Khi diễn viên bán mặt cho AI: Bước ngoặt hay ngõ cụt của nghề diễn?
Phim AI Trung Quốc sử dụng khuôn mặt được cấp phép từ diễn viên là mô hình sản xuất trong đó gương mặt và giọng nói người thật được số hóa, trao quyền cho hệ thống trí tuệ nhân tạo dựng nên toàn bộ nhân vật, bối cảnh và chuyển động mà không cần họ xuất hiện trên trường quay, tạo ra một kiểu “diễn xuất” mới dựa trên công nghệ thay vì cơ thể người.Ở dự án Không Hâm Mộ Uyên Ương Chỉ Hâm Mộ Thần Tiên, nền tảng iQiyi công bố trailer với Thẩm Vũ Khiết và Trần Hạc Nhất, nhưng cả hai không trực tiếp ghi hình, ê-kíp dùng hình ảnh và giọng nói của họ để xây dựng nhân vật cổ trang Hoàng Đậu Đậu và Lục Dương. Đây là phim dài tập AI mô phỏng người thật đầu tiên được quảng bá, đánh dấu việc một nền tảng lớn chấp nhận cho công nghệ deepfake diễn viên bước từ phim ngắn lên nội dung dài tập trả phí. Về mặt thương mại, diễn viên chỉ cần “bán mặt”, còn về mặt nghệ thuật, họ đang đánh cược giá trị nghề nghiệp vào những hình ảnh không do mình kiểm soát.
Cơn sốt phim AI: khán giả biết là giả vẫn cày đến 2 giờ sáng
Điều trớ trêu là khi giới chuyên môn hoài nghi, khán giả đại chúng lại đang bị cuốn vào những chuỗi phim AI ngắn nhiều tập. Phim AI chủ yếu là các bộ ngôn tình, báo thù, xuyên không, mỗi tập dài 1–3 phút nhưng có thể kéo dài hàng chục đến cả trăm tập, với cao trào được ngắt đúng lúc để buộc người xem bấm tiếp. Một nhân viên văn phòng 27 tuổi tại TP.HCM thừa nhận đã xem liền 80 tập bộ Chồng nhặt về là tổng tài và có hôm kéo đến 2 giờ sáng mới dừng, dù biết hình ảnh đôi khi bị "đơ" và mô-típ quá quen thuộc. Một người khác bắt đầu xem lúc 9 giờ tối, đến 1 giờ sáng mới chợt nhận ra mình đã ngồi trước màn hình 3–4 tiếng. Câu chuyện ở đây không phải khán giả tin những nhân vật AI là thật, mà là họ bị cuốn bởi nhịp kể nhanh, cảm giác "xem thêm một tập chẳng mất gì" và một thứ giải trí dễ xem, vui và không đòi hỏi phải suy nghĩ nhiều.
iQiyi công nghệ AI: từ microdrama lên phim dài tập và mô hình AI Hybrid
Không Hâm Mộ Uyên Ương Chỉ Hâm Mộ Thần Tiên không phải thử nghiệm đơn lẻ, nó nằm trong chiến lược rộng hơn của iQiyi công nghệ AI. Trước đó, nền tảng này đưa NadouPro – hệ thống AI chuyên sản xuất nội dung – vào hoạt động thương mại từ tháng 4 sau giai đoạn thử nghiệm nội bộ. Song song web drama hoàn toàn bằng AI, iQiyi còn chuẩn bị phát hành một phim truyền hình "AI Hybrid" mang tên Bất tiện uyên ương chỉ tiện tiên, kết hợp diễn xuất người thật với bối cảnh và hiệu ứng do AI tạo ra. Diễn viên vẫn trực tiếp thể hiện nhân vật, trong khi công nghệ đảm nhận phần thế giới giả tưởng, cảnh bay lượn, chiến đấu khó quay theo phương pháp truyền thống. Mùa đầu gồm 16 tập, mỗi tập khoảng 20 phút và được xem như phép thử cho dòng phim "trung" dài 3–8 giờ, nằm giữa phim dài tập và microdrama, nhằm kiểm tra xem khán giả có sẵn sàng trả tiền cho sản phẩm mà AI tham gia sâu vào quy trình sản xuất hay không.
Phim cấp phép khuôn mặt: mới mẻ về tiền bản quyền, mơ hồ về pháp lý
Đằng sau sức hút khán giả là một thị trường bản quyền hình ảnh số đang phình to nhưng đầy rủi ro cho diễn viên. Nhu cầu bản quyền khuôn mặt kỹ thuật số tăng mạnh cùng tốc độ phát triển trí tuệ nhân tạo, trở thành một lĩnh vực kinh doanh riêng. Hình ảnh người bình thường có thể được cấp phép cho mỗi phim ngắn với mức khoảng 100.000 đồng, còn diễn viên chuyên nghiệp từ 500.000 đến vài triệu đồng tùy phạm vi sử dụng và độ dài phim. Khán giả vì thế đặt câu hỏi: khi họ "bán gương mặt" cho phim cấp phép khuôn mặt thì sau này giá trị nghề diễn sẽ ra sao, liệu hình ảnh bị dùng quá nhiều có khiến chính sự nghiệp của họ mất đi độ hiếm và sức hút. Gần đây, quy định mới về diễn viên AI tại Trung Quốc yêu cầu mọi nội dung do AI tạo phải gắn nhãn rõ ràng và nghiêm cấm giả dạng người thật, đồng thời siết ngưỡng đầu tư và kiểm soát nội dung nhạy cảm trong phim ngắn dùng AI. Nhưng những khung pháp lý này mới là bước đầu, chưa trả lời được các tình huống phức tạp như quyền kiểm soát diễn xuất, trách nhiệm khi hình ảnh bị lạm dụng hay tranh chấp doanh thu trong dài hạn.
Tương lai phim AI và diễn viên thật: sàn diễn mới hay bãi rác nội dung?
Nhìn rộng ra, cơn bùng nổ phim AI Trung Quốc không chỉ là vài dự án cá biệt mà là sự thay đổi cấu trúc thị trường. Riêng trên một nền tảng video ngắn, nửa đầu năm đã xuất hiện khoảng 221.900 phim AI và manga AI mới, tức hơn 1.200 tác phẩm mỗi ngày, trong đó 1.055 phim vượt ngưỡng 100 triệu lượt xem với tổng lượt xem tăng thêm hơn 515,7 tỷ. Trong tám tháng đầu năm, đã có 430.000 microdrama lên sóng, gấp 13 lần cả năm trước, và nội dung dùng AI chiếm hơn 90%. Có đạo diễn hoạt hình AI dự đoán trong ba năm tới, 99% nội dung sẽ sử dụng AIGC, chỉ còn 1% làm theo cách truyền thống. Câu hỏi không còn là "AI có vào phim ảnh hay không" mà là: chúng ta muốn nó tạo ra thứ gì. Nếu người làm phim chỉ chăm chăm kéo lượt xem bằng các mô-típ lặp lại, phim AI sẽ biến thành bãi rác nội dung. Ngược lại, nếu biết dùng công nghệ để mở rộng không gian sáng tạo trong khi vẫn tôn trọng nghề diễn, quy định pháp lý và thời gian của khán giả, thì đây có thể là sàn diễn mới cho những câu chuyện mà trước đây ngân sách không cho phép.
