Một cuộc đời nối dài hành trình IVF
Em bé ống nghiệm là cách gọi những đứa trẻ được thụ thai nhờ thụ tinh trong ống nghiệm, kỹ thuật hỗ trợ sinh sản giúp phôi hình thành trong phòng thí nghiệm trước khi được chuyển vào tử cung. Gần 30 năm sau ngày ba em bé IVF đầu tiên của Việt Nam chào đời, một người trong số họ đã làm mẹ: sáng 4/11 tại Bệnh viện Mỹ Đức, TP.HCM, Lưu Tuyết Trân sinh con trai đầu lòng nặng 3,1 kg. Em bé được thụ thai tự nhiên, không phải sinh con bằng IVF. Chi tiết ấy khiến câu chuyện vượt khỏi khuôn khổ một ca sinh: nó đánh dấu sự tiếp nối của những gia đình từng đặt niềm tin vào một kỹ thuật còn mới mẻ, đồng thời đưa ra một câu trả lời sống động cho nỗi băn khoăn kéo dài qua nhiều năm.
Người thực hiện ca mổ là GS.BS Nguyễn Thị Ngọc Phượng, người từng đỡ Tuyết Trân chào đời vào năm 1998. Vòng tròn ấy có sức nặng riêng: bác sĩ từng giúp một gia đình hiếm muộn đón con gái, rồi gần ba thập kỷ sau lại có mặt khi cô gái ấy sinh con. Ca sinh không chứng minh mọi đứa trẻ IVF đều có khả năng sinh sản giống nhau, nhưng nó làm rõ điều quan trọng hơn: người sinh ra nhờ kỹ thuật này có thể trưởng thành, lập gia đình và làm cha mẹ.

Từ hoài nghi đến câu trả lời của thời gian
Ngày 30/4/1998, ba em bé IVF đầu tiên của Việt Nam — Mai Quốc Bảo, Phạm Tường Lan Thy và Lưu Tuyết Trân — lần lượt cất tiếng khóc tại Bệnh viện Từ Dũ. Các ca thụ tinh trong ống nghiệm và chuyển phôi đầu tiên được thực hiện từ tháng 8/1997, với sự hỗ trợ của chuyên gia Pháp. Khi đó, kỹ thuật còn non trẻ, cơ sở vật chất hạn chế, nên những đứa trẻ đầu tiên ra đời trong sự tò mò lẫn lo ngại. Câu hỏi không chỉ là liệu IVF có thể giúp người hiếm muộn có con, mà còn là những đứa trẻ ấy sẽ lớn lên ra sao và có thể sinh con hay không.
Theo ThS.BS Hồ Mạnh Tường, trẻ IVF phát triển khỏe mạnh về thể chất lẫn tinh thần; họ lập gia đình, mang thai và sinh con bình thường. Trường hợp của Trân là một minh chứng cụ thể, không phải lời bảo đảm áp dụng cho mọi người. Các bác sĩ lưu ý không nên vội kết luận khả năng sinh sản của tất cả trẻ IVF giống hệt người được thụ thai tự nhiên. Cách nhìn thận trọng ấy đáng tin hơn cả hai cực đoan: xem IVF là điều đáng sợ, hoặc coi một ca sinh thành công là bằng chứng thay cho mọi nghiên cứu dài hạn.

Lịch sử IVF Việt Nam đã đổi khác
Câu chuyện của gia đình Trân cũng làm nổi bật quãng đường ngành hỗ trợ sinh sản đã đi qua. Năm 1998, cả nước mới có một bệnh viện thực hiện thành công IVF; hiện có 54 trung tâm và bệnh viện đủ điều kiện triển khai kỹ thuật. Theo Bộ Y tế, đến tháng 11/2023, khoảng 147.000 trẻ đã ra đời nhờ thụ tinh trong ống nghiệm; sang năm 2024, con số vượt 150.000. Đây không chỉ là những mốc của lịch sử IVF Việt Nam. Khi dịch vụ có mặt ở nhiều vùng miền hơn, các cặp vợ chồng hiếm muộn có thêm cơ hội tiếp cận điều trị thay vì phải trông cậy vào một vài cơ sở lớn.
Ngành IVF trong nước cũng đã chuyển từ tiếp nhận kỹ thuật sang đóng góp bằng chứng khoa học. Năm 2018, Bệnh viện Mỹ Đức phối hợp với Đại học Y Dược TP.HCM và các đối tác quốc tế nghiên cứu so sánh chuyển phôi tươi với phôi trữ lạnh ở phụ nữ không mắc hội chứng buồng trứng đa nang; kết quả được công bố trên một tạp chí y khoa quốc tế uy tín. Tiến bộ ấy quan trọng, nhưng thước đo gần gũi nhất vẫn là đời sống sau điều trị: những đứa trẻ lớn lên khỏe mạnh, rồi có thể tự xây dựng gia đình.

Một minh chứng, không phải lời hứa cho tất cả
Tuyết Trân mang thai tự nhiên và sinh con đầu lòng sau khi lập gia đình. Điều đó giúp trả lời một phần nỗi lo từng gắn với những em bé ống nghiệm: ít nhất, câu chuyện IVF đầu tiên của Việt Nam nay đã có một thế hệ kế tiếp. Tuy nhiên, không nên biến niềm vui của một gia đình thành kết luận y khoa bao quát. Khả năng sinh sản của mỗi người còn cần được nhìn nhận bằng dữ liệu và theo dõi phù hợp; một trường hợp không thể thay thế cho nghiên cứu trên nhiều người.
Dẫu vậy, ý nghĩa của ca sinh không hề nhỏ. Năm 1998, ba tiếng khóc đầu tiên mở ra hy vọng cho những gia đình hiếm muộn khi kỹ thuật còn mới và nhiều người còn hoài nghi. Gần 30 năm sau, tiếng khóc của con trai Trân cho thấy hành trình ấy không dừng ở việc giúp một em bé ra đời: nó tiếp tục trong cuộc sống trưởng thành của những đứa trẻ IVF và lựa chọn làm cha mẹ của họ. Đây là một câu trả lời đáng nhớ — thận trọng về mặt khoa học, nhưng đầy sức nặng trong đời sống.







