Thực địa sáng tác: Khi nhiếp ảnh bước ra khỏi phòng tối
Nhiếp ảnh thực tế sáng tác tại khu vực biên giới Gia Lai là hoạt động thâm nhập đời sống hàng ngày của cán bộ, chiến sĩ biên phòng và người dân vùng biên, nơi các tay máy trực tiếp hiện diện trên đường tuần tra, trong lớp học nội trú, giữa những buôn làng dân tộc thiểu số để ghi lại bằng hình ảnh những câu chuyện về bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới gắn với phát triển cộng đồng và gìn giữ bản sắc văn hóa. Điểm đáng nói trong chuyến đi từ ngày 7 đến 11-8 là tính tổ chức bài bản: Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh phối hợp với Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh tổ chức hẳn một đoàn sáng tác với 15 hội viên Chi hội Nhiếp ảnh tham gia thực địa sáng tác. Điều này cho thấy nhiếp ảnh biên giới Gia Lai không còn là vài chuyến đi lẻ tẻ, mà đã trở thành một mô hình làm việc có chủ đề, có kế hoạch rõ ràng. Thay vì “săn” vài khuôn hình đẹp rồi về, các nghệ sĩ phải đối diện với nhịp sống biên giới, với trách nhiệm kể lại bằng ngôn ngữ ảnh những gì họ chứng kiến.
Năm ngày ở đồn biên phòng: Cái nhìn gần về đời sống biên giới
Đặt chân đến Đồn Biên phòng Ia Púch, Ia Pnôn, Ia Nan và Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh, các nhiếp ảnh gia Gia Lai chọn cách đi cùng bộ đội biên phòng trên những cung đường tuần tra, ở lại với họ trong nhịp sinh hoạt và công việc thường ngày. Cách làm đó biến ảnh biên giới Gia Lai thành thứ tư liệu sống động, thay vì chỉ là phong cảnh núi rừng lãng mạn. Nội dung sáng tác được định hướng rõ: từ công tác xây dựng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS tại các xã biên giới, các lớp học hè vùng biên, đến mô hình “Con nuôi Bộ đội Biên phòng” và hoạt động dân vận với đồng bào dân tộc thiểu số. Đây không phải là những đề tài dễ, vì chúng đòi hỏi sự tinh tế trong cách tiếp cận con người, đặc biệt là trẻ em và các gia đình, nhưng chính những câu chuyện này mới làm lộ rõ mối quan hệ giữa biên phòng, giáo dục và cộng đồng địa phương.
Từ khuôn hình đẹp đến nhiếp ảnh tài liệu về cộng đồng
Điểm mạnh nhất của chuyến nhiếp ảnh thực tế sáng tác lần này nằm ở việc các nghệ sĩ chấp nhận đi xa hơn phong cảnh để chạm vào những chương trình cụ thể: hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, khám bệnh, cấp thuốc, giao lưu văn hóa, ứng phó thiên tai, hay “Nâng bước em đến trường” gắn với học sinh vùng biên. Khi những hoạt động ấy được chụp lại một cách trung thực, nhiếp ảnh tài liệu về biên giới tự nhiên hình thành. Theo nguồn tin từ chuyến đi, trong 5 ngày các nghệ sĩ nhiếp ảnh đã đồng hành cùng cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng trong thực hiện nhiệm vụ tuần tra, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia. Câu chuyện về đường biên, cột mốc và vai trò của lực lượng biên phòng tại Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh vì thế không còn là khẩu hiệu mà trở thành chuỗi hình ảnh có hơi thở, có nhân vật, có bối cảnh cụ thể. Thực địa sáng tác, nếu được duy trì và phát triển, sẽ tạo nên những bộ ảnh mang tính chuyên đề, có chiều sâu tư liệu cho địa phương.
Nghệ thuật và cộng đồng: Sự cộng hưởng cần được nhân rộng
Điều đáng quý ở chuyến ảnh biên giới Gia Lai lần này không chỉ là số lượng tác phẩm, mà là mô hình hợp tác: một bên là hội nghề nghiệp, một bên là lực lượng biên phòng, ở giữa là cộng đồng địa phương. Khi bộ đội mở cửa đồn, mở cả những chuyến tuần tra cho nghệ sĩ đi cùng, họ đã coi việc ghi lại hình ảnh đời sống biên giới là một phần của nhiệm vụ tuyên truyền, chứ không phải “ngoại lệ”. Chuyến thực tế được đánh giá là cơ hội để các nhiếp ảnh gia có thêm tư liệu, tác phẩm phản ánh sinh động đời sống, văn hóa, con người và nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia. Các tác phẩm chất lượng sẽ tiếp tục bước ra công chúng trong các cuộc thi, triển lãm và ấn phẩm tuyên truyền của hội nghệ thuật, nhưng giá trị lâu dài hơn là những kho lưu trữ nhiếp ảnh tài liệu về biên giới. Nếu Gia Lai duy trì nhịp thực địa sáng tác, mở rộng sang những chủ đề khác của vùng biên, họ hoàn toàn có thể trở thành điểm sáng về cách kết hợp nghệ thuật với cộng đồng địa phương.
