Đào tạo nghề phải dẫn tới cơ hội việc làm
Đào tạo nghề gắn với việc làm là cách tổ chức học tập trong đó kỹ năng được dạy theo nhu cầu tuyển dụng, đi kèm tư vấn, kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ người học áp dụng kiến thức để tạo sinh kế. Với lao động vùng khó khăn, đây không nên là một khóa học tách rời đời sống mà phải là cầu nối cụ thể từ lớp học đến công việc hoặc hoạt động sản xuất tại địa phương. Cách tiếp cận ấy quan trọng vì người nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo thường khó theo học dài hạn nếu chưa thấy đầu ra. Tại Cần Thơ, kế hoạch đến năm 2030 đặt mục tiêu đào tạo, đào tạo lại và nâng kỹ năng cho khoảng 10.000 lao động nông thôn mỗi năm; đồng thời ưu tiên gắn học nghề với tư vấn việc làm, kết nối tuyển dụng và hỗ trợ phát triển sinh kế. Định hướng này thuyết phục hơn việc chạy theo số lớp: giá trị của đào tạo nằm ở khả năng giúp người học tăng thu nhập và bớt lệ thuộc vào nông nghiệp truyền thống.
Đào tạo kép thu hẹp khoảng cách kỹ năng ở Sơn La
Sơn La chọn đào tạo kép để xử lý tình trạng người học có bằng nhưng thiếu kỹ năng thực hành, trong khi doanh nghiệp vẫn phải đào tạo lại nhân sự. Mô hình kết hợp lý thuyết tại trường với thực hành ở doanh nghiệp, phần thực hành chiếm khoảng 70% chương trình. Từ năm 2022, tỉnh triển khai ở các ngành như công nghệ thông tin, cơ khí, điện công nghiệp, chế biến nông sản, trồng trọt, bảo vệ thực vật và dịch vụ du lịch. Kết quả việc làm là điểm đáng chú ý: hơn 85% học viên tốt nghiệp mô hình này có việc làm, cao hơn khoảng 15% so với cách đào tạo truyền thống; thu nhập bình quân ổn định hơn, ở mức 7–9 triệu đồng mỗi tháng tùy nghề. Tỉnh cũng hướng tới đào tạo để người tốt nghiệp có thể làm ở nhiều lĩnh vực. Tuy vậy, mô hình chỉ bền khi nội dung học phù hợp điều kiện, phong tục và sinh kế của cộng đồng dân tộc thiểu số, đồng thời doanh nghiệp thực sự tham gia đào tạo chứ không chỉ nhận người sau tốt nghiệp.
Học nghề tại quê giảm gánh nặng cho người trẻ
Với nhiều gia đình khó khăn, chi phí đi xa để học nghề là rào cản không kém năng lực học tập. Học tại địa phương giúp người trẻ giảm khoản sinh hoạt, đi lại và áp lực phải rời nhà sớm; thời gian gần gia đình cũng có thể được dùng để phụ giúp việc nhà hoặc làm thêm phù hợp. Trường Cao đẳng Long An tăng thực hành tại xưởng lên 70–80% thời lượng chương trình, tạo điều kiện để học viên rèn tay nghề thay vì chỉ tiếp nhận lý thuyết. Câu chuyện của Lê Hoài Phong, học ngành cơ điện tử tại địa phương, cho thấy lợi ích thiết thực: quãng đường đi học ngắn hơn giúp em giữ sức khỏe, sắp xếp thời gian và tìm việc làm thêm để trang trải học phí. Đây không chỉ là lựa chọn tiết kiệm; học gần nơi có nhà máy và cơ sở sản xuất còn giúp người học nhận biết nhu cầu tuyển dụng tại chỗ, chuẩn bị cho công việc lâu dài. Đào tạo nghề tại quê vì thế có thể giữ người trẻ gắn với quê nhà mà không giới hạn cơ hội nghề nghiệp.
Đưa lớp học đến vùng núi là một chính sách an sinh
Ở địa bàn miền núi, chuyển dịch lao động khỏi sản xuất nông nghiệp thuần túy thường vướng tâm lý ngại đi xa và thiếu thông tin về nghề nghiệp. Cách làm hiệu quả hơn là đưa tư vấn đến từng bản, từng hộ, rồi mở lớp tại địa phương khi đủ học viên. Ngày 21-8-2026, Trường Cao đẳng Than – Khoáng sản Việt Nam, xã Khâu Vai và Công ty Than Khe Chàm phối hợp tổ chức hội nghị đánh giá hoạt động tuyển sinh, đào tạo nghề và bố trí việc làm cho lao động địa phương. Các học viên thuộc diện được tuyển trong chương trình này được miễn học phí và bảo đảm bố trí việc làm với thu nhập ổn định. Đó là lý do đào tạo nghề miền núi cần được nhìn như chính sách an sinh và công cụ chuyển dịch lao động, không chỉ là nhiệm vụ của trường nghề. Kế hoạch tiếp theo gồm rà soát lực lượng lao động, tư vấn trực tiếp, cung cấp rõ thông tin nghề và chương trình học, đồng thời tổ chức tham quan thực tế. Khi thông tin minh bạch và đầu ra đáng tin, người dân mới có cơ sở cân nhắc rời sinh kế bấp bênh để học nghề.
Kết quả phải được đo bằng sinh kế bền vững
Những mô hình ở Cần Thơ, Sơn La và các địa bàn miền núi cho thấy một nguyên tắc chung: đào tạo nghề chỉ phát huy tác dụng khi người học tiếp cận được lớp học, được thực hành và có lối vào việc làm sau tốt nghiệp. Cần Thơ dự kiến phối hợp tổ chức các khóa nghề nông nghiệp, nâng chất lượng lao động và phát triển lực lượng nông dân số, nông dân chuyên nghiệp cùng đội ngũ quản lý hợp tác xã hiện đại. Sơn La tiếp tục triển khai các giải pháp đồng bộ để mô hình đào tạo kép phát triển bền vững. Thành công không nên chỉ tính bằng số người nhập học hay số chứng chỉ cấp ra. Cần theo dõi tỷ lệ có việc, mức độ phù hợp giữa nghề được dạy với nhu cầu địa phương và khả năng duy trì thu nhập. Khi chính quyền, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp cùng chịu trách nhiệm về đầu ra, người lao động có thêm lựa chọn ngoài nông nghiệp truyền thống, còn doanh nghiệp có nhân lực phù hợp hơn. Đó mới là nền tảng để đào tạo nghề tạo việc làm ổn định và góp phần giảm nghèo lâu dài.
