Thanh toán nợ Liên Hợp Quốc: quyết định kỹ thuật tài chính hay bước ngoặt ngoại giao?
Việc Mỹ thông báo kế hoạch thanh toán một phần nợ Liên Hợp Quốc là động thái trong đó Washington chấp nhận trả lại một phần khoản đóng góp bị trì hoãn, để vừa tránh khủng hoảng tài chính cho tổ chức đa phương quan trọng nhất thế giới, vừa giữ vị thế là nhà tài trợ và nước nắm quyền biểu quyết tại Đại hội đồng, trong khi vẫn tiếp tục gây sức ép cải cách lên bộ máy LHQ và sử dụng nợ như công cụ mặc cả chính trị. Kế hoạch trả nợ này, vì vậy, không chỉ là câu chuyện thủ tục tài chính, mà là đòn ngoại giao có tính toán của chính sách ngoại giao Mỹ.
Nợ Liên Hợp Quốc Mỹ: con số lớn và chiến lược trì hoãn để gây sức ép
Các thông tin gửi tới nghị sĩ Mỹ cho thấy Bộ Ngoại giao dự kiến bố trí ngân sách để trả nợ cho cả phần ngân sách thường xuyên lẫn hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, con số Mỹ đang chậm thanh toán lên tới khoảng 5 tỉ USD, trong đó hơn 2 tỉ USD cho ngân sách thường xuyên và 3 tỉ USD cho các phái bộ gìn giữ hòa bình. Đằng sau những con số đó là một chiến lược trì hoãn có chủ ý. Chính quyền Trump trong suốt một năm rưỡi đã liên tục yêu cầu LHQ cắt giảm nhân sự, thay đổi sâu rộng trong nhiều lĩnh vực và chấp nhận việc cắt giảm mạnh các chương trình nhân đạo. Một quan chức Bộ Ngoại giao được dẫn lại khẳng định Mỹ đã thúc đẩy "cắt giảm ngân sách thực sự đầu tiên trong lịch sử tổ chức lên tới gần một tỉ USD". Nợ Liên Hợp Quốc Mỹ vì thế không chỉ là gánh nặng tài chính, mà là công cụ gây sức ép cải cách.
Khủng hoảng tài chính LHQ và thế mặc cả của Washington
Trong bối cảnh khủng hoảng tài chính LHQ ngày càng rõ, Tổng Thư ký António Guterres cảnh báo tổ chức đứng trước nguy cơ "sụp đổ tài chính cận kề" nếu các quy định không được cải tổ hoặc 193 nước thành viên không thanh toán đầy đủ. Điều này tạo cho Washington thế mặc cả mạnh: đồng ý thanh toán một phần để tránh LHQ tê liệt, nhưng không xóa bỏ toàn bộ nợ để duy trì sức ép cải cách. Theo một cựu quan chức LHQ, khoản thanh toán dự kiến của Mỹ chỉ đủ giúp LHQ trả lương cho nhân viên trong thời gian tới chứ không giải quyết toàn bộ vấn đề tài chính của tổ chức. Ông cũng nhấn mạnh Mỹ chấp nhận chi trả để giữ quyền bỏ phiếu vào năm sau, bởi theo Điều 19 Hiến chương, các nước không đóng phí thường niên trong hai năm sẽ mất quyền biểu quyết tại Đại hội đồng. Đó là lý do khiến thanh toán nợ Liên Hợp Quốc Mỹ mang màu sắc chiến thuật hơn là thiện chí thuần túy.
Chính sách ngoại giao Mỹ: thanh toán 850 triệu USD có đủ để trấn an đồng minh?
Động thái thông báo thanh toán ngân sách LHQ diễn ra ngay trước thềm bài phát biểu của Tổng thống Trump tại Đại hội đồng, phản ánh tính toán chính trị rõ ràng trong chính sách ngoại giao Mỹ. Một mặt, Washington muốn chứng minh họ không bỏ rơi LHQ giữa khủng hoảng tài chính. Mặt khác, họ vẫn giữ thế "ủng hộ có điều kiện" khi gắn việc trả nợ với yêu cầu cắt giảm chi phí và kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc. Không phải tất cả đảng Cộng hòa đều hài lòng: một số nghị sĩ cho rằng các khoản phân bổ chưa đáp ứng đủ lo ngại về quy mô nhân sự LHQ và những quan điểm chính sách bị coi là không phù hợp với định hướng của chính quyền. Thậm chí, câu hỏi liệu Mỹ có tiếp tục cắt hỗ trợ với cơ quan phụ trách người tị nạn Palestine vẫn bị bỏ ngỏ. Điều này cho thấy thanh toán 850 triệu USD – dù là khoản lớn nhất dưới thời Trump – chưa đủ để khẳng định một đường lối ổn định, mà chỉ là bước điều chỉnh chiến thuật trong chiến lược gây sức ép dài hạn.
Tương lai quan hệ Mỹ – LHQ: giữa nhu cầu cải cách và rủi ro mất vai trò lãnh đạo
Nhìn dài hạn, chính sách ngoại giao Mỹ với LHQ đang đứng trên lằn ranh giữa lợi ích chiến lược và rủi ro tự làm suy yếu vai trò lãnh đạo toàn cầu. Việc rút khỏi một số tổ chức như WHO, UNESCO và cắt tài trợ cho hàng chục cơ quan khác cho thấy xu hướng phân biệt, chỉ gắn bó với những cấu phần LHQ mà Washington cho là phục vụ lợi ích trực tiếp. Tuy nhiên, cơ chế thể chế của LHQ – đặc biệt là quyền bỏ phiếu tại Đại hội đồng – buộc Mỹ không thể bỏ hẳn nghĩa vụ đóng góp mà không chịu thiệt hại về ảnh hưởng. Vì vậy, kế hoạch thanh toán 850 triệu USD nợ Liên Hợp Quốc cần được hiểu như tín hiệu rằng Mỹ chưa sẵn sàng rời bỏ trật tự đa phương, nhưng sẽ tiếp tục dùng tiền đóng góp như đòn bẩy cho những ưu tiên chính sách riêng. Tương lai quan hệ hai bên vì thế sẽ phụ thuộc vào mức độ LHQ chấp nhận cải cách mà không đánh mất bản chất đa phương của mình.
