Bước ngoặt bầu cử làm Nhà Trắng mất thế chủ động
Cán cân quyền lực trong chính sách đối ngoại Mỹ là sự phân chia thẩm quyền giữa Nhà Trắng và Quốc hội, nơi quyền lập pháp, ngân sách và giám sát có thể giới hạn hoặc định hình cách tổng thống hành động. Trong cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11, Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện từ Đảng Cộng hòa. Đây không phải lá phiếu trực tiếp buộc Tổng thống Donald Trump đổi đường lối, nhưng là một chuyển biến đủ sức làm các quyết định gây tranh cãi khó được thực hiện mà không bị chất vấn. Hai năm qua, ông Trump theo đuổi đối ngoại cứng rắn bằng thuế quan, sức ép với đồng minh và hoạt động quân sự ở nước ngoài, trong đó có cuộc chiến với Iran. Vì thế, quyền kiểm soát Quốc hội trao cho phe Dân chủ cơ hội định hình lại các chính sách nổi bật của tổng thống, chứ chưa phải quyền thay thế Nhà Trắng.
Iran: tăng giám sát chưa đồng nghĩa chấm dứt chiến sự
Iran có thể là phép thử sớm nhất cho cán cân mới. Trước bầu cử, các nghị sĩ Dân chủ nhiều lần thúc đẩy nghị quyết yêu cầu ông Trump chấm dứt chiến dịch quân sự, nhưng phần lớn không đủ phiếu; ngay cả một nghị quyết được cả hai viện thông qua cũng không khiến Nhà Trắng thực hiện. Khi nắm Quốc hội từ tháng 1/2027, phe Dân chủ có thể gây sức ép bằng ngân sách quốc phòng, yêu cầu báo cáo và điều trần về hoạt động tác chiến, hoặc trì hoãn phê chuẩn một số đề cử nhân sự. Những công cụ đó có thể nâng cái giá chính trị của việc tiếp tục chiến dịch và buộc chính quyền tham vấn nhiều hơn. Nhưng chúng không tự động chặn được tổng thống: quyền phủ quyết vẫn thuộc Nhà Trắng, còn việc vượt phủ quyết đòi hỏi đa số hai phần ba ở mỗi viện. Bởi vậy, kỳ vọng rằng thay đổi quyền lực sẽ lập tức làm dịu căng thẳng giữa Mỹ và Iran là quá lạc quan; lập trường cứng rắn của Washington chưa chắc đổi theo.
Diễn biến còn tùy lựa chọn của ông Trump trước khi Quốc hội khóa mới nhóm họp ngày 3/1/2027. Nếu chiến dịch tiếp diễn, giám sát và ngân sách có thể trở thành điểm va chạm thường trực; nếu Nhà Trắng tìm lối ngoại giao, áp lực kinh tế trong nước có thể củng cố động lực đàm phán. Kết quả bầu cử làm tăng rào cản chính trị, nhưng không xóa bỏ thẩm quyền hành pháp hay bảo đảm một bước ngoặt chiến lược.
Châu Á sẽ phải tính đến hai trung tâm quyền lực
Với các nước châu Á, thay đổi quan trọng có thể không phải Washington lập tức đảo chiều, mà là chính sách trở nên khó đoán hơn khi Nhà Trắng và Quốc hội cùng gây sức ép theo những cách khác nhau. Các nước trong khu vực sẽ phải tính toán lại quan hệ với Washington trong hai năm cuối nhiệm kỳ của ông Trump. Tổng thống vẫn có thể đòi đồng minh tăng chia sẻ chi phí quốc phòng và đầu tư vào Mỹ; Quốc hội Dân chủ, trong khi đó, có thể giám sát kỹ hơn các thỏa thuận an ninh, thương mại và cam kết của chính quyền. Hàn Quốc có thể đối mặt với tranh luận về quy định không phổ biến vũ khí hạt nhân, còn vấn đề đóng góp cho lực lượng Mỹ vẫn gây sức ép. Nhật Bản cũng sẽ theo dõi đàm phán về chi phí đồn trú khi thỏa thuận hiện tại dự kiến hết hiệu lực vào tháng 3/2027. Các nền kinh tế Đông Nam Á có thể trông đợi ngoại lệ thuế quan, nhưng Quốc hội khó tự mình xóa thuế nếu tổng thống phủ quyết.
Do đó, quan hệ Mỹ châu Á nhiều khả năng bước vào giai đoạn vừa có thêm giám sát, vừa tiếp tục chịu sức ép từ Nhà Trắng. Quốc hội có thể thúc đẩy miễn trừ hoặc điều chỉnh chính sách, nhưng không thể mặc nhiên đảo ngược mọi quyết định đơn phương. Các đồng minh và đối tác sẽ phải làm việc với cả hai nhánh quyền lực thay vì xem chiến thắng của Đảng Dân chủ là bảo đảm cho một đường lối mềm hơn.
Quốc hội có thể ghìm cương, không thể cầm lái thay tổng thống
Kết quả bầu cử Mỹ mở ra cơ hội để Đảng Dân chủ điều chỉnh nghị trình, giám sát quyết định và dùng ngân sách làm đòn bẩy; đồng thời, quyền phủ quyết và thẩm quyền hành pháp vẫn giúp ông Trump bảo vệ nhiều ưu tiên. Vì vậy, thay đổi trong chính sách Mỹ sẽ phụ thuộc vào mức độ đoàn kết của phe Dân chủ, khả năng tìm được phiếu ủng hộ lưỡng đảng và lựa chọn đối đầu hay thỏa hiệp của Nhà Trắng. Iran và quan hệ với châu Á là những điểm nóng dễ bộc lộ giới hạn ấy nhất. Kết luận đáng lưu ý không phải Quốc hội mới sẽ lập tức đảo chiều chính sách, mà là tổng thống sẽ khó hành động mà không trả giá chính trị cao hơn. Từ tháng 1/2027, cán cân quyền lực mới có thể làm chậm, soi xét và điều kiện hóa các quyết định đối ngoại; hướng đi cuối cùng vẫn là cuộc giằng co giữa Quốc hội và Nhà Trắng.
