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang dẫn đến 41 bị can bị khởi tố; tính cả ba vụ việc được báo cáo, số bị can lên tới 45. Khi sai phạm có tổ chức, chỉ nhìn vào hình ảnh trong phòng thi là chưa đủ: rủi ro còn xuất hiện ở phân công nhân sự, các khâu quản lý và những công đoạn ngoài tầm camera. Chuyên gia đề nghị lựa chọn, luân chuyển và giám sát cán bộ chặt chẽ từ khâu ra đề đến chấm thi, đồng thời bảo đảm kiểm tra chéo và có quy trình rà soát dữ liệu ghi hình. Năm 2026, Bộ đã hủy kết quả thi ngày 11 và 12/6 tại điểm thi liên quan rồi tổ chức thi lại ngày 14-15/8; việc thi lại nhằm bảo vệ quyền lợi của thí sinh có năng lực thực chất, không phải kỷ luật toàn bộ các em.
Kết hợp camera với thiết bị an ninh và bố trí thí sinh
Kế hoạch cho kỳ thi năm 2027 vì thế cần được hiểu là một gói biện pháp, không phải cuộc chạy đua lắp máy quay. Bộ dự kiến khuyến khích hội đồng thi dùng thiết bị quét an ninh cầm tay để kiểm tra thí sinh trước khi vào phòng, nhằm phát hiện điện thoại và thiết bị công nghệ có thể phục vụ gian lận; phương án bố trí thí sinh từ các trường khác nhau tại cùng điểm thi cũng đang được nghiên cứu để hạn chế thông đồng. Với hơn 1,2 triệu thí sinh và gần 2.500 điểm thi, việc lắp đặt, vận hành, bảo trì và rà soát lượng dữ liệu camera sẽ đòi hỏi nguồn lực đáng kể. Cách triển khai còn phải bảo vệ hình ảnh và quyền riêng tư, tránh truy cập hoặc phát tán trái phép, cũng như hạn chế áp lực không cần thiết cho thí sinh và giám thị. Camera chỉ đáng đầu tư khi dữ liệu được khai thác và người làm nhiệm vụ vẫn chịu trách nhiệm trực tiếp.
Kết luận nên rõ ràng: camera có thể làm gian lận khó che giấu hơn, nhưng không thay thế giám thị, kỷ luật nghề nghiệp hay cơ chế quản lý nghiêm. Một hệ thống giám sát kỳ thi đáng tin cậy phải nối được hình ảnh với kiểm tra an ninh, phân công nhân sự có trách nhiệm, quy trình hậu kiểm và xử lý công bằng. Nếu chỉ lắp camera rồi lưu trữ thụ động, thiết bị dễ trở thành biểu tượng của sự cảnh giác hơn là công cụ ngăn sai phạm. Nếu được vận hành đúng cách, cùng với thiết bị an ninh và cách bố trí thí sinh hợp lý, camera mới góp phần củng cố niềm tin vào tính công bằng của kỳ thi.
