Làng du lịch Việt Nam: Nông thôn xanh không còn là “vùng trũng” trên bản đồ du lịch
Làng du lịch Việt Nam là những cộng đồng nông thôn gìn giữ nghề truyền thống, cảnh quan tự nhiên và lối sống bản địa, đồng thời tổ chức dịch vụ đón khách dựa trên du lịch cộng đồng bền vững, nơi du khách không chỉ tham quan mà còn lao động, ăn ở, giao lưu cùng người dân địa phương như một phần của đời sống làng quê. Sự kiện một ngôi làng hơn 400 năm tuổi được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc vinh danh là một trong những làng tốt nhất thế giới cho thấy nông thôn không còn là “phụ lục” của ngành du lịch, mà là mặt trận mới để Việt Nam cạnh tranh trải nghiệm nông thôn với thế giới. Khi khách phương Tây chủ động tìm đến đồng ruộng, rừng dừa, ao sen, câu hỏi không còn là “nông thôn có gì” mà là “chúng ta dám giữ và kể câu chuyện nông thôn đến đâu”.
Trà Quế: Làng hơn 400 năm tuổi từ ruộng rau tới danh hiệu “làng tốt nhất thế giới”
Trà Quế là minh chứng rõ nhất rằng giữ nghề, giữ đất và giữ lối sống có thể đưa một làng quê bước lên bản đồ du lịch thế giới. Với lịch sử hơn 400 năm, ngôi làng được bao bọc bởi sông Cổ Cò và đầm Trà Quế, sở hữu hơn 18ha đất trồng hàng chục loại rau thơm, rau gia vị như húng quế, tía tô, rau răm, hành, ngò, diếp cá… tạo nên bản sắc ẩm thực riêng cho phố Hội và xứ Quảng. Điểm cốt lõi không chỉ là rau ngon, mà là cách làng bảo vệ hệ sinh thái và tri thức bản địa: canh tác bằng rong tươi từ sông, đầm kết hợp phân hữu cơ, hạn chế tối đa hóa chất để rau vừa xanh tốt vừa có mùi thơm đặc trưng. Tháng 4/2022, nghề trồng rau Trà Quế được đưa vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tri thức dân gian và nghề thủ công truyền thống. Năm 2024, làng tiếp tục được UN Tourism vinh danh trong danh sách “Làng du lịch tốt nhất thế giới”, trở thành đại diện duy nhất của Việt Nam được lựa chọn trong năm đó. Danh hiệu này là lời xác nhận quốc tế rằng chiến lược dựa trên du lịch cộng đồng bền vững – chứ không phải xây resort – mới là hướng đi dài hạn cho những ngôi làng có tài nguyên văn hóa và tự nhiên đặc sắc.
Một ngày làm nông dân: Vì sao khách Tây mê lội ruộng, trồng rau hơn ở khách sạn 5 sao?
Sức hút của Trà Quế không nằm ở những công trình hoành tráng, mà ở trải nghiệm nông thôn gần như nguyên bản. Từ năm 2003, chương trình “Một ngày làm nông dân làng rau Trà Quế” bắt đầu thu hút du khách nước ngoài yêu thích khám phá văn hóa Việt Nam thông qua lao động thực sự. Khoác áo nâu, đội nón lá, họ theo bà con xuống ruộng, cuốc đất, trồng rau, bón phân, bắt sâu, gánh nước tưới từng luống rau bằng quang gánh. Không ít người lúng túng khi gánh nước, nhưng chính sự vụng về đó lại tạo nên ký ức khó quên. Sau buổi làm đồng, du khách đạp xe, đi bộ quanh làng, ngâm chân bằng nước thảo mộc, cùng người dân nấu và thưởng thức bánh đập, bánh vạc, hến trộn, tôm hữu, cao lầu, mì Quảng ăn kèm rau Trà Quế. Đó là trải nghiệm nông thôn đúng nghĩa: dùng thời gian và mồ hôi để hiểu một nền văn hóa, thay vì lướt qua nó bằng ống kính máy ảnh. Khi trải nghiệm được thiết kế từ chính nhịp sống thường ngày của cộng đồng, du lịch cộng đồng bền vững không còn là khẩu hiệu mà trở thành sinh kế và niềm tự hào.
Cẩm Thanh: Rừng dừa nước, “múa thúng” và đời sống sông nước bước ra thế giới
Nếu Trà Quế đại diện cho nông nghiệp đất liền, Cẩm Thanh lại cho thấy sức hấp dẫn của văn hóa sông nước trong hành trình xây dựng làng du lịch Việt Nam. Cách phố cổ Hội An khoảng 4km, nằm ở điểm giao thoa của ba dòng sông Thu Bồn – Trường Giang – Lộ Cảnh Giang trước khi đổ ra biển nên Cẩm Thanh sở hữu hệ sinh thái nước lợ độc đáo. Điểm nhấn là Rừng dừa Bảy Mẫu: từ diện tích ban đầu khoảng 7ha, nay rừng đã gần 100ha với các con lạch nhỏ len giữa những vạt dừa xanh. Hình ảnh rừng dừa, thuyền thúng tre, người dân đánh cá, tung lưới đã đưa Cẩm Thanh lên danh sách 50 ngôi làng đẹp nhất thế giới, đứng thứ 20 và là đại diện duy nhất của Việt Nam theo một tạp chí quốc tế uy tín. Trên thuyền thúng, du khách xem người dân quăng chài, kéo lưới, học kỹ năng sông nước, nghe hò xứ Quảng và trải nghiệm màn “múa thúng” – chiếc thúng xoay tròn tạo cảm giác mạnh giữa rừng dừa. Theo UBND phường Hội An Đông, tại khu vực Rừng dừa Bảy Mẫu hiện có khoảng 64 doanh nghiệp với khoảng 1.400 thuyền thúng, đón trung bình 5.000–6.000 lượt khách/ngày, cao điểm lễ Tết lên đến khoảng 9.000 lượt/ngày. Những con số này cho thấy du lịch (nếu đặt trên nền sinh kế truyền thống như đánh bắt, làm đồ thủ công từ tre, dừa, homestay, lớp nấu ăn) có thể trở thành “cánh tay thứ hai” bền vững cho cộng đồng. Năm 2026, Rừng dừa Bảy Mẫu Cẩm Thanh được lựa chọn tham gia chương trình Best Tourism Villages của UN Tourism, đồng thời chuẩn bị ra mắt tuyến tham quan mới “Về Cẩm Thanh - Nghe dừa kể chuyện”, kết hợp trải nghiệm thúng chai với nghề truyền thống, văn hóa nghệ thuật và đời sống cộng đồng để đa dạng hóa sản phẩm du lịch.
Chiến lược nông thôn mới của du lịch: Giữ bản sắc để chinh phục thế giới
Từ Trà Quế đến Cẩm Thanh, thông điệp chung rất rõ: càng giữ bản sắc, làng quê càng có cơ hội vươn ra thế giới. Với Trà Quế, địa phương đã khảo sát, đánh giá thực trạng và xây dựng kế hoạch phát triển du lịch theo hướng khai thác hài hòa không gian sinh thái, gắn với bảo tồn cảnh quan và các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời chú trọng vai trò của người dân trong việc gìn giữ làng nghề và trực tiếp tham gia hoạt động du lịch. Với Cẩm Thanh, hệ sinh thái rừng dừa, văn hóa sông nước và sinh kế địa phương được biến thành trải nghiệm, nhưng không tách rời đời sống thực của cộng đồng. Những ghi nhận từ UN Tourism, UNESCO và các tổ chức quốc tế là sự xác nhận rằng chiến lược du lịch cộng đồng bền vững, đặt cộng đồng làm trung tâm, là hướng đi đúng. Tương lai của du lịch Việt Nam không nằm ở việc sao chép mô hình nghỉ dưỡng xa lạ, mà ở chỗ dám đầu tư cho trải nghiệm nông thôn mộc mạc, cho những làng tốt nhất thế giới mang hồn bản địa. Nếu tiếp tục nhất quán con đường này, mỗi làng quê có thể trở thành một “trạm dừng” đáng giá trên hành trình khám phá châu Á của khách phương Tây – và của cả chính người Việt.
