Kỹ năng số phải bắt đầu từ việc người dân cần làm
Kỹ năng số cộng đồng là khả năng sử dụng thiết bị, nền tảng và dịch vụ trực tuyến để giải quyết những việc thiết thực trong đời sống, đồng thời biết bảo vệ thông tin cá nhân và nhận diện rủi ro trên mạng. Muốn kỹ năng ấy lan rộng, hướng dẫn cần đến đúng nơi người dân sinh hoạt, học tập và làm việc, thay vì dừng ở những lời kêu gọi chung chung. Các mô hình tại Sa Đéc, Ô Môn và Lê Lợi cho thấy địa phương đang chọn nhiều lối tiếp cận: tổ chức hỗ trợ ngay trong khu dân cư, đến từng hộ và đưa kiến thức vào trường học. Điểm đáng chú ý không chỉ là giới thiệu ứng dụng, mà là giúp người dùng tự thực hiện thao tác. Đó là khác biệt giữa phổ biến công nghệ và thật sự giúp cộng đồng làm chủ công nghệ.
Sa Đéc: Khu phố số gắn với việc nhà và sinh kế
Từ tháng 8/2026, Ủy ban MTTQ Việt Nam và UBND phường Sa Đéc phối hợp triển khai mô hình “Khu phố số” tại khu phố Cầu Đình, nơi có 660 hộ và khoảng 2.437 nhân khẩu. Cách làm “cầm tay chỉ việc”, “đi từng ngõ, gõ từng nhà” tập trung vào các nhu cầu cụ thể: cài đặt, khôi phục tài khoản VNeID; tích hợp giấy tờ và thông tin sức khỏe; nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt. Mục tiêu là trang bị kỹ năng số thiết yếu cho đời sống, sản xuất, kinh doanh và giải quyết thủ tục hành chính. Kết quả ban đầu cần được nhìn nhận cùng phần việc còn lại: mô hình đã thực hiện 6/10 chỉ tiêu; 16 nhóm Zalo có 640/660 hộ tham gia, tương đương 97% khu phố. Đây là nền tảng kết nối hữu ích, nhưng hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào việc người dân tự dùng được dịch vụ.
Người dân phản ánh rằng giấy tờ và việc khám bệnh thuận lợi hơn sau khi được hướng dẫn tích hợp thông tin; các nhóm Zalo cũng giúp gửi kiến nghị và nhận phản hồi từ cán bộ. Thời gian tới, địa phương đặt mục tiêu hoàn thành dữ liệu của toàn bộ hộ dân và phấn đấu để 50% người dân nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến. Những đích đến ấy cho thấy mô hình không nên chỉ được đánh giá bằng số tài khoản hay nhóm trực tuyến, mà bằng mức độ người dân có thể tự xử lý công việc thường ngày.
Ô Môn: Hướng dẫn ngay tại nhà, kèm kỹ năng an toàn
Tại Ô Môn, Công an phường phối hợp với cảnh sát khu vực, ban nhân dân khu vực, Tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn viên, thanh niên và lực lượng cơ sở triển khai chiến dịch 60 ngày hướng dẫn người dân tại hộ gia đình, hưởng ứng Ngày Công dân số Việt Nam năm 2026. Cách tiếp cận này hợp lý vì hỗ trợ có thể bám sát thiết bị, điều kiện và vướng mắc của từng người, thay vì giả định mọi người có cùng mức độ thành thạo. Nội dung gồm sử dụng VNeID, làm thủ tục hành chính điện tử, tra cứu nguồn tin chính thống, thanh toán không tiền mặt và khai thác dịch vụ số phục vụ sinh hoạt. Lực lượng tham gia cũng hướng dẫn bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo mật tài khoản và nhận diện thủ đoạn lừa đảo. Đây là phần không thể tách rời: khuyến khích dùng dịch vụ trực tuyến mà thiếu cách tự bảo vệ sẽ để người mới dùng đối mặt với rủi ro.
Chiến dịch chú trọng cách giải thích dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hành, đồng thời dành sự quan tâm cho người cao tuổi và người ít có điều kiện tiếp cận công nghệ. Hoạt động còn được nối dài qua họp, sinh hoạt cộng đồng, hệ thống truyền thanh, bảng tin và các kênh số. Sự kết hợp giữa hướng dẫn trực tiếp và truyền thông nhiều kênh giúp thông tin không chỉ đến được với người đã quen dùng điện thoại, nhưng vẫn cần duy trì hỗ trợ để thao tác được thực hành thành thói quen.
Lê Lợi: Đưa Đề án 06 vào trải nghiệm học đường
Ở xã Lê Lợi, Công an xã trực tiếp trao đổi với học sinh và giáo viên về chuyển đổi số và Đề án 06 bằng những tình huống gắn với việc các em có thể gặp trong đời sống. Nội dung tập trung vào căn cước, tài khoản VNeID, thủ tục hành chính trực tuyến và việc tích hợp thông tin cá nhân trên môi trường điện tử. Học sinh được tìm hiểu VNeID mức 2, “Ví giấy tờ”, cùng các thông tin như giấy khai sinh, thuê bao di động chính chủ và Sổ sức khỏe điện tử. Thay vì trình bày chủ trương như khái niệm xa lạ, cách giải thích này cho thấy điện thoại có thể hỗ trợ học tập, thủ tục và giao dịch. Các em cũng được nhắc không tùy tiện chia sẻ thông tin cá nhân, tài khoản hay mã xác thực.
Một điểm có sức lan tỏa là khuyến khích học sinh trở thành người hỗ trợ công nghệ cho cha mẹ, ông bà, nhất là người lớn tuổi còn lúng túng khi dùng điện thoại thông minh. Như vậy, nhà trường không chỉ là nơi tiếp nhận kiến thức mà còn có thể trở thành cầu nối đưa tiện ích số về từng gia đình. Công an xã dự kiến tiếp tục phối hợp với các cơ sở giáo dục, tổ chức tuyên truyền pháp luật, Đề án 06 và kỹ năng số bằng hình thức trực quan, phù hợp lứa tuổi. Cách làm này đáng duy trì nếu đi kèm thực hành và nhắc lại, để hiểu biết không dừng ở một buổi phổ biến.
Đưa công nghệ đến gần là bước đầu, không phải đích cuối
Ba mô hình cùng hướng đến một mục tiêu nhưng chọn những điểm chạm khác nhau: khu phố để kết nối hỗ trợ thường xuyên, hộ gia đình để tháo gỡ khó khăn cụ thể, trường học để trang bị kiến thức cho học sinh và giáo viên, rồi lan tỏa qua các em tới người thân. Sự tham gia của chính quyền, công an, đoàn thể, tình nguyện viên và cộng đồng giúp kỹ năng số không bị xem là việc riêng của một cơ quan. Tuy nhiên, số người được hướng dẫn hay số tài khoản được tạo lập chỉ phản ánh phần đầu của quá trình. Thước đo thuyết phục hơn là người dân có tự nộp hồ sơ, dùng tiện ích phù hợp và nhận biết nguy cơ lừa đảo hay không. Muốn vậy, hướng dẫn phải sát nhu cầu, có cơ hội thực hành và tiếp tục hỗ trợ sau buổi tuyên truyền.
Từ Sa Đéc đến Ô Môn và Lê Lợi, bài học rõ nhất là dịch vụ số chỉ thật sự đến gần cộng đồng khi có người đồng hành giúp người dùng vượt qua những bước đầu. Kết hợp hỗ trợ trực tiếp với kênh thông tin tại khu dân cư và hoạt động trong trường học là hướng đi thiết thực; duy trì việc học, kiểm tra mức độ tự sử dụng và bảo vệ an toàn trực tuyến mới quyết định kết quả lâu dài. Chuyển đổi số ở cơ sở vì thế không nằm ở ứng dụng được giới thiệu, mà ở năng lực người dân có thể tự mang về đời sống hằng ngày.
