Tiêu cơ vân sau tập gym: không phải chuyện hiếm và hoàn toàn có thể nguy hiểm
Tiêu cơ vân là tình trạng tế bào cơ vân bị tổn thương nghiêm trọng, khiến các chất bên trong cơ như myoglobin, CK và kali được giải phóng ồ ạt vào máu, có thể dẫn đến tổn thương thận, rối loạn điện giải và các biến chứng đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Nghe có vẻ xa lạ, nhưng tiêu cơ vân sau tập gym đang âm thầm xuất hiện ở chính những người yêu vận động, đặc biệt là người mới tập hoặc tăng cường độ đột ngột. Khi chạy theo các bài tập “đốt mỡ cấp tốc”, “tăng cơ siêu nhanh”, nhiều người coi đau nhức dữ dội là dấu hiệu tập hiệu quả, mà quên rằng đó cũng có thể là tiếng chuông báo động cho một tổn thương cơ nghiêm trọng. Thực tế, cả người lớn lẫn trẻ em đều có thể rơi vào tình trạng này sau vận động gắng sức, từ nhảy, chạy cho tới tập tạ cường độ cao.
Khi đau cơ không còn là "đau cơ tốt": những dấu hiệu cảnh báo tập luyện bạn phải nhớ
Điểm khác biệt giữa đau cơ sinh lý sau tập và tiêu cơ vân sau tập gym nằm ở mức độ, thời gian và các triệu chứng đi kèm. Nếu bạn đau cơ dữ dội, đau nhiều ở một vùng cơ, kèm hạn chế vận động, đau lan vùng hông lưng và tình trạng này kéo dài sau vận động gắng sức, đó không còn là chuyện bình thường. Trường hợp bệnh nhi 13 tuổi liên tục nhảy 3 vòng sân rồi xuất hiện đau dữ dội hai đùi, hạn chế vận động, đau vùng hông lưng và phải nhập viện là lời nhắc rất rõ ràng rằng cơ thể có giới hạn. Biểu hiện ban đầu đôi khi khá mơ hồ: mệt mỏi, đau cơ, khó vận động. Nhưng nếu kèm theo yếu cơ, sốt, choáng váng hoặc cảm giác cơ “không còn sức”, bạn cần coi đó là dấu hiệu cảnh báo tập luyện, không nên cố tập tiếp hay tự uống thuốc giảm đau để bỏ qua.
Nước tiểu màu nâu sẫm: dấu hiệu đỏ trong bồn cầu mà bạn tuyệt đối không được xem nhẹ
Một trong những dấu hiệu đáng sợ nhất của tiêu cơ vân là nước tiểu chuyển màu nâu sẫm hoặc đỏ như nước trà đặc. Bệnh nhi 13 tuổi sau khi vận động cường độ cao đã đi tiểu ra nước tiểu đỏ toàn bãi, khiến gia đình phải đưa đến bệnh viện thăm khám. Kết quả xét nghiệm cho thấy nước tiểu dương tính với hồng cầu nhưng không ghi nhận tế bào hồng cầu khi soi, gợi ý tình trạng myoglobin niệu do tiêu cơ vân. Nói cách khác, đó là màu của protein cơ bị phá hủy đang đi qua thận. Myoglobin có thể gây tổn thương ống thận, làm tăng nguy cơ suy thận cấp; trong khi kali tăng cao có thể gây rối loạn nhịp tim, đe dọa tính mạng. Nếu sau tập gym hoặc bất kỳ vận động gắng sức nào, bạn thấy nước tiểu màu nâu sẫm, đỏ hoặc ít hơn hẳn bình thường, hãy coi đó là tình huống khẩn cấp và đi khám ngay, không chờ “xem có đỡ không”.
Không chỉ người lớn: trẻ em và thanh niên cũng có nguy cơ tiêu cơ vân sau vận động gắng sức
Sai lầm phổ biến là nghĩ tiêu cơ vân chỉ xảy ra ở vận động viên chuyên nghiệp hoặc người tập gym nặng. Thực tế, một bệnh nhi 13 tuổi đã được chẩn đoán tiêu cơ vân cấp sau hoạt động thể lực cường độ cao. Ở trẻ em, tình trạng này có thể xuất hiện sau vận động quá sức, tăng cường độ tập luyện đột ngột, chấn thương cơ, sốt cao hoặc co giật kéo dài. Nghĩa là những hoạt động tưởng chừng “bình thường” như nhảy, chạy, đá bóng, tập nhảy hiện đại, nếu thực hiện quá sức hoặc trong thời tiết nóng, đều có thể trở thành yếu tố nguy cơ. Biểu hiện ban đầu ở trẻ lại thường không đặc hiệu: mệt mỏi, đau cơ, khó vận động, nên phụ huynh rất dễ nhầm với “đau cơ do vận động nhiều”. Khi trẻ đau cơ dữ dội, kéo dài, khó vận động hoặc có nước tiểu sẫm màu sau khi tập luyện, bác sĩ khuyến cáo cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Phòng ngừa tiêu cơ vân: tăng dần cường độ, uống đủ nước và lắng nghe cơ thể
Nếu coi cơ thể là một hệ thống an ninh, thì tiêu cơ vân chính là sự cố nghiêm trọng xảy ra khi bạn liên tục “tăng tải” mà không có thời gian bảo trì. Phòng ngừa tiêu cơ vân sau tập gym không nằm ở những mẹo phức tạp, mà ở việc tôn trọng giới hạn sinh lý của cơ. Để phòng ngừa, trẻ cần tăng dần cường độ và thời gian vận động phù hợp với lứa tuổi, thể trạng; có thời gian nghỉ ngơi, phục hồi và uống đủ nước trước, trong và sau khi tập luyện, nhất là khi vận động cường độ cao hoặc trong thời tiết nóng. Nguyên tắc này không chỉ đúng với trẻ mà với mọi người tập luyện: đừng tăng khối lượng tạ, số hiệp hay thời gian cardio một cách đột ngột; ưu tiên giấc ngủ và dinh dưỡng; và quan trọng nhất là lắng nghe cơ thể. Khi đau nhức vượt quá ngưỡng chịu đựng, khi nước tiểu thay đổi màu, khi mệt mỏi không giảm sau nghỉ, đó là lúc bạn cần dừng lại và đi khám, thay vì cố chứng minh bản thân trên sàn tập.
