Từ cánh đồng lúa Cuba đến tham vọng chuỗi giá trị 25 năm
Chiến lược canh tác lúa Cuba của doanh nghiệp Việt Nam là kế hoạch đầu tư dài hạn 25 năm, hướng tới phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững trên diện tích mục tiêu 25.000 ha, kết hợp chuyển giao giống, kỹ thuật canh tác và mô hình hợp tác sản xuất – chế biến – tiêu thụ với đối tác địa phương, đồng thời mở rộng sang năng lượng mặt trời để xây dựng nền nông nghiệp ít phát thải và ổn định nguồn điện cho sản xuất. Điểm khởi đầu của chiến lược này là việc Công ty Nông nghiệp TBAGRI thuộc Tập đoàn Thái Bình bàn giao hơn 470 tấn gạo thương phẩm sản xuất ngay tại Cuba cho đối tác địa phương, đánh dấu kết quả đầu tiên của dự án chuỗi giá trị lúa gạo bền vững tại quốc đảo Caribe. Ngày 4/8/2026, TBAGRI và Công ty Nông nghiệp – Công nghiệp Ngũ cốc Fernando Echenique (GRANMAX) ký biên bản bàn giao 470,099 tấn gạo OM5451 được gieo trồng tại huyện Yara, tỉnh Granma. Việc một doanh nghiệp Việt Nam không chỉ xuất khẩu gạo Việt Nam mà còn trực tiếp tổ chức canh tác lúa tại Cuba cho thấy tư duy chiến lược đã vượt khỏi mô hình thương mại thuần túy. Thay vì bán gạo rồi rút lui, họ chọn cách cắm rễ vào hệ sinh thái nông nghiệp bản địa, chia sẻ giống, kỹ thuật và cùng chịu rủi ro mùa vụ. Đây là bước đi mang tính chủ động, biến Cuba từ thị trường tiêu thụ thành đối tác sản xuất trong chuỗi giá trị lúa gạo khu vực.
Giai đoạn thí điểm 360 ha: kiểm chứng năng lực và giống lúa Việt
Dự án canh tác lúa Cuba được định hướng triển khai từ 2025 đến 2050 với quy mô mục tiêu 25.000 ha, nhưng khởi đầu thận trọng bằng giai đoạn thí điểm khoảng 360 ha tại tỉnh Granma. Đây không chỉ là thử nghiệm kỹ thuật mà là phép thử cho cả mô hình hợp tác nông nghiệp dài hạn giữa hai bên. Trong vụ Thu – Đông 2025-2026, TBAGRI gieo trồng 166 ha, đạt năng suất bình quân trên 7 tấn/ha; sang vụ Hè – Thu 2026, diện tích mở rộng lên 246 ha với năng suất dự kiến trên 6,5 tấn/ha. Những con số này là lời khẳng định rằng giống lúa Việt Nam hoàn toàn có thể thích nghi và cho năng suất cạnh tranh trong điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng Cuba. Dự án ứng dụng kỹ thuật canh tác từ Đồng bằng sông Cửu Long, kết hợp tiêu chuẩn của Viện Nghiên cứu Lúa quốc tế (IRRI), nhằm từng bước cải thiện năng suất và hiệu quả canh tác. Việc bàn giao lô gạo đầu tiên sản xuất từ 940,199 tấn lúa tươi thu hoạch trong hai đợt tháng 5 và 6/2026 cho thấy chuỗi từ giống – canh tác – thu hoạch – chế biến đã vận hành trọn vẹn. Đây là minh chứng thực tế, thuyết phục hơn mọi bản kế hoạch trên giấy.
Năng lượng mặt trời Cuba: mảnh ghép không thể thiếu của nông nghiệp bền vững
Điểm đáng chú ý trong chiến lược này là doanh nghiệp Việt không dừng lại ở đầu tư nông nghiệp, mà mở rộng sang năng lượng mặt trời Cuba như một mảnh ghép để xây dựng mô hình nông nghiệp bền vững. Một công viên năng lượng mặt trời công suất 23 MW đã được triển khai, với mục tiêu nâng công suất lên 1.000 MW vào năm 2030. Đây là định hướng tương lai, chưa phải công suất đã hoàn thành, nhưng nó cho thấy tầm nhìn vượt khỏi phạm vi cánh đồng lúa. Trong bối cảnh Cuba chịu áp lực thiếu điện, dự án điện mặt trời được Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đặc biệt nhắc đến khi đánh giá cao hoạt động đầu tư lâu dài của doanh nghiệp Việt tại nước này. Nếu nông nghiệp phụ thuộc vào nguồn điện không ổn định, mọi nỗ lực nâng năng suất, chế biến sau thu hoạch hay bảo quản đều có nguy cơ bị gián đoạn. Kết hợp canh tác lúa với đầu tư năng lượng tái tạo là cách tiếp cận thực dụng: bảo đảm điện cho sản xuất, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tạo nền tảng cho một mô hình nông nghiệp ít phát thải. Đây là bước chuyển từ tư duy “bán nông sản” sang “xây hệ sinh thái sản xuất” tại Cuba.
Từ xuất khẩu gạo Việt Nam đến chiến lược hiện diện dài hạn
Việc bàn giao hơn 470 tấn gạo thương phẩm sản xuất tại Cuba cho đối tác địa phương không chỉ là một lô hàng, mà là tuyên bố về năng lực tổ chức sản xuất và xuất khẩu gạo Việt Nam theo mô hình mới. Thay vì xuất khẩu từ trong nước, doanh nghiệp Việt đang chứng minh khả năng xây dựng chuỗi giá trị ngay tại thị trường sở tại, đáp ứng nhu cầu lương thực của Cuba trong bối cảnh nước này muốn nâng cao năng lực sản xuất trong nước. Tập đoàn Thái Bình đã đưa hàng hóa Việt Nam vào Cuba từ năm 1998, sau đó mở rộng sang sản xuất hàng tiêu dùng tại chỗ như bột giặt, chất tẩy rửa, tã trẻ em, khăn ướt và băng vệ sinh. Sự hiện diện đa ngành này cho thấy Cuba không còn là thị trường thử nghiệm, mà là điểm đến đầu tư lâu dài. Theo biên bản giao nhận, toàn bộ sản lượng gạo được đóng bao 50 kg và phía Cuba xác nhận đã tiếp nhận đầy đủ theo thỏa thuận. Đây là chi tiết tưởng nhỏ nhưng quan trọng: nó cho thấy chuỗi hợp đồng – sản xuất – giao nhận đang vận hành ổn định, tạo nền tảng để mở rộng quy mô từ vài trăm ha lên hàng chục nghìn ha trong những năm tới.
Kết luận: Cuba như phòng thí nghiệm chiến lược nông nghiệp – năng lượng
Nhìn tổng thể, dự án canh tác lúa 25.000 ha trong 25 năm tại Cuba, kết hợp với đầu tư năng lượng mặt trời và sản xuất hàng tiêu dùng, đang biến quốc đảo Caribe thành một phòng thí nghiệm chiến lược cho doanh nghiệp Việt. Tại đây, họ thử nghiệm giống lúa Việt, kỹ thuật canh tác từ Đồng bằng sông Cửu Long, chuẩn IRRI, đồng thời kiểm chứng mô hình nông nghiệp gắn với hạ tầng năng lượng tái tạo. Việc Cuba thúc đẩy hợp tác với Việt Nam để nâng năng lực sản xuất lương thực, cùng các ưu đãi tại Đặc khu kinh tế Mariel – nơi hiện có hơn 60 dự án, trong đó 52 dự án đầu tư nước ngoài và 9 dự án của Việt Nam – cho thấy môi trường chính sách đang mở cửa cho những bước đi dài hạn. Nếu doanh nghiệp Việt tiếp tục kiên trì với chiến lược này, Cuba có thể trở thành hình mẫu về cách một nhà xuất khẩu gạo chuyển mình thành nhà đầu tư nông nghiệp – năng lượng, không chỉ bán sản phẩm mà còn góp phần định hình cấu trúc sản xuất lương thực và năng lượng tại một quốc gia đối tác.
