Giá dầu 100 USD là gì và vì sao đây không phải “cái giá nhỏ thôi”
Giá dầu 100 USD là cách mô tả giai đoạn dầu thô quốc tế duy trì ở mức cao, phản ánh sự kết hợp của căng thẳng Trung Đông, gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz và Biển Đỏ, cùng các quyết định cắt giảm sản lượng từ những nhà sản xuất chủ chốt, tạo nên một cú sốc năng lượng lan rộng tới chi phí nhiên liệu và lạm phát cho người tiêu dùng. Khi dầu WTI và Brent đồng loạt vượt mốc 100 USD/thùng, đây không chỉ là một cột mốc mang tính tâm lý mà là tín hiệu cho thấy hệ thống năng lượng toàn cầu đang bước vào vùng bất ổn. Việc Tổng thống Donald Trump gọi cú nhảy giá này là “một cái giá rất nhỏ phải trả” có thể phù hợp với chiến lược đối ngoại cứng rắn, nhưng lại bỏ qua sự thật rằng mỗi đô tăng lên ở thị trường quốc tế chuyển hóa thành áp lực thực tế lên túi tiền hộ gia đình, đặc biệt tại Mỹ – nơi chi phí nhiên liệu đã ăn mòn sức mua người dân.
Căng thẳng Trung Đông: từ eo biển Hormuz đến Biển Đỏ, nguồn cung bị bóp nghẹt
Đợt tăng giá dầu hiện nay không phải là tai nạn thị trường mà là kết quả trực tiếp của chuỗi quyết định chính trị và quân sự tại Trung Đông. Các nước vùng Vịnh buộc phải cắt giảm sản lượng vì dầu khai thác ra không thể xuất khẩu, kho chứa nhanh chóng đầy khi nhiều tàu từ chối đi qua eo biển Hormuz do lo ngại bị Iran tấn công. Kuwait đã giảm sản lượng khai thác và công suất lọc dầu như một biện pháp phòng ngừa, Iraq chứng kiến sản lượng từ ba mỏ dầu lớn ở miền Nam giảm tới 70% so với trước khi chiến sự bùng nổ. Cùng lúc đó, những cuộc không kích tàu chở dầu Iran, tấn công cơ sở dầu mỏ ở Ả-rập Saudi và các đề xuất thiết lập vùng cấm mới quanh Vịnh Ba Tư, Vịnh Oman khiến tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu bị biến thành vùng rủi ro cao. Theo Goldman Sachs, giá dầu Brent có thể lên 120 USD/thùng nếu các vụ tấn công tàu thuyền lan rộng và gia tăng, nghĩa là cú sốc nguồn cung mới chỉ bắt đầu.
Người tiêu dùng Mỹ: cú sốc nhiên liệu và lạm phát không ai muốn trả
Nếu các chính trị gia coi giá dầu 100 USD là “cái giá nhỏ” cho mục tiêu an ninh, thì người tiêu dùng Mỹ lại đang trả một hóa đơn rất lớn mà không có quyền lựa chọn. Chi phí nhiên liệu Mỹ tăng lên không chỉ hiện ra trên bảng giá tại trạm xăng, mà còn len lỏi vào phí vận chuyển thực phẩm, hàng tiêu dùng và mọi dịch vụ phụ thuộc vào vận tải đường bộ, đường sắt, xây dựng hay nông nghiệp. Theo công cụ theo dõi của Đại học Brown, người tiêu dùng Mỹ đã phải chi thêm khoảng 100 tỷ USD cho nhiên liệu trong giai đoạn từ khi cuộc chiến với Iran bắt đầu đến đầu tháng 9, trong đó khoảng 55 tỷ USD đến từ xăng và 45 tỷ USD từ dầu diesel. Dầu diesel đã chạm mức cao kỷ lục vào ngày Lễ Lao động, khiến mọi thứ từ rau củ tới hàng bán lẻ đều có nguy cơ tăng giá. Khi báo cáo CPI dự kiến cho thấy lạm phát cao hơn nhiều so với mục tiêu của Fed, chi phí nhiên liệu đang trở thành cầu nối nguy hiểm giữa chiến trường Trung Đông và sức khỏe kinh tế hộ gia đình Mỹ.
Giá dầu 120 USD: kịch bản cực đoan hay lời cảnh báo phải nghiêm túc lắng nghe?
Dự báo giá dầu có thể lên 120 USD không phải để gây hoảng loạn mà là lời nhắc rằng hệ thống năng lượng thế giới đang phụ thuộc quá lớn vào vài tuyến vận chuyển và vài nhà sản xuất tại Trung Đông. Goldman Sachs đặt kịch bản này trên giả định xung đột tiếp tục leo thang, tấn công gia tăng tại Vùng Vịnh và Biển Đỏ, vận chuyển bị gián đoạn kéo dài. Ngay cả trong kịch bản cơ sở, ngân hàng này vẫn nâng dự báo giá Brent và WTI so với trước, phản ánh quan điểm rằng rủi ro đã tăng vĩnh viễn, không còn là cú sốc tạm thời. Điều đáng lo ngại là các cuộc đụng độ quân sự, phong tỏa kinh tế và đàm phán hành lang Hormuz đang bị gắn chặt với tính toán chính trị ngắn hạn, trong khi cái giá năng lượng phải trả lại mang tính dài hạn với người dân. Khi căng thẳng Trung Đông, chiến tranh Nga-Ukraine và thiếu công suất lọc dầu cùng hội tụ, khủng hoảng năng lượng toàn cầu không còn là khái niệm trừu tượng mà là chuỗi tăng giá cụ thể mà mọi tài xế, mọi doanh nghiệp nhỏ đều cảm nhận được.
Kết luận: từ cú sốc giá dầu đến bài toán an ninh năng lượng cho người dân
Giá dầu 100 USD/thùng, nguy cơ vọt lên 120 USD và những gián đoạn tại eo biển Hormuz cho thấy an ninh năng lượng không thể chỉ được bàn trong phòng họp ngoại giao. Khi mỗi quyết định cứng rắn với Iran hay mỗi cuộc tấn công trên Biển Đỏ có thể lập tức đẩy chi phí nhiên liệu Mỹ lên cao hơn, câu hỏi cần đặt ra là: người dân đang bảo vệ lợi ích của ai. Đặt sự ổn định của eo biển Hormuz, Biển Đỏ và các tuyến vận chuyển khác ở trung tâm mọi chiến lược đối ngoại là cách thực tế để giảm rủi ro lặp lại các cú sốc giá dầu kiểu này. Nếu không, khủng hoảng năng lượng toàn cầu sẽ tiếp tục được “xuất khẩu” từ bàn cờ địa chính trị sang đời sống thường ngày của hàng triệu hộ gia đình – những người không hề ký vào bất kỳ sắc lệnh trừng phạt nào nhưng lại là người cuối cùng phải trả tiền tại trạm xăng.
