Định nghĩa làn sóng rút vàng và câu chuyện Hà Lan
Làn sóng ngân hàng trung ương rút vàng khỏi Mỹ là quá trình nhiều cơ quan tiền tệ, đặc biệt ở châu Âu, chủ động chuyển dự trữ vàng ra khỏi các kho chứa thuộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ và các đối tác Bắc Mỹ, nhằm phân tán rủi ro, tăng khả năng ứng phó khủng hoảng và giảm phụ thuộc vào hệ thống dự trữ đồng đô la đang bị nghi ngờ về tính trung lập chính trị. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật đơn thuần mà là một tuyên bố chính trị tài chính: vàng – tài sản cuối cùng của chủ quyền – cần ở nơi chủ nhà cảm thấy an toàn hơn, linh hoạt hơn, thay vì "gửi niềm tin" vô điều kiện tại New York. Theo thông cáo ngày 2/9, Ngân hàng Trung ương Hà Lan (DNB) đã chuyển 86 tấn vàng khỏi Mỹ và Canada trong một chiến dịch kéo dài từ tháng 3 đến tháng 8, đưa số kim loại quý này sang lưu giữ tại Ngân hàng Anh ở London, nơi được đánh giá là dễ giao dịch trong tình huống khủng hoảng. Trước động thái này, DNB giữ tới 31,3% dự trữ vàng tại New York và 19,7% tại Ottawa; sau sắp xếp lại, tỷ lệ tại mỗi điểm chỉ còn 18,5%, trong khi London tăng lên 32,1% và phần còn lại khoảng 30,8% được giữ tại Hà Lan. Đây là quyết định chủ động tái định vị quyền kiểm soát, không phải phản ứng hoảng loạn.
Bất ổn địa chính trị vàng và nỗi lo đồng đô la bị biến thành vũ khí
DNB giải thích rằng động thái Hà Lan chuyển vàng xuất phát từ "tình hình bất ổn địa chính trị gia tăng" và nhu cầu tăng cường khả năng sẵn sàng ứng phó khủng hoảng. Khi chủ tịch Olaf Sleijpen nói "chúng tôi nghĩ rằng sẽ không bao giờ cần phải sử dụng số vàng này, nhưng việc tăng cường khả năng chống chịu và mức độ sẵn sàng vẫn là cần thiết", ông gián tiếp thừa nhận: thế giới tài chính không còn tin rằng các kho vàng Mỹ sẽ luôn là chỗ trú ẩn trung lập. Theo một phân tích, bối cảnh Hà Lan hành động là tranh chấp thương mại căng thẳng giữa Mỹ và Canada cùng với những mức thuế ăn miếng trả miếng, cho thấy các quyết định kinh tế lớn ngày càng bị chi phối bởi mục tiêu chính trị. Từ góc nhìn rộng hơn, các nhà phân tích nhận định căng thẳng địa chính trị dai dẳng và lo ngại về việc sử dụng đồng đô la Mỹ như một vũ khí đã thúc đẩy các ngân hàng trung ương châu Âu chuyển dự trữ vàng khỏi các kho chứa của Mỹ. Khi Nga chứng kiến một phần dự trữ vàng ở nước ngoài bị đóng băng sau xung đột Ukraine, nhận thức lâu nay về sự an toàn của tài sản dự trữ bắt đầu đảo chiều. Vàng không chỉ là tài sản; nó trở thành lá chắn chống lại khả năng bị phong tỏa tài chính vì bất kỳ thay đổi môi trường chính trị nào.
Từ Đức, Pháp đến Hà Lan: ngân hàng trung ương rút vàng khỏi Fed
Hà Lan không phải là trường hợp đơn lẻ. Trước đó, Ngân hàng Trung ương Pháp đã bán 129 tấn vàng từng lưu giữ tại Fed New York – tương đương khoảng 5% tổng dự trữ – rồi dùng số tiền thu được để mua lại lượng vàng mới chuẩn châu Âu và đưa toàn bộ về lưu kho tại Paris. Đức đã đi trước từ mùa hè 2017 khi Bundesbank hoàn tất việc chuyển 300 tấn vàng từ Fed New York về Frankfurt và rút toàn bộ 374 tấn từng gửi tại Pháp về nước, với mục tiêu nắm quyền kiểm soát trực tiếp phần lớn tài sản quý quốc gia. Dù Fed New York vẫn là nơi giữ hộ vàng lớn nhất thế giới và Mỹ vẫn sở hữu khoảng 8.133 tấn vàng – mức dự trữ lớn nhất toàn cầu – các ngân hàng trung ương châu Âu rõ ràng đang "chia lại giỏ trứng". Hà Lan là quốc gia châu Âu thứ hai trong năm nay rút vàng dự trữ khỏi Mỹ, sau Pháp, và là nước mới nhất đưa vàng ra khỏi Mỹ trong những năm gần đây. Xu hướng ngân hàng trung ương rút vàng khỏi hệ thống dự trữ vàng Mỹ không làm Fed mất vai trò trung tâm ngay lập tức, nhưng gửi đi một thông điệp rất rõ: các đồng minh cũng không còn muốn phụ thuộc tuyệt đối vào cơ sở hạ tầng tài chính của Washington.
Trung Quốc nổi lên như điểm đến mới của dự trữ vàng châu Âu?
Khi bất ổn địa chính trị vàng gia tăng và niềm tin vào dự trữ vàng Mỹ bị xói mòn, câu hỏi tiếp theo là: dòng vàng sẽ đi đâu nếu không ở lại Fed? Một phân tích cho rằng Trung Quốc xem đây là cơ hội để thu hút thêm dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương châu Âu vào các trung tâm lưu ký ở Thượng Hải và Hồng Kông. Hồng Kông đang định vị mình là trung tâm giao dịch vàng khu vực với kế hoạch mở rộng sức chứa kho vàng lên hơn 2.000 tấn trong vòng ba năm, song song với nỗ lực của một sàn giao dịch nhằm thu hút dự trữ vàng từ các ngân hàng trung ương nước ngoài. Nếu vàng rời Mỹ không chỉ sang London mà dần dịch chuyển một phần sang châu Á, cán cân quyền lực tài chính toàn cầu sẽ dịch chuyển theo. Trung Quốc có lợi thế: là đối trọng địa chính trị của Mỹ, sở hữu hạ tầng giao dịch vàng lớn và được các quốc gia muốn đa dạng hóa khỏi đồng đô la chú ý. Khi các ngân hàng trung ương rút vàng khỏi Fed vàng dự trữ Mỹ, họ không chỉ tìm nơi cất giữ mới, mà đang thử nghiệm một trật tự dự trữ đa cực hơn, nơi Washington khó có thể sử dụng đồng đô la và hệ thống thanh toán như "vũ khí" mà không phải trả giá về uy tín.
Tín hiệu mất niềm tin hệ thống và hệ quả cho ổn định tài chính toàn cầu
Điều đáng nói trong làn sóng Hà Lan chuyển vàng và các động thái tương tự của Đức, Pháp không phải là con số tấn vàng, mà là thông điệp: tài sản chủ quyền phải có phương án B. Khi một phó tổng thư ký của ngành vàng bạc Trung Quốc nhận định đã có "sự thay đổi cơ bản" trong cách các quốc gia nhìn nhận sự an toàn của tài sản chủ quyền và rằng xu hướng này sẽ không đảo ngược trong ngắn hạn bất kể căng thẳng địa chính trị diễn biến ra sao, bà mô tả một cuộc tái thiết niềm tin đang diễn ra ngay trong lòng hệ thống dự trữ toàn cầu. Việc phân bổ cân bằng hơn dự trữ vàng giữa Bắc Mỹ, Anh và kho nội địa – như DNB nhấn mạnh – là cách các ngân hàng trung ương thừa nhận một thực tế khó chịu: hệ thống do Mỹ dẫn dắt không còn được xem là bất khả xâm phạm. Các nước châu Âu, vốn là đồng minh lịch sử của Washington, nay vừa giữ vàng ở Fed vàng dự trữ vừa âm thầm chuẩn bị lối thoát. Tác động đến ổn định tài chính toàn cầu là hai chiều: một mặt, phân tán rủi ro có thể làm hệ thống linh hoạt hơn; mặt khác, việc dự trữ vàng Mỹ không còn được coi là chuẩn mực duy nhất có nguy cơ làm suy yếu vai trò lâu dài của đồng đô la và mở cửa cho cạnh tranh địa chính trị trong lĩnh vực tài sản dự trữ. Đó là cái giá mà Mỹ phải đối mặt khi tài chính đã trở thành phần của chiến lược quyền lực, còn vàng lại được đưa về đúng vai trò truyền thống: trụ cột cuối cùng của niềm tin.
