Giá dầu tăng không chỉ vì thiếu hàng
Giá dầu là mức thị trường trả cho dầu thô, nhưng trong giai đoạn xung đột, nó còn phản ánh rủi ro vận chuyển, khả năng gián đoạn nguồn cung và nỗi lo thiếu hụt trong tương lai. Brent vượt 117 USD/thùng trong phiên 23-10, chạm mức cao nhất kể từ tháng 4; từ đầu tháng 10, giá đã tăng hơn 10%. Đây không đơn thuần là phản ứng trước lượng dầu đang thiếu: thị trường đang định giá cả nguy cơ chiến sự lan rộng và chi phí để đưa dầu đến nơi tiêu thụ. Đà tăng dù xuất khẩu Trung Đông phục hồi cho thấy nhà đầu tư chưa tin dòng chảy hiện tại đủ an toàn. Brent giao tháng 4-2027 vẫn trên 100 USD/thùng, một dấu hiệu đáng chú ý rằng nỗi lo giá cao không chỉ giới hạn ở vài phiên biến động.
Tác nhân gần nhất là các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu qua Eo biển Hormuz, cùng đòn đánh mới của lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn nhằm vào Saudi Arabia. Washington cũng làm thị trường bất an: Mỹ và Israel được cho là đã chuẩn bị kế hoạch nối lại các cuộc tấn công Iran, có thể nhắm vào hạ tầng năng lượng sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Kế hoạch quân sự không đồng nghĩa chắc chắn sẽ có đòn đánh, nhưng khi vận tải biển đã bị đe dọa, chỉ riêng khả năng xung đột tái diễn cũng đủ giữ phí rủi ro ở mức cao.
Dòng dầu đã hồi phục, nhưng chưa thể gọi là an toàn
Bức tranh nguồn cung dầu có hai mặt. Lượng xuất khẩu từ Trung Đông trong tuần trước đạt hơn 24 triệu thùng/ngày, cao hơn mức 23,3 triệu thùng/ngày trước chiến tranh; lưu lượng qua Hormuz cũng hồi phục lên khoảng 82% mức trước xung đột. Tuy vậy, sự phục hồi này dựa nhiều hơn vào đường ống, chuyển dầu giữa tàu và hộ tống quân sự. Những cách xoay xở ấy duy trì dòng chảy nhưng kéo dài hành trình, tăng chi phí và vẫn phụ thuộc vào khả năng huy động tàu. Một số tổ chức theo dõi vận tải còn ghi nhận xuất khẩu thấp hơn trước chiến tranh. Vì vậy, con số phục hồi không nên bị hiểu nhầm là rủi ro đã qua: cơ sở khai thác, chế biến hay xuất khẩu bị hư hại có thể gây gián đoạn lâu hơn nhiều so với việc đổi tuyến tàu.
Iran cảnh báo giá có thể lên khoảng 150 USD/thùng nếu hành động thù địch tái diễn và nguồn cung tiếp tục suy giảm; ngay cả khi không có đợt leo thang mới, giá vẫn có thể tăng, dù chậm hơn. Đây là cảnh báo từ một quan chức Iran, không phải dự báo chắc chắn, nhưng nó nêu đúng điểm yếu của thị trường: dự trữ dầu toàn cầu đang giảm, còn lượng dự trữ chiến lược của Mỹ cũng được cho là ở mức thấp. Đối trọng là sản lượng ngoài Trung Đông đã tăng thêm 2,3 triệu thùng/ngày từ tháng 2 đến tháng 8, nhờ Mỹ, Brazil, Kazakhstan, Venezuela và Nigeria. Nguồn bổ sung hạn chế nguy cơ thiếu hụt diện rộng, song khó bù ngay một cú sốc lớn ở hạ tầng hoặc tuyến vận tải trọng yếu.
Hóa đơn năng lượng có thể lan tới mọi ngành
Dầu đắt kéo theo rủi ro lạm phát vì tác động không dừng ở nhiên liệu cho xe. Diesel là đầu vào của vận tải hàng hóa, sản xuất công nghiệp và nông nghiệp; khi chi phí tăng, doanh nghiệp thường phải chuyển một phần gánh nặng sang giá bán. Với hộ gia đình, điều đó có thể hiện ra qua chi phí đi lại và hàng hóa thiết yếu cao hơn. Nếu nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng từ vùng Vịnh còn gián đoạn, châu Âu có thể phải cạnh tranh gay gắt hơn với châu Á để có nhiên liệu mùa đông, làm hóa đơn năng lượng của hộ dân và doanh nghiệp tăng thêm. Nói cách khác, cú sốc năng lượng có thể trở thành sức ép chi phí rộng hơn, đúng lúc nhiều nền kinh tế vẫn đang phải duy trì lãi suất cao.
Đây là lý do giá dầu cao gây khó cho ngân hàng trung ương: nếu lạm phát dai dẳng, Fed có thể phải giữ chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn, khiến chi phí vay vốn của doanh nghiệp và người tiêu dùng tăng. Lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng lên 4,99%, còn S&P 500 giảm 0,5% trong phiên 23-10; các chỉ số này cho thấy thị trường đang cân nhắc rủi ro lạm phát và tăng trưởng. Năng lượng đắt có thể nâng doanh thu của nhà khai thác, nhưng đồng thời bào mòn biên lợi nhuận của nhiều ngành khác. Khi lãi suất cao kéo dài, cổ phiếu tăng trưởng chịu sức ép, còn tài sản đầu cơ như Bitcoin kém hấp dẫn hơn với nhà đầu tư nhỏ lẻ. Thị trường vì thế có thể biến động mạnh ngay cả khi nguồn cung chưa đứt gãy hoàn toàn.
Thị trường đang mua bảo hiểm cho kịch bản xấu
Dầu vượt 117 USD/thùng chưa chứng minh thế giới đang đối mặt với thiếu hụt không thể kiểm soát; xuất khẩu hồi phục và sản lượng từ ngoài Trung Đông tăng là những bộ đệm có thật. Nhưng chúng không xóa được rủi ro địa chính trị: tuyến Hormuz vẫn mong manh, dự trữ suy giảm và bất kỳ thiệt hại nào đối với hạ tầng dầu khí đều khó khắc phục chỉ bằng đổi hướng vận tải. Bởi vậy, cảnh báo mức 150 USD/thùng nên được xem như kịch bản rủi ro chứ không phải kết quả chắc chắn. Điều thị trường cần theo dõi không chỉ là số dầu đang được bơm ra, mà còn là mức độ an toàn của tàu, cảng và cơ sở chế biến. Nếu căng thẳng hạ nhiệt, phần bù rủi ro có thể dịu xuống; nếu xung đột tái diễn, cú sốc giá sẽ truyền nhanh từ năng lượng sang lạm phát, lãi suất và tài sản tài chính.
