Du lịch cộng đồng Quảng Ninh: Từ kho báu bản làng đến chiến lược kinh tế
Du lịch cộng đồng Quảng Ninh là mô hình phát triển dựa trên chính đời sống bản địa, nơi người dân, cảnh quan nông thôn, ẩm thực và văn hóa bản địa được kết nối thành chuỗi trải nghiệm nông thôn địa phương, giúp tăng giá trị gia tăng cho nông nghiệp, tạo sinh kế mới và gìn giữ bản sắc vùng miền. Xã Quảng Tân được xem là minh chứng điển hình khi sở hữu một “kho báu” được hình thành từ đời sống cộng đồng, từ núi rừng, đồng ruộng đến sinh hoạt văn hóa dân gian. Điều đáng nói là địa phương không chạy theo các công trình nhân tạo, mà đưa du khách trở về với bản làng, với những người đang trực tiếp gìn giữ văn hóa. Đây là lựa chọn mang tính tuyên bố: phát triển kinh tế nhưng không đánh đổi căn tính cộng đồng.
Quảng Tân: Đánh thức kho báu văn hóa và cảnh quan bằng trải nghiệm nông thôn
Ở Quảng Tân, trên 55,4% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, tạo nên một không gian văn hóa đa dạng với phong tục, lễ hội, dân ca và nghề thủ công truyền thống. Thay vì biến những giá trị ấy thành màn trình diễn sân khấu hóa, du lịch cộng đồng được xây dựng như một hành trình sống trong bản làng: xem phụ nữ Dao Thanh Phán thêu trang phục, nghe sán cố, soóng cọ, soọng cô, tham gia lễ cầu mùa, rồi cùng cộng đồng đón “Tết Độc lập miền sán cố” với ẩm thực và văn hóa bản địa. Một hành trình đến đây có thể bắt đầu từ bản làng, tiếp nối bằng trải nghiệm nghề truyền thống, thưởng thức ẩm thực địa phương, tìm hiểu sản xuất nông nghiệp, khám phá thác Bạch Vân, thác Hàm Rồng, thác Tài Cống Mỷ và kết thúc bằng một đêm sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Sự kết hợp này biến đời sống thường ngày thành sản phẩm du lịch có chiều sâu.
HTX Du lịch Tiên Yên: Nông dân bắt tay làm du lịch, kết nối OCOP vào chuỗi trải nghiệm
Tiên Yên cho thấy một bước trưởng thành mới của du lịch cộng đồng Quảng Ninh: nông dân không chỉ đón khách mà còn đứng ra tổ chức, liên kết. Từ đầu năm 2026, hội nông dân địa phương đã khảo sát nguyện vọng bà con để phát huy tiềm năng du lịch, dịch vụ và sản phẩm đặc trưng của xã. Kết quả là ngày 18/9, HTX Du lịch Tiên Yên chính thức ra mắt với 6 thành viên, do bà Lương Bích Ngọc làm giám đốc. Đây không phải một HTX “trên giấy”, mà là hạt nhân kết nối hộ dân, cơ sở sản xuất đặc sản, chủ thể OCOP, điểm du lịch, đơn vị lữ hành thành một chuỗi OCOP du lịch Tiên Yên. Theo bà Lê Phương Thảo, điều kỳ vọng không chỉ là thêm một HTX mà là "phương thức liên kết hiệu quả; có sản phẩm, có thị trường, có doanh thu; tạo được đầu ra cho nông sản, sản phẩm OCOP; tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân".
Từ ẩm thực và văn hóa bản địa đến giá trị gia tăng cho nông nghiệp
Tiên Yên được thiên nhiên ưu đãi với thác Pạc Sủi, thác Khe San, Hola Forest, nhưng điểm hấp dẫn bền vững lại nằm ở ẩm thực và văn hóa bản địa: gà Tiên Yên, bánh gật gù, khau nhục, rượu men lá, cá tầm nước lạnh cùng câu chuyện của người Dao Thanh Phán, người Tày. Khi HTX Du lịch Tiên Yên định hướng khai thác cảnh quan, văn hóa, ẩm thực, sản phẩm nông nghiệp và những nét đặc trưng địa phương để tạo trải nghiệm chất lượng, nông sản và OCOP không còn là hàng hóa thô mà trở thành phần của hành trình trải nghiệm nông thôn địa phương. Từ nền tảng HTX, địa phương có thể từng bước hình thành doanh nghiệp, cơ sở dịch vụ trong du lịch, thương mại, chế biến và tiêu thụ nông sản phù hợp điều kiện thực tế. Đó chính là cách mô hình du lịch cộng đồng giúp tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp, chuyển hóa mồ hôi ruộng nương thành câu chuyện có giá trị với du khách.
Kết luận: Du lịch cộng đồng bền vững khi người dân là chủ thể
Từ Quảng Tân đến Tiên Yên, có một thông điệp chung: nếu người dân không phải là chủ thể, du lịch cộng đồng sẽ chỉ là khẩu hiệu. Quảng Tân xác định chính người dân làm homestay, chế biến ẩm thực, hướng dẫn trải nghiệm, biểu diễn văn nghệ, giới thiệu nghề truyền thống và bán sản phẩm đặc trưng. Tiên Yên đặt HTX vào vai trò kết nối, hỗ trợ, tổ chức hoạt động chung thay vì làm thay thành viên, đồng thời mở rộng thành viên là cơ sở lưu trú, ăn uống, hộ sản xuất đặc sản, chủ thể OCOP và các hộ có khả năng tổ chức trải nghiệm. Khi đời sống cộng đồng, cảnh quan thiên nhiên và nông nghiệp được nhìn nhận như "kho báu" và được tổ chức thành chuỗi sản phẩm gắn với sinh kế, du lịch cộng đồng Quảng Ninh không chỉ đánh thức bản làng, mà còn đánh thức tư duy kinh doanh của nông dân, biến họ từ người sản xuất thành chủ thể dịch vụ.
