Quyết định đi ngược dòng: Viettel vào Haiti giữa hoang tàn
Câu chuyện Viettel Haiti thành công là việc một doanh nghiệp Việt Nam dám bước vào một thị trường bị tàn phá bởi động đất, bất ổn chính trị và thiếu thốn hạ tầng, rồi kiên trì biến nơi đó thành thị trường số 1 về viễn thông, tài chính số và hạ tầng số, đồng thời trở thành hình mẫu hợp tác giữa nhà nước và khu vực tư nhân trong khu vực châu Mỹ Latinh. Natcom – công ty viễn thông Haiti thuộc Viettel – được thành lập trong bối cảnh đặc biệt: năm 2010, một trận động đất cướp đi hơn 200.000 sinh mạng, khiến Port-au-Prince hoang tàn và nhiều nhà đầu tư quốc tế vội vã rút lui. Viettel thay vì bỏ cuộc, giữ nguyên cam kết và khai trương Natcom vào ngày 7/9/2011, đúng lúc cả đất nước vẫn còn ngổn ngang đống đổ nát. Quan điểm của họ rất rõ ràng: Haiti không chỉ là một thị trường, mà là nơi để đồng hành dài hạn với quá trình phát triển của một quốc gia nghèo nhưng giàu khát vọng. Đây là lựa chọn mang tính đối nghịch với tư duy thông thường, nhưng chính sự đi ngược dòng đó đã mở ra vị thế đặc biệt cho một doanh nghiệp Việt ở Mỹ Latinh.
Từ sinh tồn đến dẫn đầu: Natcom viễn thông Haiti xây nền móng số
Nếu chỉ nhìn vào kết quả Natcom vươn lên thị phần số 1, dễ quên rằng 15 năm qua là hành trình sinh tồn giữa thiên tai và bất ổn. Nhân sự Natcom vừa dựng mạng, kéo cáp, xây trạm, vừa học cách vận hành doanh nghiệp trong bối cảnh thiếu điện, thiếu nhiên liệu, dịch bệnh và bạo loạn kéo dài. Khi an ninh xấu đi, nhiều cán bộ Việt phải sống và làm việc tập trung trong trụ sở, doanh nghiệp phải dự phòng nhiên liệu, đường truyền và cả tuyến di chuyển an toàn để duy trì hoạt động. Hạ tầng cáp quang Haiti gần như được tái tạo từ con số rất thấp: hôm nay Natcom vận hành khoảng 4.500–5.000 km cáp quang, đóng góp xấp xỉ 90% hạ tầng cáp quang Haiti. Họ cũng xây dựng hơn 1.300–2.800 trạm phát sóng, phủ sóng 4G đến khoảng 95% dân số và chiếm trên 52–53% thị phần di động, đồng thời giữ vị trí số 1 về ví điện tử và hạ tầng trạm phát sóng. Một câu nói ở đây có thể trích nguyên văn: Natcom đã “đóng góp khoảng 90% hạ tầng cáp quang Haiti”.
Tại sao một trong những nước nghèo nhất lại cần 5G đi trước một bước?
Nhiều người chất vấn: ở một nơi mà người dân còn chật vật miếng ăn, liệu Natcom đầu tư 5G có phải là xa xỉ? Câu trả lời của ban lãnh đạo Natcom không phải bằng khẩu hiệu, mà bằng dữ liệu: nhu cầu sử dụng dữ liệu tại Haiti tăng nhanh, 4G liên tục phải nâng cấp dung lượng, nhiều khu vực mật độ cao đã chạm trần năng lực mạng. Trong bối cảnh đó, 5G không phải trò phô trương công nghệ, mà là bước đi bắt buộc nếu Haiti muốn có nền tảng số cho 10–15 năm tới. Natcom nhấn mạnh: “5G không bắt đầu từ trạm 5G” – tức là phải chuẩn bị đồng bộ truyền dẫn, vùng phủ, năng lực xử lý để mỗi kết nối đều ổn định, tin cậy. Ở một nền kinh tế yếu, hạ tầng số càng phải đi trước nhu cầu một bước, bởi đó là cách duy nhất để người dân tiếp cận giáo dục, y tế, dịch vụ công một cách rẻ và rộng hơn. Viettel mang tinh thần “Leading for Better”: dẫn đầu không phải để hơn đối thủ, mà để tạo ra một nền móng đủ mạnh cho cả nền kinh tế số Haiti.
Tác động tới đời sống: từ chiếc điện thoại đến cơ hội đổi đời
Khi đường sá bị chia cắt bởi bạo loạn hay thiên tai, mỗi trạm phát sóng hoạt động và mỗi tuyến cáp được khôi phục trở thành “đường sinh tồn” cho xã hội Haiti. Nhưng tác động lớn nhất của Viettel Haiti thành công không nằm ở cột sóng, mà nằm trong chiếc điện thoại của người dân. 15 năm trước, điện thoại chủ yếu để gọi; hôm nay, với Natcom và hệ sinh thái tài chính số, nó trở thành công cụ kinh tế: bán hàng, nhận tiền, thanh toán, học tập và kết nối khách hàng ở bất cứ đâu. NatCash – ví điện tử của Natcom – giúp người ở vùng xa ngân hàng vẫn có thể nạp, rút, chuyển và nhận tiền ngay tại nơi sinh sống. Đổi lại, chiếc điện thoại không còn chỉ dùng để gọi hay lên mạng; người dân có thể nhận lương, trợ cấp, kiều hối qua tài khoản di động. Trong giai đoạn 2026–2028, Natcom dự kiến mở rộng thanh toán, chi trả và chi lương, xa hơn hướng tới một triệu khoản vay vi mô dựa trên dữ liệu vào năm 2030. Đây không chỉ là chuyện doanh thu; đó là chiến lược dùng hạ tầng số để mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng cho người thu nhập thấp, vốn là điểm nghẽn lớn nhất của Haiti.
Bài học cho doanh nghiệp Việt ở Mỹ Latinh: không chỉ là viễn thông
Ngày kỷ niệm 15 năm Natcom, Thủ tướng Haiti Alix Didier Fils-Aimé gọi liên doanh này là “hình mẫu rất thành công” trong hợp tác giữa Chính phủ Haiti và Viettel, đồng thời ghi nhận Natcom là đơn vị đóng góp lớn nhất cho ngân sách nhà nước Haiti trong năm tài chính vừa qua. Đây là lời công nhận hiếm có dành cho một doanh nghiệp Việt tại một quốc gia châu Mỹ, cho thấy mô hình doanh nghiệp Việt Mỹ Latinh không chỉ khả thi mà còn có thể nắm vai trò đầu tàu. Chính phủ Haiti kỳ vọng Viettel mở rộng đầu tư để Natcom dẫn dắt trong trí tuệ nhân tạo, công nghệ cao, chuyển đổi số, thậm chí bước sang các lĩnh vực như năng lượng và công nghiệp. Về phía mình, Natcom xác định 15 năm tới sẽ là chặng đường chuyển từ một công ty viễn thông thành doanh nghiệp công nghệ số hàng đầu, cùng Haiti kiến tạo tương lai số. Bài học nổi bật cho doanh nghiệp Việt muốn ra Mỹ Latinh không phải ở chiêu marketing, mà ở ba điểm: dám đi vào thời điểm khó, xây hạ tầng cốt lõi chứ không chỉ săn khách hàng, và chấp nhận gắn mình với bài toán phát triển lâu dài của quốc gia sở tại. Natcom viễn thông Haiti cho thấy, khi coi một thị trường nghèo là đối tác chứ không phải “miếng bánh”, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể viết lại thứ hạng của mình trên bản đồ kinh tế số khu vực.
