Kỹ năng số phải bắt đầu từ việc người dân tự làm được
Kỹ năng số cộng đồng là khả năng tiếp cận, hiểu và tự sử dụng thiết bị, ứng dụng cùng dịch vụ trực tuyến trong những công việc thiết thực hằng ngày. Thước đo thành công không nên dừng ở số ứng dụng đã cài: người dân cần biết mở lại, thao tác và xử lý khi gặp trục trặc.
Ở thôn Ngọn Rào, xã Phong Nha, ông Dư Xuân Thức, 66 tuổi, dùng điện thoại chủ yếu để liên lạc nhưng còn lúng túng khi cài ứng dụng mới. Anh Hoàng Minh Sơn, làm nghề mộc, cũng chưa biết ứng dụng Quảng Trị S là gì, dù đã sử dụng điện thoại thông minh nhiều năm. Thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng Đinh Hương Sơn đã đến hướng dẫn hai người làm quen với ứng dụng; ông Thức được hỗ trợ cài Quảng Trị S, VNeID và thử một số tiện ích số.
Giá trị của cách làm tại chỗ nằm ở sự gần gũi: người dân có thể hỏi ngay người quen trong thôn, thay vì phải tự xoay xở với hướng dẫn trên màn hình. Ông Thức chưa thành thạo, nhưng đã biết có thể gọi ai khi quên thao tác. Đó là bước đầu quan trọng; tuy nhiên, hỗ trợ chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu giúp người học dần tự làm được.
Hỗ trợ trực tiếp giải quyết vướng mắc ngay lúc phát sinh
Tổ công nghệ số cộng đồng thôn Ngọn Rào có 12 thành viên, gồm cán bộ thôn, đại diện đoàn thể và những người có khả năng hỗ trợ bà con sử dụng công nghệ. Quy mô ấy giúp việc hướng dẫn có thể gắn với nhu cầu cụ thể: cài ứng dụng, làm quen với VNeID hay xử lý một bước người dân chưa hiểu.
Ưu thế của người hướng dẫn tại chỗ là có thể quan sát thao tác, sửa lỗi ngay và quay lại hỗ trợ khi người học quên mật khẩu. Nhưng đây cũng là công việc tốn thời gian: có trường hợp phải hướng dẫn đi hướng dẫn lại, trong khi thành viên tổ còn bận việc riêng và hoạt động gặp khó vì thiếu kinh phí. Bởi vậy, không thể lấy một buổi cài đặt làm bằng chứng rằng người dân đã thành thạo.
Cách tiếp cận trực tiếp nên hướng đến chuyển giao kỹ năng, không tạo lệ thuộc vào người hỗ trợ. Sau mỗi lần làm mẫu, người dân cần tự thực hiện lại trên điện thoại của mình; người hướng dẫn kiểm tra xem họ có thể lặp lại thao tác hay không. Đây là khác biệt giữa hoàn tất giúp một việc và dạy để người khác tự làm.
Bình dân học vụ số mở rộng cơ hội học, nhưng không thay được người kèm
Ngày 30/10/2026, UBND tỉnh Đồng Tháp ban hành kế hoạch hưởng ứng Ngày Công dân số Việt Nam, trong đó chọn Nền tảng Bình dân học vụ số làm một kênh phổ cập kỹ năng. Tỉnh vận động cán bộ, công chức, viên chức và người lao động học trên nền tảng, đồng thời khuyến khích người dân hoàn thành hai khóa về VNeID, cư trú, căn cước và kỹ năng số an toàn.
Kế hoạch cũng đặt trọng tâm vào hướng dẫn kích hoạt VNeID mức độ 2, tích hợp giấy tờ và sử dụng dịch vụ công trực tuyến; trước mắt tập trung vào 5 loại thông tin, giấy tờ cơ bản. Các điểm hỗ trợ trực tiếp dự kiến được bố trí tại khu dân cư, chợ, trung tâm thương mại và bộ phận một cửa. Như vậy, Đồng Tháp không đặt nền tảng trực tuyến đối lập với trợ giúp tại chỗ mà ghép hai kênh trong cùng một chương trình.
Học trực tuyến có lợi thế về khả năng tiếp cận và học lại theo nhịp riêng, nhưng người học vẫn cần thiết bị, kết nối và đủ tự tin để làm theo. Với người lớn tuổi hoặc ít kinh nghiệm, một bài học không thể tự phát hiện họ đang mắc ở bước nào. Nền tảng tạo đường học; người hỗ trợ trực tiếp giúp nối kiến thức với thao tác thật.
Kết hợp hai cách để tiến tới tự chủ số
Mô hình hiệu quả không phải chọn giữa Tổ công nghệ số và Bình dân học vụ số. Nền tảng có thể cung cấp bài học nhất quán, còn thành viên tổ giúp người dân đăng nhập, thực hành và xử lý tình huống cụ thể. Khi gặp một thủ tục, người học nên được khuyến khích tự thao tác trước, chỉ nhận trợ giúp ở bước đang vướng, rồi thử lại để ghi nhớ.
Cách phối hợp ấy cũng phù hợp với mục tiêu phổ cập VNeID, dịch vụ công trực tuyến và an toàn trên môi trường mạng của Đồng Tháp. Ở cấp thôn, các tổ tại Quảng Trị hướng đến hướng dẫn người dân ngay tại địa bàn, qua đó giảm áp lực cho Trung tâm Phục vụ hành chính công. Nhưng để duy trì kết quả, cần tính đến thời gian, năng lực và điều kiện hoạt động của những người hỗ trợ.
Điểm đích của chuyển đổi số cộng đồng không phải là có thêm tài khoản hay ứng dụng trên điện thoại, mà là người dân tự hoàn thành được một tác vụ và biết cách tìm trợ giúp an toàn khi gặp lỗi. Học qua nền tảng giúp mở rộng cơ hội; hướng dẫn trực tiếp giúp biến kiến thức thành kỹ năng. Kết hợp cả hai mới có cơ hội đưa dịch vụ số đến gần mọi người.
