Nhiếp ảnh cảm xúc như một cuộc đối thoại nội tâm
Nhiếp ảnh cảm xúc trong thực hành của Lâm Xuân Tùng là hành trình dùng máy ảnh đường phố để trò chuyện với nội tâm, lưu giữ những rung động con người và kết nối vô thức với đời sống chung quanh thông qua từng bộ ảnh dài hạn được hình thành theo thời gian. Anh đến với nhiếp ảnh đường phố từ một sự “mua nhầm cái máy ảnh bán chuyên nghiệp”, rồi tự mày mò học kỹ thuật, đọc tài liệu nước ngoài nhờ lợi thế làm việc trong lĩnh vực công nghệ thông tin ở một cơ quan nhà nước. Quan trọng hơn, anh dần nhận ra máy ảnh là phương tiện hiếm hoi cho phép mình đưa thế giới mơ mộng thời thơ ấu ra ánh sáng, để người khác nhìn thấy một phần đời sống tinh thần bên trong. Với anh, mỗi lần bấm máy không phải thao tác kỹ thuật, mà là cú gõ cửa nhẹ vào cánh cửa ký ức và cảm xúc.
Từ trí tưởng tượng thời thơ ấu đến “kể chuyện qua ảnh”
Điều làm nên cá tính nhiếp ảnh cảm xúc của Lâm Xuân Tùng không phải xuất phát điểm từ hội họa mà từ thói quen… mơ mộng. Tuổi thơ của anh gắn với những trò siêu nhân trên máy tính khi chưa biết tiếng Anh, nên buộc phải tưởng tượng ra nhân vật, trang phục, màu sắc, lời thoại; rồi những trò diễn kịch, vẽ vời, cào vôi trên tường quanh khu tập thể. Thế giới tưởng tượng đó, khi lớn lên, được tái sinh bằng ngôn ngữ hình ảnh. Anh nói nhiếp ảnh đường phố cho mình cơ hội “níu quá khứ bằng cách ghi lại hình ảnh từ những câu chuyện, con người có thực, từng ở đây, đã sống, đã yêu, đã vui, buồn…”. Đó chính là cách anh kể chuyện qua ảnh: không dựng cảnh, không mỹ miều hóa, mà để đời sống tự kể lại, còn anh giữ nhiệm vụ lắng nghe và ghi chép bằng ánh sáng.
Đường phố: nơi vô thức dẫn đường và tình yêu trong veo lên tiếng
Hai từ khóa “nội tâm” và “đường phố” tưởng chừng đối nghịch, nhưng trên ảnh của Tùng, chúng hòa làm một. Anh thừa nhận trên phố, anh để vô thức dẫn dắt: “tiến lên, đẹp đấy, bấm máy đi!”. Ở đó, lý trí tạm rút lui, nhường chỗ cho trực giác và những đối thoại nội tâm, giống như trong mơ. Chính cơ chế này cho phép anh chạm tới những khoảnh khắc kết nối con người tinh tế mà lý trí khó tính toán: một cái nhìn trao nhau, một khoảng lặng giữa đám đông, một cử chỉ chăm sóc vụt qua. Với anh, chụp ảnh đường phố là những khoảnh khắc được thả lỏng tâm trí, cảm xúc, giúp anh cảm thấy được sống và trải qua các rung động rất con người trong lòng mình. Những khoảnh khắc ấy, theo anh, chỉ có thể bắt gặp nếu ta chịu lắng nghe tiềm thức, tin vào trực giác để lấy lại sự cân bằng trong cuộc sống.
Bộ ảnh dài hạn và ý nghĩa nhiếp ảnh vượt khỏi một cú bấm máy
Sau bảy năm cầm máy, Tùng bắt đầu nhìn lại từng bộ ảnh dài hạn của mình, soi xem điểm chung giữa tất cả những gì đã làm. Từ đó, anh nhận ra nhiếp ảnh không còn là chuỗi khoảnh khắc rời rạc, mà là đường dây kể chuyện xuyên suốt về con người và thành phố. Cột mốc quan trọng là khi anh chuẩn bị triển lãm cá nhân Nhân dạng gốc tại một gallery ở Thành phố Hồ Chí Minh và cuốn sách Cầm tay chỉ phố; anh chọn chính bức ảnh đường phố đầu tiên chụp tại Hà Nội mười năm trước làm bìa. Hành động ấy giống một lời khẳng định: hành trình nhiếp ảnh là hành trình nhận diện bản thân. Suy cho cùng, theo anh, nhiếp ảnh đường phố là câu chuyện về con người, là suy tư của người chụp về đời sống trong mối liên hệ người–người. Mỗi khung hình, vì vậy, là một lát cắt nhỏ nhưng bền vững của ký ức chung.
Món quà gửi tặng thành phố và thế hệ trẻ yêu nhiếp ảnh cảm xúc
Tùng xem nhiếp ảnh đường phố như món quà gửi tặng thành phố, nơi anh ghi lại hình ảnh những người “đã sống, đã yêu, đã vui, buồn…” để giữ cho ký ức đô thị một độ dày cảm xúc. Ở chiều ngược lại, chiếc máy ảnh cũng là món quà thành phố trả cho anh: những giây phút được thư giãn tâm trí, tìm thấy ý nghĩa nhiếp ảnh trong việc soi chiếu lại mình giữa người khác. Anh không giấu sự lạc quan khi nhận ra số lượng người trẻ, rất trẻ đến với nhiếp ảnh, đặc biệt là nhiếp ảnh đường phố, đang tăng lên và coi đó là tín hiệu đáng mừng. Tuy nhiên, anh cũng nhắc đến giới hạn: trong một buổi chụp, anh chỉ tính được sẽ đi đâu; còn chụp được gì, có ổn không thì không thể biết trước vì vô vàn yếu tố ngoại cảnh bất ngờ. Nhưng chính sự bất định ấy làm nên sức sống của kể chuyện qua ảnh và mở cửa cho những “tình yêu trong veo” tiếp tục được tìm thấy trên phố.
