Khám sức khỏe miễn phí: Từ quyền lợi cá nhân đến hạ tầng phòng bệnh cho cộng đồng
Khám sức khỏe miễn phí tại địa phương là các chương trình cộng đồng tổ chức thăm khám, sàng lọc định kỳ cho toàn dân, ưu tiên nhóm yếu thế, được thực hiện ngay tại xã, phường hoặc bản làng, gắn với hồ sơ sức khỏe điện tử để theo dõi cả vòng đời, giúp phát hiện bệnh sớm, giảm chi phí điều trị và hình thành thói quen chủ động chăm sóc sức khỏe ngay từ tuyến cơ sở. Những gì đang diễn ra ở Hà Nội và Lai Châu cho thấy các đợt khám không còn là hoạt động phong trào, mà đang dần trở thành một dạng hạ tầng xã hội mới: hạ tầng phòng bệnh. Hà Nội đặt mục tiêu 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, đồng thời lập hồ sơ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời ngay trong năm 2026.
Hà Nội: Gần 1,7 triệu lượt khám và bước ngoặt dữ liệu sức khỏe điện tử
Điểm đáng nói nhất trong câu chuyện khám sức khỏe miễn phí ở Hà Nội không chỉ là số lượng người được khám, mà là cách thành phố dùng dữ liệu để làm nền cho chăm sóc sức khỏe tương lai. Từ ngày 1/1 đến 26/8, Hà Nội đã khám sức khỏe cho gần 1,7 triệu người dân – một con số cho thấy khi chính quyền coi phòng bệnh là ưu tiên, người dân có thể tiếp cận dịch vụ ngay tại địa bàn, không phụ thuộc vào khả năng chi trả. Quan trọng hơn, kết quả khám được cập nhật lên Cổng dữ liệu sức khỏe của Bộ Y tế và hồ sơ sức khỏe điện tử của thành phố, tích hợp trên ứng dụng VNeID. Điều này biến mỗi lần thăm khám thành một “viên gạch dữ liệu” để bác sĩ tuyến cơ sở quản lý sức khỏe theo vòng đời, thay vì chỉ xử lý bệnh khi đã nặng. Nếu làm tốt, hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ là công cụ bảo vệ người dân chứ không phải thêm một thủ tục hành chính.
Lai Châu: Chăm sóc sức khỏe vùng sâu là chuyện đi bộ, đi bản và đi vào thói quen
Ở Lai Châu, chăm sóc sức khỏe vùng sâu không phải là vài khẩu hiệu về bình đẳng y tế, mà là những chuyến đi bộ vượt núi vào tận bản La Hủ, Mông, Dao. Bản Nậm Cấu, xã Bum Tở có 156 hộ với 594 nhân khẩu, 100% là đồng bào La Hủ, trong đó 62 hộ nghèo. Nếu chờ người dân tự đến bệnh viện, khám sức khỏe định kỳ sẽ mãi là khái niệm xa lạ. Vì vậy, xã phối hợp với ngành y tế lập kế hoạch, bố trí thời gian để hơn 8.000 người trong xã được tham gia chương trình khám sức khỏe miễn phí, đạt gần 80% kế hoạch. Đây là chăm sóc sức khỏe vùng sâu theo đúng nghĩa: chính quyền, bác sĩ, điều dưỡng cùng đi, tổ chức điểm khám cố định và lưu động, chấp nhận vất vả, giao thông khó khăn để đổi lại một điều đơn giản mà lâu nay người nghèo thiếu – quyền được khám và tư vấn sức khỏe cơ bản như mọi công dân khác.
Khám, sàng lọc tại nhà: Giảm khoảng cách địa lý và khoảng cách nhận thức
Khi tổ khám sức khỏe di động vào tận bản, sàng lọc bệnh tại nhà không chỉ cắt ngắn quãng đường đến bệnh viện, mà còn cắt ngắn khoảng cách giữa người dân yếu thế và kiến thức y khoa. Lai Châu ưu tiên khám cho người cao tuổi, hộ nghèo, cận nghèo, người khuyết tật, người mắc bệnh mạn tính và đồng bào dân tộc thiểu số ở địa bàn khó khăn. Các điểm khám cố định và lưu động tại xã Tà Tổng giúp 6.735/8.000 người được khám; qua sàng lọc phát hiện 788 trường hợp cần quản lý, theo dõi và điều trị. Người dân được đo huyết áp, cân nặng, khám mắt, xét nghiệm máu, siêu âm và tư vấn dinh dưỡng ngay gần nhà. Một người dân Tà Tổng nói thẳng: khám tổng quát tại địa phương "vừa tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại, vừa giúp người dân chúng tôi có cơ hội phát hiện sớm những vấn đề về sức khỏe". Đó là bằng chứng sống cho thấy sàng lọc bệnh tại nhà có thể thay đổi thói quen thờ ơ với sức khỏe.
Từ bác sĩ tuyến cơ sở đến thói quen phòng bệnh của mỗi gia đình
Không có bác sĩ, điều dưỡng tuyến cơ sở gắn bó với địa bàn, mọi kế hoạch khám sức khỏe miễn phí sẽ chỉ dừng ở văn bản. Tại các điểm khám, cán bộ y tế không chỉ đo huyết áp, khám tim phổi, mà còn tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn theo dõi sức khỏe sau khám và phân loại trường hợp cần chuyển tuyến. Điều dưỡng tại phường Tân Phong nhấn mạnh việc đưa hoạt động khám đến tận cơ sở giúp phát hiện các bệnh cấp tính, mạn tính và tư vấn chế độ ăn uống, nghỉ ngơi, sử dụng thuốc phù hợp. Bác sĩ chuyên khoa II Bùi Tiến Thanh nêu rõ mục tiêu cuối cùng không phải hoàn thành chỉ tiêu, mà là "hình thành thói quen chủ động chăm sóc sức khỏe trong mỗi gia đình" để người dân biết theo dõi, biết phòng bệnh và đến cơ sở y tế đúng lúc. Khi bác sĩ địa phương trở thành người bạn tin cậy, hồ sơ sức khỏe điện tử thành công cụ chứ không phải gánh nặng, những chương trình cộng đồng này có thể bền vững và đi xa hơn rất nhiều so với một chiến dịch ngắn hạn.
