AI đang đổi cách tăng trưởng của kinh tế số
Kinh tế số Đông Nam Á là tổng hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ qua các nền tảng số trong khu vực, nơi thương mại điện tử, du lịch trực tuyến, truyền thông và dịch vụ theo yêu cầu ngày càng gắn với AI. Theo báo cáo e-Conomy SEA, tổng giá trị hàng hóa số của khu vực được dự báo đạt 368 tỷ USD trong năm 2026, tăng 17% so với năm trước. Con số này đáng chú ý không chỉ vì quy mô, mà vì động lực tăng trưởng đang chuyển từ thêm người dùng sang cải thiện trải nghiệm và hiệu quả tiếp cận khách hàng. AI giúp doanh nghiệp cá nhân hóa gợi ý, trả lời thắc mắc và rút ngắn hành trình mua sắm. Tuy nhiên, công nghệ không thể tự tạo ra sức mua: giá cả leo thang và tăng trưởng kinh tế chậm vẫn khiến người tiêu dùng cân nhắc kỹ hơn. Bởi vậy, phần tăng trưởng đáng tin cậy nhất sẽ đến từ việc AI giúp mỗi giao dịch phù hợp hơn, thay vì chỉ đẩy thêm quảng cáo.
Áp lực này giải thích vì sao AI trong kinh doanh được quan tâm mạnh vào lúc này. Lạm phát cao và tăng trưởng ì ạch đang gây sức ép lên nhu cầu từ thương mại điện tử đến du lịch, trong khi doanh nghiệp số dùng AI để nhắm người mua chính xác hơn và thúc đẩy chi tiêu. Thay vì gửi cùng một ưu đãi cho tất cả, hệ thống có thể sắp xếp sản phẩm, nội dung và hỗ trợ theo tín hiệu quan tâm của từng khách hàng. Đây là cách cạnh tranh thực tế hơn trong bối cảnh người mua thận trọng: giảm độ phiền của lựa chọn, tăng khả năng tìm thấy món hàng phù hợp. Nhưng nếu cá nhân hóa biến thành bám đuổi người dùng bằng quảng cáo, niềm tin sẽ suy giảm và lợi ích ngắn hạn khó bền.
Chi tiêu trực tuyến tăng nhờ trải nghiệm thuận tiện hơn
Mức tăng dự báo 17% của chi tiêu trực tuyến phản ánh sức bật trên nhiều mảng, chứ không chỉ thương mại điện tử. Báo cáo dự kiến thương mại điện tử tăng 18%, truyền thông trực tuyến tăng 22%, du lịch trực tuyến tăng 10%, còn giao đồ ăn và gọi xe tăng 15%. Những tỷ lệ này cho thấy người dùng tiếp tục dành thời gian và ngân sách cho dịch vụ số, dù sức mua chịu sức ép. AI có thể góp phần bằng cách cải thiện tìm kiếm, đề xuất nội dung và hỗ trợ khách hàng; các nền tảng lớn cũng ghi nhận tỷ lệ chuyển đổi tăng khi tích hợp trợ lý ảo. Điều đó không bảo đảm mọi ứng dụng AI đều làm doanh thu tăng. Giá trị chỉ xuất hiện khi công cụ giải quyết được một việc cụ thể của người dùng, chẳng hạn tìm đúng sản phẩm hoặc nhận câu trả lời nhanh, thay vì thêm một lớp công nghệ khó dùng.
Tác động đã hiện diện trong những lựa chọn thường ngày: 69% người tiêu dùng Đông Nam Á dùng AI để so sánh sản phẩm, còn 31% tìm hàng hóa qua hình ảnh, video hoặc giọng nói. Với người mua, điều này có thể giảm thời gian dò tìm và giúp cân nhắc nhiều lựa chọn hơn. Với doanh nghiệp, dữ liệu từ tương tác ấy có thể hỗ trợ điều chỉnh gợi ý và dịch vụ. Nhưng trải nghiệm tốt phải đi cùng minh bạch về cách dữ liệu được sử dụng và quyền kiểm soát của khách hàng. Nếu không, tiện lợi sẽ đổi lấy sự ngờ vực. AI có thể khơi gợi nhu cầu, song không nên bị xem như công cụ ép chi tiêu khi người tiêu dùng đang dè dặt.
Việt Nam có lợi thế sử dụng, nhưng cần mở rộng ứng dụng doanh nghiệp
Việt Nam nổi bật trong bức tranh khu vực nhờ mức độ tiếp nhận AI cao và cách sử dụng có chiều sâu. Tỷ lệ người lao động tiếp cận GenAI đạt 57%, đứng thứ ba khu vực; tỷ lệ dùng AI hằng tuần là 65%, xếp thứ hai, còn người dùng hằng ngày đạt 26%, cao nhất trong nhóm được so sánh. Trên nền tảng Google Gemini, Việt Nam đứng đầu nhóm SEA-6 về tỷ trọng câu lệnh phục vụ học tập và nghiên cứu, ở mức 17%; toán học chiếm 5% và lập trình 4%. Đây là dấu hiệu tích cực vì người dùng không chỉ thử công nghệ mà còn dùng nó cho học tập và công việc. Nhu cầu tìm nội dung hỗ trợ khách hàng tại Việt Nam cũng gần gấp ba mức trung bình Đông Nam Á, gợi ý cơ hội rõ rệt cho doanh nghiệp cải thiện khâu tư vấn.
Dù vậy, lợi thế người dùng chưa đồng nghĩa với năng lực ứng dụng đồng đều trong doanh nghiệp. Hiện 80–85% việc sử dụng AI tại Việt Nam đến từ cá nhân như sinh viên, nhân viên văn phòng và người làm tự do; điều này cho thấy khoảng trống đáng kể ở nhóm khách hàng doanh nghiệp. Việt Nam cần chuyển thói quen sử dụng thành quy trình hữu ích: hỗ trợ khách hàng, tìm kiếm sản phẩm, phân tích nhu cầu và đào tạo kỹ năng cho nhân viên. Thành công không nên đo bằng số công cụ được triển khai, mà bằng việc người mua được phục vụ tốt hơn và doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn. Kết luận của bức tranh khu vực khá rõ: AI có thể giúp kinh tế số tăng tốc, nhưng chỉ khi công nghệ tạo ra giá trị thiết thực và giữ được niềm tin của người dùng.
