Vắng mặt tại hội nghị về kỳ thi
Họp thi tốt nghiệp là dịp để cơ quan giáo dục các cấp tổng kết cách tổ chức kỳ thi, rút kinh nghiệm và thống nhất công tác chuẩn bị cho kỳ thi tiếp theo. Việc lãnh đạo Sở GD&ĐT Lai Châu không dự hội nghị vì thế không chỉ là một khoảng trống trong danh sách đại biểu, mà đặt ra yêu cầu giải trình về trách nhiệm phối hợp của địa phương. Ngày 29/10, Bộ Giáo dục tổ chức hội nghị tại Đà Nẵng để tổng kết kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và chuẩn bị cho kỳ thi năm 2027. Khi ban tổ chức báo lãnh đạo Sở GD&ĐT Lai Châu vắng mặt, Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng yêu cầu Cục Quản lý chất lượng gọi điện xác minh lý do. Đây là phản ứng phù hợp với tính chất của cuộc họp: đánh giá kỳ thi và chuẩn bị cho kỳ sau không thể là việc địa phương tham gia tùy nghi.
Yêu cầu giải trình ngay trong ngày
Sau bước xác minh qua điện thoại, Thứ trưởng yêu cầu Cục Quản lý chất lượng trong ngày 29/10 gửi văn bản tới Sở GD&ĐT Lai Châu, yêu cầu giải trình và báo cáo lý do vắng mặt; đồng thời gửi văn bản tới UBND tỉnh Lai Châu. Cách xử lý này đặt sự việc vào quy trình trách nhiệm hành chính, thay vì để câu hỏi về sự vắng mặt dừng ở một lời nhắc tại hội nghị. Ông Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh việc chấp hành cuộc họp được triệu tập là vấn đề kỷ luật, kỷ cương hành chính. Tuy nhiên, yêu cầu giải trình không đồng nghĩa với kết luận trước về nguyên nhân hay mức độ vi phạm. Điều cần thiết lúc này là Sở báo cáo rõ căn cứ vắng mặt, để cơ quan có thẩm quyền xem xét trên cơ sở thông tin đầy đủ.
Trách nhiệm không dừng ở việc có mặt
Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo của Thứ trưởng là hội nghị gắn với yêu cầu của Thủ tướng về đánh giá, rút kinh nghiệm để bảo đảm kỳ thi tiếp theo được tổ chức tốt. Vì vậy, sự tham dự của lãnh đạo địa phương mang ý nghĩa điều hành: người đứng đầu cần nắm thông tin, thống nhất phối hợp và chịu trách nhiệm về việc triển khai tại địa bàn. Bộ cũng lưu ý rằng nếu phát sinh vụ việc liên quan đến thi cử, cơ quan chức năng có thể rà soát công tác của một số sở trong ba năm gần đây, gồm tổ chức tập huấn, tham dự các lớp tập huấn của Bộ và hoạt động thanh tra, kiểm tra. Đây là hướng rà soát hợp lý, bởi chất lượng chuẩn bị không thể chỉ đánh giá qua một cuộc họp; cần xem cả quá trình phối hợp và giám sát.
Giải trình là bước đầu để làm rõ trách nhiệm
Hội nghị còn nhằm nhìn thẳng vào kết quả và hạn chế của kỳ thi năm 2026, tăng cường phòng, chống gian lận, đồng thời cải thiện việc kiểm tra và đánh giá. Trong bối cảnh ấy, việc yêu cầu Sở GD&ĐT Lai Châu báo cáo là cần thiết, nhưng giá trị của quy trình sẽ phụ thuộc vào việc giải trình có được xem xét nghiêm túc và trách nhiệm phối hợp có được làm rõ hay không. Không nên suy diễn lý do vắng mặt khi chưa có báo cáo; cũng không nên xem sự hiện diện của lãnh đạo là thủ tục hình thức. Kỳ thi tốt nghiệp THPT đòi hỏi sự chuẩn bị liên ngành, nhất quán và có trách nhiệm. Kết luận cần dựa trên xác minh, còn thông điệp quản lý đã rõ: cơ quan địa phương phải chủ động tham gia, thực hiện đầy đủ trách nhiệm và giải trình minh bạch khi không thể dự họp.
