AI Riser Việt Nam: Từ chiến lược quốc gia đến hành động cụ thể
AI Riser Việt Nam là một sáng kiến đổi mới sáng tạo trên quy mô toàn quốc, nơi hơn 10.000 người tham gia đã cùng nhau phát triển 750 dự án ứng dụng AI mang tính bản địa hóa cao, nhằm biến trí tuệ nhân tạo từ khái niệm công nghệ trừu tượng thành các công cụ thực tiễn phục vụ giáo dục, y tế và đời sống cộng đồng. Ngày 8/10, diễn đàn “Chung vai vươn mình cùng Google AI” tại TP Hồ Chí Minh đã trở thành điểm hẹn của gần 500 đại diện chính quyền, nhà nghiên cứu, lập trình viên, sinh viên và nhà sáng tạo nội dung, cùng nhìn lại bước tiến này. Điều đáng nói là AI Riser không dừng ở việc nói về AI, mà ép cộng đồng phải làm, phải thử, phải đưa ý tưởng vào sản phẩm. Như ông Marc Woo nhận định, chiến lược AI quốc gia đến năm 2030 sẽ vô nghĩa nếu thiếu những hành động cụ thể ở cấp lớp học, doanh nghiệp nhỏ và từng gia đình. Chính ở đây, AI thực tiễn Việt Nam bắt đầu hình thành: không phải là các mô hình khổng lồ xa vời, mà là những ứng dụng nhỏ nhưng giải quyết vấn đề rất cụ thể của người Việt.
Giáo dục: Khi giáo viên vùng khó có thêm “trợ lý AI”
Nếu phải chọn một minh chứng rõ ràng cho công nghệ hỗ trợ cộng đồng, các dự án ứng dụng AI trong giáo dục tại AI Riser Việt Nam là ví dụ thuyết phục nhất. “Sách của em” của Nguyễn Quang Phú được thiết kế cho giáo viên tiểu học ở những trường thiếu internet, thiếu máy chiếu – những nơi mà các bài giảng số hoá nghe rất xa lạ. Ứng dụng dùng AI để chuyển ảnh chụp giáo án viết tay, sổ ghi chép, trang sách giáo khoa thành phiếu bài tập đen trắng khổ A4 chuẩn chương trình, kèm kịch bản minh họa, chỉ trong chưa đầy 90 giây. Đây là cách tiếp cận AI thực tiễn Việt Nam: không ép giáo viên học lập trình, mà để họ dùng ngôn ngữ tự nhiên mô tả nhu cầu, phần còn lại để AI xử lý. Phương pháp Vibe Coding – mô tả ý tưởng bằng lời để AI hỗ trợ nghiên cứu và xây dựng ứng dụng – mở cửa cho hàng nghìn nhà giáo, sinh viên, doanh nhân tham gia mà không bị rào cản kỹ thuật. Khi giáo viên vùng khó có thể tạo tài liệu chất lượng nhanh hơn, công bằng giáo dục không còn là khẩu hiệu mà trở thành kết quả cụ thể.
Y tế và người yếu thế: AI bước ra khỏi phòng thí nghiệm
Điểm đáng giá của AI Riser Việt Nam là nhiều dự án nhắm thẳng vào những nỗi lo rất đời thường: bệnh viện, bảo hiểm y tế, di chuyển của người khiếm thị. Dự án “Đúng nơi” của bác sĩ Bành Thị Ngọc Trúc dùng AI để hỗ trợ dự toán chi phí khám chữa bệnh và hướng người dân đến cơ sở phù hợp với tình trạng bệnh, giúp gia đình hiểu rõ hơn và thuận tiện hơn khi tiếp cận bảo hiểm y tế. Đây là công nghệ hỗ trợ cộng đồng đúng nghĩa: giảm bớt sự mù mờ thông tin, để người bệnh tập trung vào hồi phục với tâm thế thoải mái. Trong khi đó, “SightBridge AI” của Phạm Văn Mạnh hướng đến người khiếm thị – nhóm thường bị bỏ quên trong các cuộc nói về chuyển đổi số. Ứng dụng kết hợp thị giác máy tính trên thiết bị để cảnh báo chướng ngại vật theo thời gian thực thông qua cơ chế rung kín đáo, giúp người khiếm thị di chuyển độc lập hơn. Những giải pháp này cho thấy AI thực tiễn Việt Nam đang đi đúng hướng: ưu tiên những nhu cầu cấp thiết của nhóm yếu thế, thay vì chạy theo các demo hào nhoáng.
Cộng đồng lập trình viên: Từ 750 dự án đến hệ sinh thái AI mới
Chuỗi 10 sự kiện kết nối và thực hành tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh thu hút hơn 10.000 lượt người tham dự trực tiếp và trực tuyến, hơn 6.000 nhà phát triển, sinh viên, doanh nhân tiếp cận phương pháp Vibe Coding và tạo ra 750 dự án ứng dụng AI trên nền tảng Google AI Studio. Đây không chỉ là con số đẹp, mà là bằng chứng cho thấy cộng đồng lập trình viên Việt đã sẵn sàng bước vào “cơ hội tiên phong” của trí tuệ nhân tạo. Theo ông Manikantan Krishnamurthy, Việt Nam từng là cường quốc đổi mới trong kỷ nguyên di động và trò chơi, và giờ đang chuyển mình thành điểm đến kỹ nghệ phần mềm năng động hàng đầu thế giới. Diễn đàn “Chung vai vươn mình cùng Google AI” với Demo Day vinh danh các dự án “Đúng nơi”, “Project InnoVerse”, “SightBridge AI” cho thấy một điều: khi được trao công cụ và sân chơi, lập trình viên Việt không làm những bài tập kỹ thuật vô hồn, mà tạo ra giải pháp mang tính cá nhân và nhân văn sâu sắc để giải quyết vấn đề đời thực.
Từ AI Riser đến Applied AI Lab: Bước tiếp theo của AI thực tiễn
Điều đáng chú ý là AI Riser Việt Nam không tồn tại đơn lẻ, mà nằm trong một chuỗi Google AI sáng kiến rộng hơn, gắn với chiến lược AI quốc gia và nhu cầu địa phương. Cùng ngày với diễn đàn, Applied AI Lab – sáng kiến hợp tác giữa Quỹ Google AI Futures Fund và Saigon AI Hub, do VNG Group và Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh đồng sáng lập – chia sẻ kết quả nghiên cứu của các nhóm tham gia. Từ kinh nghiệm Cohort 1, Saigon AI Hub khởi động Cohort 2 với định hướng mới: chủ động tìm kiếm, chọn lọc bài toán thực tế có ý nghĩa, rồi kết nối với các nhóm nghiên cứu phù hợp trên cả nước để cùng phát triển, thử nghiệm và đánh giá giải pháp. Ở góc độ xã hội, đây là bước chuyển quan trọng: AI không còn là cuộc chơi của vài phòng lab, mà trở thành hạ tầng tri thức mở, nơi doanh nghiệp nhỏ, trường học, bệnh viện địa phương đều có thể đặt bài toán. Nếu tận dụng được đà này, AI thực tiễn Việt Nam sẽ không chỉ là vài dự án đoạt giải, mà là mạng lưới giải pháp liên tục sinh ra từ nhu cầu thật của người dân.
