Không để biên giới trở thành rào cản học tập
Hỗ trợ học sinh vùng biên là tập hợp các chương trình và hoạt động do Bộ đội Biên phòng phối hợp cùng chính quyền địa phương, nhà trường và đoàn thể triển khai, nhằm bảo đảm trẻ em khu vực biên giới, hải đảo, vùng sâu vùng xa có đủ điều kiện đến trường, duy trì việc học và vươn lên từ hoàn cảnh khó khăn thông qua học bổng, vật dụng học tập, sự đỡ đầu lâu dài và chăm sóc toàn diện. Trước thềm năm học mới, câu hỏi không nên là “bao nhiêu em vùng biên phải nghỉ học”, mà phải là “chúng ta làm gì để không em nào bị bỏ lại”. Khi các đơn vị Bộ đội Biên phòng chủ động đứng vào vai “người thân nơi trường học”, giáo dục vùng sâu vùng xa không còn là khẩu hiệu, mà thành những đổi thay nhìn thấy được trong từng bản, từng đảo. Thực tế cho thấy, khi quân hàm xanh xuất hiện ở sân trường, phòng nội trú, trong từng cuộc họp gia đình, thì khoảng cách giữa biên giới và trung tâm giáo dục được rút ngắn hơn bất kỳ công trình bê tông nào.
Chương trình “Nâng bước em tới trường”: từ hỗ trợ đến cánh cửa đại học
Nếu phải chọn một chương trình hỗ trợ giáo dục tiêu biểu đang thay đổi cuộc đời học sinh dân tộc thiểu số ở biên giới, “Nâng bước em tới trường - Con nuôi đồn Biên phòng” là câu trả lời rõ ràng nhất. Đây không chỉ là những suất hỗ trợ đều đặn, mà là cam kết lâu dài của người lính với tương lai của một đứa trẻ. Tại Lào Cai, trong năm học 2025-2026, 48 học sinh được chương trình đỡ đầu, trong đó 6 em đạt học sinh giỏi, 31 em khá và 8 em tốt nghiệp THPT. Đáng nói hơn, 3 em dân tộc Dao và Mông ở xã Bản Lầu đã trúng tuyển đại học, gồm Phàn Chẩn Phong đỗ Học viện Biên phòng với 26,2 điểm, Thào Thị Dung và Phàn Quốc Đạt cùng đỗ ngành Sư phạm tiểu học thuộc Phân hiệu Đại học Thái Nguyên. Con số khô khan trở thành lời khẳng định: khi được hỗ trợ đúng lúc, học sinh dân tộc thiểu số không thua kém ai về năng lực; điều các em thiếu chỉ là cơ hội và người đồng hành bền bỉ.
Hành trang đến lớp: sách vở, học bổng và mái nhà chung vùng biên
Ở vùng biên giới, hải đảo, mỗi mùa tựu trường luôn đi kèm những nỗi lo rất cụ thể: tiền sách vở, khoản đóng đầu năm, chi phí ăn ở cho con. Nếu không có chương trình hỗ trợ giáo dục, những nỗi lo đó dễ dàng biến thành quyết định cho con nghỉ học sớm. Vì thế, các đồn Biên phòng đã biến những chiếc ba lô, bộ sách, suất học bổng thành “hành trang chống bỏ học”. Tại đặc khu Lý Sơn, đồn Biên phòng phối hợp các nhà hảo tâm trao sách giáo khoa mới và học bổng cho học sinh trong chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi đồn Biên phòng”, giúp gia đình giảm gánh nặng và học sinh bước vào năm học mới với đầy đủ dụng cụ học tập. Từ năm 2016, đơn vị đã đỡ đầu 10 học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, hiện tiếp tục hỗ trợ 5 em. Những phần quà trao đúng dịp không chỉ là vài cuốn sách; chúng gửi đi thông điệp mạnh mẽ: hoàn cảnh không được quyền cướp mất cơ hội đến lớp của trẻ em vùng biên.
Từ sân trường đến từng mái nhà: mạng lưới hỗ trợ lan rộng
Điểm đặc biệt của hỗ trợ học sinh vùng biên hiện nay là cách Bộ đội Biên phòng không làm đơn lẻ, mà phối hợp chặt với cấp ủy, chính quyền, nhà trường, đoàn thể để tạo thành một mạng lưới nâng đỡ đa tầng. Từ việc dọn vệ sinh phòng học, kê lại bàn ghế, chỉnh trang trường mầm non đến phân công đảng viên phụ trách từng hộ gia đình học sinh khó khăn, mọi “việc nhỏ” đều hướng đến mục tiêu lớn: không em nào phải nghỉ học vì nghèo. Ở Điện Biên, cán bộ Biên phòng được phân công theo dõi từng em, nắm tình hình, động viên, hỗ trợ trong học tập và cuộc sống. Ở những nơi khác, chương trình “Mẹ đỡ đầu”, “Bố mẹ đỡ đầu - Kết nối yêu thương” được phối hợp triển khai để nhận đỡ đầu hàng chục học sinh thêm ngoài chương trình chính. Quan trọng hơn, những mối liên kết đó làm mềm đi ranh giới giữa nhà trường và cộng đồng: học tập trở thành việc chung, không chỉ là trách nhiệm của một gia đình nghèo đơn độc.
Từ vài suất học bổng đến chiến lược giữ chân học sinh vùng sâu vùng xa
Điểm đáng chú ý là những chương trình hỗ trợ giáo dục này không dừng ở vài đợt trao quà mang tính phong trào. Từ năm 2015 đến 2026, lực lượng Biên phòng tại một tỉnh miền núi đã nhận đỡ đầu 174 học sinh nghèo, nuôi dưỡng 34 em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn ngay tại các đồn Biên phòng; hiện vẫn tiếp tục hỗ trợ hơn 130 em thông qua nhiều mô hình khác nhau. Trên phạm vi toàn lực lượng, chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi đồn Biên phòng” đã đồng hành với hơn 28.000 lượt học sinh, nhận nuôi gần 3.000 em tại đồn Biên phòng. Chiều 26/8, việc tổ chức gặp mặt, biểu dương các em học sinh thi đỗ đại học thuộc chương trình “Nâng bước em tới trường” không chỉ là một buổi khen thưởng, mà là lời cam kết mà lực lượng Biên phòng gửi tới cộng đồng: giáo dục vùng sâu vùng xa sẽ tiếp tục được chăm lo như một nhiệm vụ lâu dài, chứ không phải chiến dịch ngắn hạn. Khi hành trang đến lớp của học sinh vùng biên ngày càng đầy hơn bằng sách vở, học bổng và tình quân dân, câu hỏi tiếp theo phải là: các địa phương khác, các tổ chức xã hội có dám coi giáo dục vùng biên là trọng tâm như người lính quân hàm xanh đang làm hay không?
