Một cánh cửa kho mở ra lịch sử game
Kho tư liệu game thất lạc là tập hợp băng hình, phim và đĩa lưu trữ cũ chứa tài sản sản xuất cùng hình ảnh lịch sử của trò chơi, có thể trở thành nguồn nguyên liệu để bảo tồn và phục hồi các tác phẩm kinh điển. Với EA, kho này không được tìm thấy trong một dự án quy mô lớn, mà trong lúc nhà sản xuất cấp cao Jim Vessella tìm chỗ cất băng Betacam vào mùa xuân năm 2022. Sau đại dịch, ông được dẫn tới một phòng ở tòa nhà khác và phát hiện gần 20.000 tài sản lưu trữ, gồm băng Betacam, VHS, D1, phim cuộn và CD-ROM.
Câu chuyện đáng chú ý không chỉ vì quy mô kho đồ, mà còn vì sự tình cờ đã biến một vấn đề hậu cần thành cơ hội bảo tồn. Những cuộn băng từng nằm im sau khi được dùng trong quá trình làm bộ sưu tập Command & Conquer Remastered khiến Vessella nhận ra rằng các tư liệu tương tự có thể còn lưu giữ những phần quan trọng trong lịch sử game. Kho lưu trữ ấy không tự biến thành sản phẩm; nó cần người nhận ra giá trị, thời gian và một kế hoạch đủ kiên nhẫn.
Số hóa hàng nghìn tài liệu, giữ lại hàng nghìn giờ hình ảnh
Sau khi phát hiện, Vessella tranh thủ thời gian ngoài giờ để mở thùng, phân loại và phối hợp cùng đồng nghiệp kiểm kê. Công việc số hóa bắt đầu tăng tốc vào đầu năm 2024: nhóm thuê nhân sự hỗ trợ, sử dụng bốn đầu phát Betacam cùng một đầu VCR, rồi chạy máy theo ca khoảng 17 giờ mỗi ngày trong tám tuần. Khoảng 500 băng thuộc các định dạng hiếm hơn được gửi tới đơn vị chuyên môn để xử lý.
Kết quả cho thấy bảo tồn không phải khâu phụ, mà là điều kiện để những bản phát hành mới có chất liệu tốt hơn. Nhóm số hóa tổng cộng 6.000 tài sản và lưu giữ ước tính 2.500 giờ tư liệu hình ảnh lịch sử, trong đó có băng nguồn chính của Road Rash và nhiều phần trong loạt Wing Commander. Những con số ấy cũng nhắc rằng game cổ điển không chỉ tồn tại trong mã nguồn: các đoạn phim, tư liệu dựng và bản ghi gốc có thể quyết định việc tái phát hành còn giữ được bao nhiêu dấu ấn ban đầu.
Wing Commander và Ultima trở lại giữa làn sóng game cổ điển
Từ kho tư liệu, EA đưa một loạt trò chơi trở lại các nền tảng số. Trong số 25 game được phát hành lại hoặc chuyển đổi, có nhiều phần của Wing Commander và Ultima. Các bản Anniversary Edition của Wing Commander, Wing Commander II, III, IV, Prophecy và Privateer 2 có hình ảnh FMV độ phân giải cao hơn từ băng nguồn, đi cùng những cập nhật chất lượng trải nghiệm; chúng xuất hiện trên Steam và GOG. Các bản Ultima từ phần đầu tới Ultima IX, cùng hai game Ultima Underworld, cũng nằm trong danh sách phát hành lại.
Đây là tin vui cho người tìm game cổ điển Steam, nhưng ý nghĩa lớn hơn nằm ở cách những bản phát hành được tạo ra. Với Wing Commander, EA phối hợp cùng các thành viên cộng đồng sửa lỗi và thử nghiệm; một số người hâm mộ đóng góp công sức tình nguyện. Trong khi đó, Ultima được đưa trở lại dưới dạng các bản chuyển đổi trung thành. Việc phục hồi game cũ vì thế không chỉ là làm cho trò chơi chạy được trên máy hiện đại, mà còn là kết hợp tư liệu gốc, kỹ thuật và sự hiểu biết của cộng đồng.
Bảo tồn là khởi đầu, không phải dấu chấm hết
Hành trình này cũng cho thấy phát hành lại có thể vướng những trở ngại không liên quan đến công nghệ. Bản kỷ niệm của Road Rash cần xử lý quyền sử dụng nhạc được cấp phép; đến mùa hè năm 2026, EA đã đạt thỏa thuận với sáu trong bảy ban nhạc nhưng vẫn chưa tìm được một thành viên cần thiết để hoàn tất giấy phép. Chi tiết ấy nhấn mạnh rằng khôi phục một game cũ đôi khi đòi hỏi tìm lại cả những người nắm quyền đối với các thành phần đã được đưa vào tác phẩm.
Việc các bản Wing Commander và Ultima trở lại là kết quả hữu hình của công sức bảo tồn, nhưng không nên xem đây là một phép màu có thể áp dụng cho mọi game thất lạc. Tư liệu phải được phát hiện, số hóa và kiểm tra; quyền sử dụng cũng cần được giải quyết. Dẫu vậy, câu chuyện của EA là lời nhắc thuyết phục rằng kho lưu trữ cũ có thể mở ra cơ hội sống tiếp cho cả một thời kỳ sáng tạo. Nếu muốn game kinh điển còn được chơi và ghi nhớ, bảo tồn phải bắt đầu trước khi những tư liệu cuối cùng biến mất.
