Quy định tuổi mạng xã hội mới: không cấm xem, nhưng cấm nói
Dự thảo Nghị định 147/2024 về quy định tuổi mạng xã hội là đề xuất mới nhằm cấm trẻ dưới 16 tuổi đăng bài, bình luận, chia sẻ, livestream và các hình thức tương tác công khai trên mạng xã hội, nhưng vẫn cho phép các em truy cập và xem nội dung, qua đó tìm cách bảo vệ trẻ em số trước những rủi ro trực tuyến ngày càng phức tạp. Dự thảo đang được Bộ Khoa học và Công nghệ tiến hành lấy ý kiến công chúng, nên đây chưa phải quy định đã có hiệu lực nhưng đã gây tranh luận mạnh trong các gia đình có con đang ở độ tuổi thanh thiếu niên. Theo cách tiếp cận mới, nhà quản lý chuyển từ cơ chế "cho phép tham gia đi kèm bảo vệ" sang "giảm mức độ tương tác", lần đầu tiên hạn chế rõ ràng quyền tương tác mạng xã hội của người dùng dưới 16 tuổi trong văn bản pháp luật. Điều này đồng nghĩa thói quen sử dụng mạng xã hội trẻ em sẽ bị thay đổi căn bản nếu quy định được thông qua.
Vì sao nhà nước muốn siết quyền tương tác của trẻ em?
Lý do cốt lõi của dự thảo là thực tế đáng báo động về an toàn trực tuyến con trên không gian mạng. Các thống kê cho thấy có tới 40% trẻ em cảm thấy không an toàn, hơn 70% từng có trải nghiệm không mong muốn khi dùng Internet và khoảng 94.000 người dùng 12–17 tuổi là nạn nhân bóc lột, xâm hại tình dục qua mạng. Theo UNICEF, phần lớn trẻ từ 12–15 tuổi sử dụng Internet hằng ngày, thời gian tiếp xúc tăng nhanh khiến nguy cơ càng lớn. Không ít trường hợp trẻ bị bắt nạt, bị lôi kéo vào thử thách nguy hiểm, lừa đảo hoặc phát tán hình ảnh cá nhân trên mạng. Trước bối cảnh đó, mục tiêu của nhà nước là bảo vệ trẻ em số bằng cách từng bước tạo ra không gian số an toàn riêng cho trẻ em và giảm thiểu tình huống các em trở thành "người sáng tạo nội dung" chịu áp lực lượt xem, lượt thích và trào lưu độc hại.
Tác động thực tế lên gia đình: cấm tương tác có đủ an toàn?
Nhìn từ phía gia đình, cấm trẻ dưới 16 tuổi đăng bài, bình luận và tương tác công khai trên mạng xã hội sẽ làm gián đoạn nhiều hoạt động học tập, giao lưu vốn đang diễn ra trên các nền tảng số. Một học sinh lớp 9 chia sẻ mạng xã hội là nơi cập nhật thông tin học tập, tham gia câu lạc bộ, chia sẻ bài viết và kết nối bạn bè; nếu không được bình luận hay đăng bài, việc học lẫn sinh hoạt cộng đồng sẽ bất tiện hơn. Đồng thời, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng nếu trẻ không thể đăng bài, bình luận, chia sẻ trên mạng xã hội thì gần như sẽ bị cấm hoạt động trên không gian mạng, vì bản chất mạng xã hội là tương tác chứ không chỉ xem nội dung thụ động. Chính vì vậy, vấn đề không chỉ là siết quy định tuổi mạng xã hội, mà là làm sao bảo vệ trẻ em số mà vẫn tôn trọng nhu cầu học tập, kết nối và bộc lộ bản thân của các em trong đời sống số.
Chiến lược cha mẹ: giám sát chủ động và giáo dục kỹ năng số
Ngay cả khi quy định tuổi mạng xã hội được siết chặt, an toàn trực tuyến con không thể chỉ trông chờ vào luật. Các chính sách được đánh giá là hiệu quả hơn nếu phân tầng theo độ tuổi, kết hợp biện pháp kỹ thuật của nền tảng, sự đồng hành của gia đình và giáo dục kỹ năng số, thay vì chỉ dựa vào một lệnh cấm đồng loạt. Các mức bảo vệ cần gắn với giám sát của cha mẹ: càng nhỏ tuổi càng phải được bảo vệ chặt chẽ hơn thông qua tính năng giới hạn và kiểm soát việc sử dụng thiết bị. Trong gia đình, việc thiết lập "khung giờ không thiết bị điện tử" như bữa tối, trước giờ ngủ giúp giảm lệ thuộc màn hình và khôi phục trò chuyện trực tiếp giữa cha mẹ và con. Về dài hạn, cha mẹ nên coi mình là người hướng dẫn an toàn mạng, nói thẳng với con về rủi ro, đồng thời cùng con xây dựng thói quen dùng mạng xã hội trẻ em một cách cân bằng, có trách nhiệm.
Không gian số an toàn cho trẻ: luật là nền tảng, gia đình là điểm tựa
Dự thảo hạn chế quyền tương tác của trẻ dưới 16 tuổi là tín hiệu rõ ràng cho thấy bảo vệ trẻ em số đã trở thành ưu tiên chính sách trong quản lý Internet. Tuy nhiên, một lệnh cấm khó có thể tự mình trở thành "lá chắn" hoàn hảo, nhất là khi xác minh độ tuổi trên nền tảng còn nhiều rào cản kỹ thuật và trẻ em vốn luôn tò mò, thích thử giới hạn. Giá trị lâu dài của dự thảo nằm ở chỗ nó thúc các gia đình xem lại văn hóa sử dụng thiết bị, tái thiết lập bữa cơm, cuộc trò chuyện chung và đặt câu hỏi: chúng ta muốn con lớn lên như thế nào trong thế giới số? Kết luận hợp lý là: luật sẽ vạch khung bảo vệ, nhưng chính cha mẹ mới là người định hình thói quen số, dạy con tự bảo vệ mình và cùng con tạo nên không gian số an toàn, lành mạnh hơn.
