Xa Mát: không chỉ là cửa khẩu, mà là trục logistics biên giới mới của Tây Ninh
Dự án phát triển hạ tầng giao thông kết nối cửa khẩu Xa Mát Tây Ninh là chương trình đầu tư gần 200 tỷ đồng nhằm hoàn thiện mạng lưới đường trục N1 và D3, tạo liên kết đồng bộ giữa cửa khẩu quốc tế Xa Mát, quốc lộ, cao tốc và các khu dịch vụ, công nghiệp, dân cư, logistics, qua đó định vị Tây Ninh như một trung tâm hạ tầng logistics biên giới và cửa ngõ giao thương với Campuchia đến năm 2030.
Điểm đáng nói không phải ở con số gần 200 tỷ đồng, mà ở tầm nhìn: Tây Ninh đang thử định nghĩa lại vai trò của một tỉnh biên giới. Thay vì chỉ làm “nơi thông quan”, cửa khẩu Xa Mát được kéo sâu vào mạng lưới kết nối kinh tế vùng, gắn với quốc lộ 22B, 14C và cao tốc Gò Dầu–Xa Mát. Nói cách khác, tỉnh đang biến một cửa khẩu thành hạt nhân của chuỗi cung ứng liên vùng.
Theo Ban quản lý Khu kinh tế tỉnh, dự án “Phát triển hạ tầng giao thông kết nối cửa khẩu Xa Mát đến năm 2030” có tổng mức đầu tư gần 200 tỷ đồng, triển khai giai đoạn 2026–2029. Đây là quyết định chiến lược, bởi mọi mô hình tăng trưởng mới của Tây Ninh – từ thương mại biên giới, logistics đến đô thị – đều cần một bộ xương sống giao thông đủ mạnh để nâng đỡ.
Giải phẫu tuyến N1, D3: trục giao thông cho một không gian kinh tế mới
Nếu xem kinh tế cửa khẩu như cơ thể sống thì tuyến N1 và D3 chính là hệ mạch máu chủ. Tuyến N1 dài gần 647m, xuất phát từ nút giao quốc lộ 22B và đường chính vào cửa khẩu Xa Mát, kết nối với tuyến D3, được đầu tư 4 làn xe, mặt đường rộng 33m, nền đường 35m và giải phóng mặt bằng đến 120m. Tuyến D3 dài hơn 2,92km, quy mô 4 làn, mặt đường 21m, nền đường 23m, nối N1 trở lại quốc lộ 22B.
Thoạt nhìn, đây là những con số kỹ thuật khô khan. Nhưng chính kích thước nền, mặt đường và hành lang giải phóng mặt bằng rộng mới là điểm cho thấy Tây Ninh không làm hạ tầng kiểu “đủ đi là được”. Tỉnh đang thiết kế dư địa cho những đoàn xe tải nặng, bãi logistics, kho lạnh và cả các khu dịch vụ sau cửa khẩu. Tổng vốn gần 200 tỷ đồng, trong đó hơn 75,7 tỷ cho bồi thường, giải phóng mặt bằng và gần 110 tỷ cho xây dựng, không phải khoản chi nhỏ với một không gian còn ít dân cư.
Dự án hướng đến mục tiêu hình thành trục giao thông kết nối đồng bộ giữa cửa khẩu quốc tế với các khu dịch vụ, khu công nghiệp, khu dân cư và khu logistics đã quy hoạch. Điều này có nghĩa: Xa Mát không đứng một mình; nó sẽ gắn chặt với khu kinh tế cửa khẩu rộng 34.890ha, nơi được định hướng là khu kinh tế tổng hợp, đa chức năng với công nghiệp, thương mại, dịch vụ, logistics và đô thị. Khi trục này vận hành, mỗi container nông sản qua cửa khẩu sẽ đi thẳng vào chuỗi giá trị thay vì chỉ sang tay rồi rời đi.
Xa Mát trong mạng lưới kết nối kinh tế vùng: từ Tây Ninh đến tiểu vùng Mekong
Cửa khẩu Xa Mát Tây Ninh vốn đã là một trong những cửa khẩu quan trọng trên tuyến biên giới Việt Nam–Campuchia, với lưu lượng hàng hóa chủ yếu là nông sản khoảng 12.000–15.000 tấn mỗi ngày, tương đương 230–300 phương tiện. Nửa đầu năm 2026, nguồn thu phí hạ tầng tại đây đạt hơn 21 tỷ đồng. Nghĩa là ngay cả khi hạ tầng còn hạn chế, cửa khẩu đã tạo ra dòng hàng và dòng tiền đáng kể.
Khi hai tuyến N1, D3 hoàn thiện, năng lực vận chuyển hàng hóa và hành khách giữa khu vực cửa khẩu với quốc lộ 22B, quốc lộ 14C và cao tốc Gò Dầu–Xa Mát sẽ tăng lên đáng kể, đồng thời giảm tải cho hệ thống giao thông hiện hữu và tăng kết nối biên giới Tây Ninh với Campuchia và tiểu vùng sông Mekong mở rộng. Đây chính là hạ tầng logistics biên giới theo nghĩa thực tế nhất: giảm thời gian, giảm chi phí và giảm rủi ro cho doanh nghiệp.
Đáng chú ý, Tây Ninh đặt phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại biên giới và logistics là một trong những hướng mở rộng không gian tăng trưởng, tận dụng lợi thế vị trí cửa ngõ giao thương với Campuchia. Trong bối cảnh nhu cầu giao thương tăng, nếu không nâng cấp hạ tầng logistics biên giới, tỉnh sẽ bỏ lỡ cơ hội trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa giữa đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và thị trường Campuchia. Xa Mát, nhờ vậy, đang được nâng tầm từ một điểm qua lại biên giới thành nút kết nối kinh tế vùng.
Bốn dự án giao thông trọng điểm: “xương sống” cho tham vọng logistics
Xa Mát chỉ là một mắt xích trong chiến lược hạ tầng lớn hơn. Ủy ban nhân dân tỉnh đã trình và hội đồng nhân dân thống nhất danh mục bốn dự án giao thông trọng điểm, cấp bách cho giai đoạn 2026–2030, được thiết kế để bổ trợ lẫn nhau, khắc phục những đoạn tuyến và cây cầu còn thiếu, hình thành mạng lưới giao thông đồng bộ. Trong đó, trục kết nối Long An–Tân Ninh dài khoảng 74,3km, tổng mức đầu tư khoảng 20.746 tỷ đồng, đã được phê duyệt chủ trương; tuyến này dự kiến chuẩn bị đầu tư và giải phóng mặt bằng giai đoạn 2026–2027, thi công và hoàn thiện từ 2027–2031.
Ba cầu trên tuyến ĐT.827E bắc qua sông Cần Giuộc, Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây có tổng mức đầu tư 4.797 tỷ đồng, trong đó vốn ODA Hàn Quốc khoảng 4.060 tỷ đồng; song song là dự án đầu tư các đoạn còn lại của ĐT.827E dài khoảng 19,5km với vốn 7.941 tỷ đồng. ĐT.827E được định hướng trở thành trục giao thông xuyên suốt kết nối TP.Hồ Chí Minh – Tây Ninh – Đồng Tháp, giảm áp lực cho quốc lộ 1 và mở rộng kết nối giữa các khu đô thị, sản xuất, dịch vụ dọc tuyến.
Cùng với đó, tuyến ĐT.818 đoạn từ quốc lộ N2 đến ĐT.838 được xác định là kết nối quan trọng giữa Long An và Tân Ninh, liên kết các khu công nghiệp, đô thị với cửa khẩu quốc tế Mộc Bài; tỉnh đang hoàn thiện thủ tục để có thể khởi công trong năm 2026. Khi trục Long An–Tân Ninh và ĐT.818 tạo hướng kết nối giữa những trung tâm phát triển với khu vực cửa khẩu, còn ĐT.827E nối TP.Hồ Chí Minh với Tây Ninh và Đồng Tháp, Xa Mát sẽ không đứng riêng rẽ mà nằm trong một mạng lưới kết nối kinh tế vùng liên tục và hiện đại.
Con đường trở thành trung tâm logistics biên giới: cơ hội lớn, thách thức cũng lớn
Các dự án giao thông trọng điểm mà Tây Ninh đang theo đuổi có vai trò kết nối các trung tâm phát triển, khu công nghiệp, đô thị, trung tâm logistics và cửa khẩu. Nếu triển khai đúng tiến độ, chúng sẽ biến tỉnh này thành “cầu nối vật chất” giữa TP.Hồ Chí Minh, Đồng Tháp, Long An, Campuchia và cả tiểu vùng Mekong. Hạ tầng logistics biên giới khi đó không chỉ là đường và cầu; đó là mạng lưới mới cho phép hàng hóa đi nhanh hơn, rẻ hơn, an toàn hơn.
Tuy nhiên, tham vọng trở thành trung tâm logistics biên giới không tự động thành hiện thực chỉ nhờ hạ tầng. Câu hỏi đặt ra là Tây Ninh sẽ làm gì để lấp đầy các khu logistics, khu công nghiệp quanh cửa khẩu Xa Mát và Mộc Bài bằng những doanh nghiệp thực sự hoạt động hiệu quả. Nếu hạ tầng hoàn thành mà thủ tục chậm, dịch vụ hỗ trợ yếu, nhân lực logistics thiếu kỹ năng, lợi thế kết nối kinh tế vùng sẽ bị bào mòn.
Trong bối cảnh không gian phát triển được mở rộng sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhu cầu kết nối nội tỉnh và liên vùng của Tây Ninh sẽ ngày càng lớn. Đầu tư gần 200 tỷ đồng cho cửa khẩu Xa Mát là bước khởi đầu đúng hướng, nhưng để thật sự trở thành trung tâm logistics biên giới, tỉnh cần kiên định với chiến lược dài hạn: hoàn thiện đồng bộ hạ tầng, cải thiện môi trường kinh doanh và đặt doanh nghiệp vận tải, logistics, xuất nhập khẩu vào vị trí trung tâm của mọi quyết sách.
