Chính sách học nghề phải đến được người cần học
Đào tạo nghề vùng cao là việc tổ chức các khóa học kỹ năng phù hợp với điều kiện sinh sống, mùa vụ và nhu cầu việc làm của người dân miền núi, để kiến thức học được có thể chuyển thành sinh kế và thu nhập. Tại Lào Cai, khoảng cách giữa mục tiêu và khả năng tiếp cận cho thấy vấn đề không nằm ở thiếu chủ trương, mà ở cách triển khai đến từng xã, từng lao động.
Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu tuyển sinh, đào tạo nghề cho hơn 29.500 người, trong đó hỗ trợ 7.000 lao động nông thôn. Đến tháng 10, toàn tỉnh đã đào tạo 25.677 người, nhưng số lao động nông thôn được hỗ trợ học nghề mới là 2.014 người, tương đương khoảng 28,8% chỉ tiêu; 61 trong 99 xã, phường chưa triển khai chính sách. Tỉnh còn cần hỗ trợ gần 5.000 người trong thời gian còn lại của năm.
Những con số này không thể được che khuất bởi tổng tuyển sinh toàn tỉnh: học nghề nói chung tăng không đồng nghĩa lao động nông thôn đã nhận được hỗ trợ. Khi người cần kỹ năng mới chưa vào được lớp, cơ hội cải thiện việc làm vẫn nằm ngoài tầm với.
Điểm nghẽn nằm ở cách tổ chức lớp học
Rào cản đầu tiên là khoảng cách giữa chương trình thiết kế và nhịp sống miền núi. Người dân phân bố rải rác, thời gian làm việc phụ thuộc mùa vụ, nhiều người không thể bỏ công việc hằng ngày để theo học. Nếu lớp mở xa nơi ở, sai thời điểm hoặc dạy nghề ít triển vọng, vận động học viên sẽ khó có kết quả.
Ở xã Bản Hồ, đào tạo nghề vướng kinh phí, thiếu đơn vị đào tạo và khó tập hợp học viên. Lãnh đạo ngành giáo dục tỉnh nêu những nguyên nhân khác gồm khảo sát nhu cầu, tuyên truyền và vận động chưa tốt; phối hợp giữa chính quyền cấp xã với cơ sở đào tạo còn chậm. Đây là những mắt xích quản lý có thể cải thiện, thay vì quy trách nhiệm cho việc người dân chưa mặn mà.
Trường hợp anh Lò Văn Quảng ở Lao Chải cho thấy hệ quả rất cụ thể: thiếu kiến thức sản xuất và nguồn lực đầu tư khiến anh mong có khóa học phù hợp để tìm hướng sinh kế mới. Chính sách chỉ có ý nghĩa khi người như anh biết lớp học ở đâu, học lúc nào và học xong có thể làm gì.
Nối đào tạo với việc làm tại chỗ
Giải pháp không phải mở lớp đại trà cho đủ số lượng, mà là khảo sát nhu cầu trước khi chọn nghề, địa điểm và lịch học. Với nơi có doanh nghiệp hoặc cơ sở sản xuất, cần đào tạo theo vị trí tuyển dụng; tại vùng nông nghiệp, nên ưu tiên kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, chế biến và bảo quản nông sản gắn với lợi thế địa phương.
Ở xã Yên Bình, thông tin tuyển dụng được chuyển qua họp thôn, sinh hoạt đoàn thể và hệ thống truyền thanh. Cách làm này nên đi cùng tư vấn nghề và kết nối doanh nghiệp, để việc làm lao động nông thôn không tách rời chương trình học. Xã có hơn 18.000 người trong độ tuổi lao động, khoảng 16.000 người đã có việc; con số ấy cũng nhắc rằng cần nâng chất lượng và độ phù hợp của việc làm, không chỉ đếm số người được tuyển.
Với địa bàn có tiềm năng du lịch, lớp học có thể hướng vào lưu trú, chế biến ẩm thực, phục vụ khách và phát triển sản phẩm bản địa. Lịch học linh hoạt, lớp đặt gần thôn bản và phối hợp sớm với cơ sở đào tạo sẽ giúp giảm chi phí thời gian mà người học phải đánh đổi.
Đo kết quả bằng cơ hội sinh kế sau khóa học
Lào Cai có cơ sở để gắn đào tạo với phát triển địa phương. Trong chín tháng đầu năm 2026, xã Lao Chải đạt tỷ lệ lao động qua đào tạo 38% và tạo việc làm mới cho 151 lao động. Tuy vậy, kết quả tại một xã không xóa được khoảng trống hỗ trợ trên toàn tỉnh. Trong ba tháng cuối năm, địa phương dự kiến đẩy mạnh giới thiệu việc làm, kết nối cung cầu lao động, phát triển sản xuất và khai thác tiềm năng du lịch.
Cần theo dõi không chỉ số người tuyển sinh mà cả tỷ lệ hoàn thành khóa học, kỹ năng áp dụng được và việc làm hoặc sinh kế có được sau đào tạo. Việc rà soát nhu cầu từng xã, công khai lịch và điều kiện hỗ trợ, giao đầu mối phối hợp giữa xã với cơ sở dạy nghề sẽ giúp chính sách đi từ kế hoạch đến người học. Với phần vốn giai đoạn 2021–2025 được kéo dài sang năm 2026, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu giải ngân 100% trước ngày 31/12/2026.
Học nghề Lào Cai chỉ mở rộng cơ hội thật sự khi người lao động có thể tham gia mà không phải bỏ lỡ mùa vụ, và kỹ năng được dạy dẫn tới việc làm phù hợp. Tháo gỡ thủ tục, tổ chức lớp sát cộng đồng và nối đào tạo với nhu cầu tuyển dụng là những việc cần làm ngay; nếu không, chỉ tiêu cao vẫn có thể đi cùng hàng nghìn người chưa chạm được chính sách.
