Giáo dục pháp luật trẻ em: không phải “môn phụ” mà là nền tảng công dân
Giáo dục pháp luật trẻ em là quá trình đưa kiến thức về quy tắc xã hội, quyền và nghĩa vụ công dân, cùng kỹ năng tuân thủ luật vào những bài học gần gũi, giúp trẻ từ lứa tuổi tiểu học hiểu vì sao phải tôn trọng luật, biết tự bảo vệ mình và sống có trách nhiệm với cộng đồng. Điều này không thể bị xem là “môn phụ”, bởi nó định hình thế giới quan và thói quen ứng xử của cả một thế hệ. Thông qua các chương trình pháp luật trường học, lực lượng Công an đang từng bước đưa kiến thức pháp luật, kỹ năng tham gia giao thông và phòng ngừa tội phạm đến gần hơn với học sinh, sinh viên. Nếu chúng ta bỏ qua giai đoạn đầu đời, việc xây dựng ý thức tuân thủ luật sẽ luôn chạy theo để “chữa cháy” thay vì phòng ngừa.
Khi công an vào lớp: luật pháp được “dịch” thành câu chuyện đời thường
Điểm đáng chú ý của các chương trình giáo dục pháp luật trẻ em hiện nay là sự tham gia trực tiếp của lực lượng công an, biến những điều khoản khô khan thành tình huống đời sống. Công an phường Pleiku phối hợp với Phòng Cảnh sát giao thông đã tuyên truyền, phổ biến pháp luật về trật tự an toàn giao thông cho học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi. Nội dung tập trung vào những hành vi rất cụ thể: chấp hành tín hiệu giao thông, đi bộ và qua đường đúng quy định, không tụ tập dưới lòng đường, đội mũ bảo hiểm khi được người lớn chở bằng xe mô tô, xe gắn máy, xe máy điện. Với học sinh tiểu học ở Hà Nội, các bài học cũng được truyền tải theo cách trực quan, dễ hiểu, gắn với tình huống quen thuộc như sang đường, nhận biết đèn giao thông, đội mũ bảo hiểm đúng cách. Đây là cách dạy luật bằng trải nghiệm, không phải bằng khẩu hiệu.
Từ mũ bảo hiểm đến phòng chống bạo lực: luật gắn với an toàn mỗi ngày
Nếu chỉ nói về luật bằng lời nhắc nhở, giáo dục pháp luật trẻ em sẽ khó đi vào đời sống. Khi Honda Đức Dung trao tặng 260 mũ bảo hiểm cho học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi và hướng dẫn cách đội mũ đúng, tư thế ngồi an toàn, nguyên tắc lên xuống xe, luật giao thông được gắn với vật dụng các em dùng mỗi ngày. Tương tự, tại một trường tiểu học khác, 401 mũ bảo hiểm đã được trao cho học sinh lớp 1, đi kèm hướng dẫn kỹ năng tham gia giao thông an toàn phù hợp với lứa tuổi. Ở mảng khác, chuyên đề “Phòng, chống bạo lực học đường và tội phạm trẻ vị thành niên” thu hút hơn 1.000 học sinh tham gia, sử dụng hình thức giao lưu, tương tác để giúp các em nhận diện bạo lực thể chất, tinh thần và trên không gian mạng, hiểu hậu quả và trách nhiệm pháp lý. Khi học sinh biết cách sang đường an toàn, nhận diện hành vi bạo lực, giải quyết mâu thuẫn đúng cách hay cảnh giác trước thủ đoạn lừa đảo, những bài học pháp luật đã bước đầu phát huy giá trị trong thực tiễn.
Ý thức tuân thủ luật: phải được nuôi dưỡng bằng tương tác và nêu gương
Điểm chung của các chương trình pháp luật trường học là ưu tiên phương pháp trực quan, sinh động, thay vì đọc chép điều luật. Nội dung tuyên truyền được thực hiện trực quan, sinh động, phù hợp với lứa tuổi, giúp học sinh dễ tiếp thu và hình thành thói quen chấp hành các quy định về an toàn giao thông. Thông qua hình thức giao lưu, tương tác, báo cáo viên giúp học sinh nhận diện hành vi bạo lực, phân tích hậu quả, hướng dẫn kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, ứng xử văn minh và tự bảo vệ bản thân. Nhưng tương tác trên lớp chưa đủ. Giáo dục ý thức tuân thủ luật còn nhấn mạnh vai trò nêu gương của phụ huynh: từ việc đội mũ bảo hiểm cho con, chấp hành tín hiệu giao thông đến cách đưa đón trẻ an toàn, mỗi hành động của người lớn đều tác động trực tiếp đến nhận thức và thói quen của trẻ. Nếu cha mẹ phớt lờ luật, không thể kỳ vọng con mình tự giác chấp hành.
Phối hợp ba bên: trường học, công an, gia đình cùng xây văn hóa pháp luật
Nhìn từ các mô hình hiện nay, giáo dục pháp luật trẻ em hiệu quả khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, lực lượng công an và cộng đồng. Thông qua chương trình tại Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi, Công an phường Pleiku không chỉ phát huy vai trò nòng cốt trong tuyên truyền pháp luật về an toàn giao thông mà còn tăng cường phối hợp với nhà trường, gia đình và các tổ chức, doanh nghiệp trong việc hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật cho học sinh. Ở góc độ rộng hơn, giáo dục pháp luật cho trẻ em được nhìn nhận như một quá trình lâu dài, trong đó nhà trường tạo môi trường rèn luyện, gia đình hình thành thói quen, lực lượng chức năng cung cấp kiến thức, kỹ năng và định hướng hành vi phù hợp với quy định pháp luật. Thời gian tới, công an phường Pleiku tiếp tục phối hợp với các cơ sở giáo dục để đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng tham gia giao thông an toàn, góp phần phòng ngừa tai nạn, xây dựng văn hóa giao thông học đường và bảo đảm an toàn cho học sinh trên địa bàn. Nếu mỗi địa phương kiên trì cách làm này, ý thức tuân thủ luật sẽ trở thành “bản năng” của thế hệ trẻ, chứ không phải khẩu hiệu treo trên tường.
