Đích đến không chỉ là sống thọ
Sống khỏe dài lâu là kéo dài quãng đời con người có thể duy trì sức khỏe, năng lực lao động và sự tham gia vào sinh hoạt xã hội, thay vì chỉ tăng tổng số năm tồn tại. Nghị quyết 72-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, tuổi thọ trung bình đạt 75,5 năm, trong đó số năm sống khỏe mạnh đạt ít nhất 68 năm. Khoảng cách giữa hai con số là lời nhắc rằng sống lâu chưa đồng nghĩa với sống khỏe. Đây cũng là lý do chăm sóc chủ động và phòng ngừa bệnh tật ngày càng cần được xem là một phần của chính sách nâng cao chất lượng sống, bên cạnh khám và điều trị. Nếu chỉ đo thành công bằng tuổi thọ, hệ thống có thể bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: người dân có thể sống khỏe và tự chủ trong bao lâu?
Phòng ngừa cần trở thành trọng tâm
Chuyển trọng tâm từ điều trị sang chăm sóc chủ động không có nghĩa là xem nhẹ bệnh viện hay dịch vụ chữa bệnh. Đó là cách nhìn rộng hơn: sức khỏe được tạo dựng mỗi ngày, trước khi một vấn đề buộc người dân phải tìm đến hệ thống y tế. Dinh dưỡng phù hợp, vận động, quản lý cân nặng, nước uống an toàn và không khí trong lành đều gắn với đời sống thường nhật. Vì vậy, kinh tế sức khỏe không nên chỉ xoay quanh sản phẩm hay dịch vụ khi người dùng đã mắc bệnh; giá trị của nó còn nằm ở khả năng giúp mọi người tiếp cận kiến thức đáng tin cậy và duy trì thói quen có lợi. Phòng ngừa chỉ có ý nghĩa khi thông tin khoa học dễ hiểu, giải pháp phù hợp và hành vi tốt có thể duy trì lâu dài.
Kết nối các bên để kiến thức thành thói quen
Ngày 2 tháng 11 tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hội nghị “Kiến tạo chất lượng sống” do Tạp chí Nhịp cầu Đầu tư tổ chức đã bàn về chất lượng sống qua lăng kính kinh tế, sức khỏe, hành vi tiêu dùng và môi trường sống. Tại đây, bà Ôn Minh Hằng, Phó Tổng Giám đốc Amway Việt Nam, trình bày tham luận về động lực của kinh tế sức khỏe. Bà nhấn mạnh rằng Nhà nước có vai trò định hướng chính sách, các tổ chức khoa học cung cấp cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp đưa giải pháp đến người tiêu dùng, còn cộng đồng là nơi kiến thức được áp dụng trong đời sống. Cách phân công ấy hợp lý, nhưng hiệu quả không đến từ từng bên hoạt động riêng lẻ. Nếu thiếu phối hợp, nghiên cứu có thể không tới được người dân, còn giải pháp thương mại dễ chạy trước bằng chứng và nhu cầu thực tế.
Một ví dụ được nêu tại hội nghị là hợp tác giữa Viện Dinh dưỡng Quốc gia, Viện Sức khỏe Nutrilite và Amway Việt Nam nhằm nghiên cứu thực trạng dinh dưỡng ở người trưởng thành từ 20 đến 45 tuổi. Kết quả được trình bày tại hội thảo khoa học về thực trạng dinh dưỡng và khẩu phần ăn của người Việt Nam, đồng thời làm cơ sở tham khảo cho nội dung đào tạo và giáo dục dinh dưỡng. Điều đáng chú ý không chỉ là có nghiên cứu, mà là khả năng chuyển kết quả thành thông tin người dân hiểu và sử dụng được. Với người bình thường, chăm sóc chủ động phải bắt đầu từ những quyết định lặp lại mỗi ngày, chứ không dừng ở lời khuyên chung chung.
Số năm sống khỏe cũng là nguồn lực xã hội
Kéo dài số năm sống khỏe không chỉ đem lại lợi ích riêng cho từng người. Theo bà Ôn Minh Hằng, điều đó còn góp phần duy trì nguồn lực lao động, năng suất và sự tham gia của người dân vào các hoạt động kinh tế, xã hội. Đây là lý do mục tiêu sức khỏe cần được nhìn như một phần của năng lực phát triển: khi nhiều người có thể duy trì sức khỏe và sự tự chủ lâu hơn, họ có thêm điều kiện đóng góp cho gia đình, công việc và cộng đồng. Nhưng không thể đặt toàn bộ trách nhiệm lên cá nhân. Người dân cần thông tin có cơ sở; giới chuyên môn cần đưa bằng chứng vào thực hành; doanh nghiệp cần gắn giải pháp với nhu cầu thật; còn chính sách phải tạo điều kiện để phòng ngừa trở thành lựa chọn khả thi. Nếu không, mục tiêu tăng số năm sống khỏe sẽ chỉ nằm trên giấy.
Mục tiêu 75,5 năm tuổi thọ trung bình và ít nhất 68 năm sống khỏe đặt ra một chuẩn mực có ý nghĩa: không chỉ sống lâu hơn mà còn duy trì chất lượng sống trong phần lớn cuộc đời. Kinh tế sức khỏe cần đáp lại chuẩn mực ấy bằng cách coi chăm sóc chủ động là nền tảng, không phải phần phụ sau điều trị. Muốn vậy, cần nối chính sách, nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng thành một chuỗi từ bằng chứng đến thói quen. Khi kiến thức khoa học đi vào những lựa chọn thường ngày, sống khỏe dài lâu mới có cơ hội trở thành lợi ích rộng khắp, đồng thời giúp xã hội giữ được năng suất và sự tham gia của người dân.
