Festival Thăng Long: Văn Miếu hóa thành sàn diễn di sản thời trang
Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II là chuỗi hoạt động văn hóa tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi di sản thời trang Việt, đặc biệt là áo dài Hà Nội, cùng phố nghề truyền thống và giá trị đạo học được kể lại bằng ngôn ngữ trưng bày, trình diễn và trải nghiệm đương đại.
Từ ngày 11-20/9, di tích từng gắn với khoa bảng bỗng được tái định nghĩa: không chỉ là “cổ tích đá vàng” mà là một không gian trải nghiệm văn hóa đa dạng, nơi câu chuyện về một Hà Nội văn hiến, thanh lịch hiện lên qua tà áo dài, phố nghề, nghệ thuật làm trống, thư pháp và truyền thống đạo học. Đây không đơn thuần là một festival, mà là một thí nghiệm táo bạo: biến di sản tĩnh thành câu chuyện sống, để người xem không đứng ngoài chiêm ngưỡng mà bước vào, chạm vào, và tiếp tục viết tiếp. Chính lựa chọn đặt di sản thời trang Hà Nội vào trung tâm lễ hội đã cho thấy một quan điểm rõ ràng: lịch sử thủ đô không chỉ nằm trên bia đá, mà còn trên từng tà áo, đường kim.
Áo dài Hà Nội: Hành trình di sản thời trang Việt viết bằng công nghệ
Trọng tâm của Festival Thăng Long 2026 là chương trình “Nét Hà thành – Câu chuyện Hà Nội qua tà áo dài” khai mạc sáng 11/9 tại Hồ Văn, nơi không gian rộn ràng ngay từ những giờ đầu. Tại đây, hơn 400 bức tranh in trên vải canvas do sinh viên mỹ thuật thực hiện, ứng dụng trí tuệ nhân tạo từ những hình ảnh, tư liệu xưa để tái hiện hành trình phát triển của tà áo dài Việt Nam. Đây là minh chứng rõ nhất rằng di sản thời trang Việt không hề “cũ”; nó đủ linh hoạt để bước cùng công nghệ, miễn cách tiếp cận còn tôn trọng chiều sâu lịch sử.
Không gian “Nét Hà thành” khái quát tiến trình biến đổi của áo dài từ giao lĩnh, ngũ thân cổ truyền đến áo dài LeMur, Lê Phổ, Raglan chít eo, cổ thuyền thập niên 60 và các phom dáng hiện đại. Mỗi kiểu dáng là một dấu mốc phản ánh sự chuyển biến trong quan niệm thẩm mỹ của người Hà Nội, từ kín đáo cổ điển đến thanh lịch hiện đại. Quan trọng hơn, sau phần trưng bày là chương trình thời trang giới thiệu 15 bộ sưu tập áo dài sáng tạo dành riêng cho Hà Nội, tôn vinh vẻ đẹp của trang phục truyền thống trong đời sống đương đại. Nếu ai còn nghĩ áo dài chỉ là “đồ lễ”, Festival lần này đã trả lời: áo dài Hà Nội là ký ức và cũng là hiện tại.
Máy may cổ: Từ góc nhà lặng lẽ đến nhân vật kể chuyện Hà thành
Giữa không gian Hồ Văn, góc trưng bày những chiếc máy may cổ trở thành tâm điểm thu hút đông đảo công chúng. Những chiếc máy có niên đại trên 100 năm, từng là tài sản đáng giá trong mỗi gia đình người Hà Nội xưa, nay được “đặt lên sân khấu” như nhân vật chính, không còn là đạo cụ phụ. Sự lựa chọn này mang tính tuyên ngôn: lịch sử không được kể bằng các “vĩ nhân” mà bằng ký ức của những vật dụng từng hiện diện trong mọi căn nhà. Trong bối cảnh di sản thời trang, chiếc máy may trở thành biểu tượng của lao động tỉ mỉ, của nếp sống gia đình và cũng của nhân cách người Hà thành – chỉn chu, kín đáo nhưng tinh tế.
Nhà sưu tập Đào Xuân Tình nhắc rằng những chiếc máy may lặng lẽ ở một góc nhà, là sợi dây kết nối các thế hệ, tạo nên không chỉ quần áo mà cả ký ức chung. Một chiếc máy thoi đưa được phục dựng từ nhiều bộ phận cùng niên đại, từ khung đến bàn chân mỏ vịt, bánh quay, được giới thiệu như minh chứng cho sự bền bỉ của nghề và người. Nhịp vải đưa dưới chân vịt, tiếng bánh xe quay giòn giã gợi lại không khí các tiệm may nhỏ trên phố cổ Hà Nội, nơi mỗi đường kim mũi chỉ đã làm nên biết bao bộ trang phục gắn với đời sống đô thị và khẳng định vai trò “gạch nối” của máy may trong lịch sử ngành may mặc lẫn nét duyên Hà thành.
Từ phố nghề truyền thống đến giá trị đạo học: Văn Miếu trưng bày một Hà Nội nhiều lớp
Nếu “Nét Hà thành” nhìn Hà Nội từ trang phục và nếp sống, thì “Nét Kinh kỳ” đưa công chúng trở về không gian phố phường, phố nghề Thăng Long xưa. Tại khu Hậu viên, hình ảnh, tư liệu về 36 phố phường được giới thiệu, đồng thời mở cơ hội trải nghiệm trực tiếp các nghề truyền thống như gốm Bát Tràng, gốm Bồ Bát, thêu ren, đan cói Kim Sơn, giấy dó Phong Khê. Từ một sản phẩm thủ công, câu chuyện mở rộng tới nguyên liệu, kỹ thuật, bàn tay người thợ và tri thức nghề truyền qua nhiều thế hệ, nối ký ức phố nghề Thăng Long với những làng nghề vẫn hiện diện trong đời sống đương đại. Ở đây, Festival Thăng Long 2026 không chỉ tôn vinh áo dài Hà Nội, mà đặt nó vào mạng lưới nghề nghiệp, phố nghề truyền thống đã nuôi dưỡng cả một hệ sinh thái thẩm mỹ.
Trên cùng nền không gian đó, chương trình “Nhất trống – Một tiếng trống – Ngàn năm văn hiến” trưng bày, trải nghiệm nghề làm trống và trình diễn nghệ thuật trống, cho thấy chiếc trống không chỉ là nhạc cụ mà là biểu tượng văn hóa cộng đồng. Từ đạo học và tri thức, hành trình văn hóa tại Văn Miếu tiếp tục với “Nét chữ An Nhiên”, giới thiệu thư pháp Hán Nôm và thư pháp Quốc ngữ, kết hợp trình diễn, giao lưu thư pháp với âm nhạc dân tộc. Mỗi hoạt động giống một lớp trầm tích: phố nghề truyền thống, di sản thời trang Việt, âm thanh lễ hội và chữ nghĩa đạo học cùng chồng lên nhau, chứng minh rằng văn hóa Hà Nội không thể bị cắt rời thành từng mảng; nó là tổng thể phức hợp, và Festival chỉ có ý nghĩa khi giữ được mối liên hệ đó.
Khai Văn: Khi đạo học trở thành cốt truyện cho di sản thời trang
Điểm đặc biệt đáng chú ý là Festival không dừng ở việc kể chuyện áo dài hay phố nghề; chiều tối 12/9, tại Vườn Giám, chương trình nghệ thuật “Khai Văn” mở ra chiều sâu về truyền thống đạo học – giá trị cốt lõi làm nên vị thế của Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Lấy cảm hứng từ đạo học ngàn năm, chương trình xoay quanh năm giá trị: Khai Tâm, Khai Trí, Khai Chí, Khai Nghiệp, Khai Sáng, dẫn dắt khán giả từ tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo đến ý chí lập thân và khát vọng cống hiến. Di sản vì thế không bị “thẩm mỹ hóa” thành thời trang thuần túy, mà được gắn trở lại với trách nhiệm xã hội.
Qua sự kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống và ngôn ngữ biểu đạt đương đại, “Khai Văn” khiến Văn Miếu hiện lên không chỉ như dấu tích lịch sử mà là nguồn cảm hứng cho học tập, sáng tạo và phát triển hiện tại. Khi ta đặt áo dài Hà Nội và những chiếc máy may cổ bên cạnh giá trị đạo học, thông điệp trở nên rõ ràng: cái đẹp không phải là lớp vỏ trang phục, mà là nhân cách được may đo từ tri thức, lao động và ký ức gia đình. Chuỗi hoạt động từ “Nét Hà thành”, “Nét Kinh kỳ” đến “Khai Văn”, “Nét chữ An Nhiên” đã góp phần kể lại một Hà Nội thanh lịch, văn hiến, giàu bản sắc bằng ngôn ngữ gần gũi, đồng thời làm phong phú không gian Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II. Lời kết không phải là khép lại, mà là lời mời: mỗi người bước ra khỏi Văn Miếu đều mang theo một “tà áo dài” vô hình, được may từ chính câu chuyện văn hóa mình chọn kể tiếp.
