Festival Thăng Long - Hà Nội: Dòng chảy di sản bước vào kỷ nguyên số
Festival Thăng Long Hà Nội là một lễ hội văn hóa kéo dài 10 ngày, diễn ra tại các không gian di sản tiêu biểu, nơi di sản và công nghệ, truyền thống và nghệ thuật đương đại được kết nối để kể lại câu chuyện nghìn năm của Thăng Long bằng ngôn ngữ trải nghiệm đa giác quan dành cho công chúng, đặc biệt là giới trẻ.
Lần thứ II được tổ chức với chủ đề “Dòng chảy di sản - Heritage Flow”, Festival Thăng Long - Hà Nội diễn ra từ ngày 11 đến 20-9 tại Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội, làng gốm Bát Tràng và khu vực hồ Hoàn Kiếm. Hơn 3.000 nghệ sĩ, diễn viên cùng hơn 100 nghệ nhân và cộng đồng thực hành di sản tham gia, biến Festival thành một “mùa hội” nơi mỗi di tích là một sân khấu sống. Đây không còn là lễ hội xem-cho-biết; nó khẳng định một quan điểm mới: di sản chỉ có ý nghĩa khi trở thành trải nghiệm chung của cộng đồng, chứ không phải những khối đá ngủ yên trong tủ kính.
Theo thông tin từ cơ quan văn hóa thủ đô, từ ngày 14 đến 20-9, nhiều hoạt động kết nối nghiên cứu, giáo dục, trải nghiệm và trình diễn nghệ thuật được triển khai trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội, biến các không gian di sản thành nơi vừa trưng bày vừa thực hành và sáng tạo cùng cộng đồng. Đáng chú ý, người dân, du khách, đặc biệt là người trẻ, được bước vào câu chuyện di sản bằng âm nhạc, ánh sáng, trình diễn, công nghệ và các hoạt động tương tác trực tiếp, thay vì chỉ nghe thuyết minh khô khan.
Mapping, sân khấu đương đại và “cuộc đời mới” của không gian di sản
Nếu phải chọn một cụm từ để mô tả cách Festival năm nay dùng công nghệ, có lẽ chính xác nhất là “kể chuyện bằng ánh sáng”. Một trong những trăn trở lớn khi đưa công nghệ vào văn hóa là làm sao để màn hình, hiệu ứng không lấn át giá trị gốc của di sản. Festival Thăng Long Hà Nội cho thấy câu trả lời khá rõ: công nghệ chỉ là công cụ; câu chuyện, chiều sâu lịch sử mới là nhân vật chính.
Chương trình “Khai Văn” tại khu Vườn Giám, Văn Miếu - Quốc Tử Giám là ví dụ thuyết phục nhất. Câu chuyện về truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài và khát vọng cống hiến của người Việt được kể lại bằng công nghệ mapping projection di sản kết hợp trình diễn đương đại, thời trang và nghệ thuật sắp đặt. Bộ phim 3D Mapping “Cultivating Talent” cũng góp phần tạo nên một trải nghiệm văn hóa đêm độc đáo trong không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi những mặt tường cổ trở thành phông chiếu sống động cho lịch sử.
Điểm đáng nói là các lớp ánh sáng không biến di sản thành bối cảnh “check-in” vô hồn. Ngược lại, chúng giúp người xem hình dung lại những lớp thời gian, những giá trị vô hình vốn khó cảm nhận khi chỉ đứng nhìn kiến trúc. Khi một bạn sinh viên ngành du lịch chia sẻ rằng công nghệ và trình diễn mới khiến “câu chuyện đạo học trở nên gần gũi và rất mới lạ”, đó không chỉ là lời khen, mà là dấu hiệu cho thấy cách kể chuyện mới đã chạm trúng thế hệ cần được chạm đến.
Khi Hoàng thành, Văn Miếu và Bảo tàng Hà Nội trở thành “sân chơi” của nghệ thuật đương đại
Festival này không chỉ dùng công nghệ; nó mở toang cửa cho nghệ thuật đương đại Hà Nội bước vào di tích. Tại Hoàng thành Thăng Long, đêm giao lưu nghệ thuật quốc tế “Thăng Long - Hà Nội, Bridge to Heritage” thu hút khoảng 5.000 đại biểu và khán giả chỉ trong một tối, biến di sản thế giới này thành điểm hẹn của công chúng, đặc biệt là người trẻ. Các chương trình giao lưu đã quy tụ khoảng 300 nghệ sĩ Việt Nam cùng các đoàn nghệ thuật đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ, tạo nên một không gian giao văn hóa đa sắc.
Những làn điệu xẩm “Nắng mới Hà Thành”, trích đoạn hát bội “Trần Bình Trọng tuẫn tiết” đứng cạnh Samulnori của Hàn Quốc, độc tấu Shamisen kết hợp beatbox của nghệ sĩ Nhật Bản SomeLinez, hay các điệu Bhangra và Gidha của đoàn nghệ thuật dân gian Punjab đến từ Ấn Độ. Sự giao thoa này biến Hoàng thành thành một “bữa tiệc di sản” nơi lịch sử và giải trí không đối lập, mà bổ sung cho nhau. Trong khi đó, chương trình nghệ thuật đương đại “Connecting Heritage – Building the Future” kể câu chuyện Hà Nội từ truyền thống đến hiện đại, kết nối các thế hệ nghệ sĩ với cộng đồng sáng tạo trẻ qua hành trình âm nhạc.
Ở Bảo tàng Hà Nội, hội thảo và trưng bày “Hướng tới đô thị cổ: Hai thập kỷ tân nhạc Hà Nội (1934–1954)” giới thiệu 102 tài liệu, hiện vật, từ bản ký âm gốc, đĩa than đến hình ảnh tư liệu về nhạc sĩ, ca sĩ và các mốc hình thành tân nhạc. Không gian này giúp công chúng nhìn thấy Hà Nội qua âm nhạc tình ca, bài hát thanh niên, ca khúc cách mạng, qua ký ức đô thị với âm thanh và nhịp điệu riêng. Khi một bảo tàng chọn kể về thành phố bằng tiếng nhạc chứ không chỉ bằng hiện vật, đó là lúc nghệ thuật đương đại Hà Nội trở thành cầu nối tự nhiên giữa quá khứ và hiện tại.
AI, thời trang, trưng bày tương tác: Di sản bước vào đời sống thường ngày
Một trong những điểm bất ngờ nhất của Festival Thăng Long Hà Nội là sự xuất hiện của AI ngay trong không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Hình ảnh áo dài và vẻ đẹp người Hà Nội qua nhiều giai đoạn được tái hiện bằng gần 400 tranh in trên canvas do sinh viên mỹ thuật thực hiện, sử dụng công nghệ AI để xử lý và sáng tạo từ ảnh tư liệu, tài liệu lịch sử. Đó là minh chứng rõ ràng rằng di sản và công nghệ không đối đầu; nếu dùng đúng cách, chúng tiếp sức cho nhau.
Không gian trưng bày “Nét Hà thành” tại Hồ Văn gợi lại đời sống Hà Nội xưa qua chiếc máy may, xe đạp, xe máy cổ và áo dài truyền thống, trở thành điểm hẹn yêu thích của nhiều người dân và du khách. Bộ sưu tập máy khâu, xe đạp Peugeot, xe máy cổ kể những câu chuyện về nghề nghiệp, thời trang, phương tiện đi lại và phong cách sống của người Hà Nội, gợi nhớ một Hà Nội thanh lịch, ngăn nắp mà ai cũng nghĩ là đã xa. Bên cạnh đó, “Nét Kinh kỳ” giới thiệu 36 phố phường, trải nghiệm làng nghề thủ công, giúp di sản hiện diện rõ hơn trong đời sống đô thị hôm nay.
Không chỉ trưng bày, khu vực này còn là sàn diễn thời trang khi không gian giới thiệu và trình diễn áo dài lấy cảm hứng từ lịch sử, kiến trúc, phong cảnh, con người Hà Nội suốt nhiều thời kỳ. Ở đây, áo dài không chỉ là trang phục; nó trở thành ngôn ngữ kể chuyện về một Hà Nội giàu bản sắc nhưng luôn chuyển động, đổi mới và sáng tạo. Khi du lịch văn hóa Hà Nội được thiết kế như một chuỗi trải nghiệm tương tác – từ mapping projection di sản đến trưng bày, thời trang, workshop – người trẻ không còn đứng ngoài quan sát, mà trở thành nhân vật trong câu chuyện di sản chính họ đang tiếp tục viết.
Kết luận: Di sản chỉ sống khi thế hệ trẻ coi đó là câu chuyện của mình
Điểm mạnh nhất của Festival Thăng Long - Hà Nội lần này không nằm ở số lượng chương trình hay hiệu ứng ánh sáng, mà ở cách nó trả di sản về đúng chỗ: giữa đời sống của người trẻ. Những chương trình từ Hoàng thành Thăng Long đến Văn Miếu, Bảo tàng Hà Nội, Bát Tràng và hồ Hoàn Kiếm đã tạo cơ hội để công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu sâu hơn giá trị văn hóa Thăng Long - Hà Nội qua trải nghiệm trực tiếp, tương tác và đối thoại.
Từ cách tiếp cận này, di sản không còn đứng yên trong không gian trưng bày hay chỉ được nhắc lại qua những câu chuyện quá khứ, mà trở thành chất liệu sáng tạo, kết nối và tạo ra trải nghiệm văn hóa mới. Câu hỏi “giới trẻ có còn yêu di sản không?” vì thế không nên đặt theo kiểu than thở. Vấn đề không phải ở việc họ thờ ơ, mà ở việc chúng ta có dám thay đổi cách kể chuyện hay không. Festival Thăng Long Hà Nội đã đưa ra câu trả lời: nếu di sản bước ra khỏi lối thuyết minh một chiều, bắt nhịp cùng công nghệ, nghệ thuật đương đại và nhu cầu vui chơi của giới trẻ, thì những giá trị nghìn năm vẫn có thể chạm vào trái tim hôm nay.
