Mỹ nợ Liên Hợp Quốc: Khi chỉ trích buộc phải va vào thực tế
Việc Mỹ nợ Liên Hợp Quốc và nay thông báo kế hoạch thanh toán một phần khoản nợ này là bước đi thể hiện sự giằng co giữa lập trường hoài nghi các tổ chức đa phương của chính quyền Donald Trump và thực tế Mỹ vẫn là nước đóng góp tài chính lớn nhất, đồng thời không thể đứng ngoài các cơ chế điều hành trật tự quốc tế mà Liên Hợp Quốc đang nắm giữ.
Chính quyền Trump đã thông báo với Quốc hội kế hoạch trả một khoản tiền lớn trong tổng số nợ đang chậm thanh toán cho Liên Hợp Quốc, bao gồm cả phần dành cho ngân sách thường xuyên và hoạt động gìn giữ hòa bình. Điều đáng chú ý là đây là khoản thanh toán lớn nhất mà Nhà Trắng dưới thời Trump thực hiện cho tổ chức này kể từ khi liên tục yêu cầu Liên Hợp Quốc cải tổ sâu rộng để đổi lấy việc Mỹ tiếp tục hỗ trợ với tư cách nhà tài trợ hàng đầu. Nói cách khác, chính quyền Trump không “quay xe” vì bỗng nhiên yêu thích Liên Hợp Quốc, mà vì ván cờ quyền lực buộc họ phải trả lại phần trách nhiệm tối thiểu.
Khủng hoảng tài chính LHQ: Áp lực cải cách hay đòn bẩy của Mỹ?
Liên Hợp Quốc đang đứng trên lằn ranh tài chính mỏng manh, và khoản Mỹ nợ Liên Hợp Quốc trở thành điểm nóng chính trị hơn là chuyện sổ sách. Tổng Thư ký António Guterres đã cảnh báo tổ chức này đối mặt nguy cơ “sụp đổ tài chính cận kề” nếu không cải tổ quy định tài chính hoặc nếu 193 quốc gia thành viên tiếp tục chậm thanh toán.
Trong bối cảnh đó, Liên Hợp Quốc triển khai các chương trình cải cách, cắt giảm chi phí để duy trì khả năng hoạt động. Chính quyền Trump lại tận dụng thời điểm khủng hoảng tài chính LHQ để gây sức ép đòi những thay đổi “mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực”, khiến nhiều chương trình và dịch vụ nhân đạo bị cắt giảm, gây lo ngại ngay trong nội bộ hệ thống nhân đạo quốc tế. Câu chuyện không chỉ là một khoản thanh toán, mà là cách Mỹ dùng vị thế tài chính để định nghĩa lại ranh giới giữa cải cách cần thiết và can thiệp mang tính áp đặt.
Từ lời công kích đến hành động: Sự mâu thuẫn có tính toán của Trump
Điểm gây tranh cãi nhất là sự đối lập giữa ngôn từ và hành động. Ông Trump nhiều lần công khai chỉ trích Liên Hợp Quốc vì cho rằng tổ chức này “chưa phát huy được tiềm năng” và liên tiếp dùng lập luận về sự kém hiệu quả để biện minh cho việc cắt tài chính. Không dừng lại ở đó, chính quyền của ông từng không thanh toán bất kỳ khoản nào cho Liên Hợp Quốc trong một năm, rút khỏi WHO, UNESCO và cắt tài trợ cho hàng chục cơ quan khác.
Trong bối cảnh đó, việc Trump thanh toán LHQ một khoản lớn nhìn bề ngoài là mâu thuẫn, nhưng thực chất là một nước đi có tính toán: vừa đủ để tránh bị đổ lỗi khiến LHQ tê liệt, vừa đủ duy trì đòn bẩy tài chính cho những đòi hỏi cải tổ tiếp theo. Có thể coi đây là dạng “ngoại giao chi phiếu có điều kiện”: tiền được giải ngân không phải để củng cố chủ nghĩa đa phương, mà để nhấn mạnh thông điệp rằng Mỹ mới là người nắm tay hầu bao và nhịp điều khiển.
Quan hệ quốc tế Mỹ: Co cụm hay tái thương lượng trật tự đa phương?
Trong một năm rưỡi, Trump và các đồng minh kiên trì ép Liên Hợp Quốc thay đổi trên nhiều mặt trận, từ cơ cấu nhân sự đến định hướng chương trình, khiến những người làm nhân đạo lo ngại về cắt giảm nghiêm trọng các dịch vụ hỗ trợ. Đây không đơn thuần là chính sách tiết kiệm, mà là cách Washington gửi đi thông điệp: trật tự đa phương phải được tái thương lượng theo ưu tiên của Mỹ. Quan hệ quốc tế Mỹ dưới thời Trump vì thế mang màu sắc “chọn lọc” – chấp nhận tham gia nếu các thể chế quốc tế chấp nhận điều kiện của họ.
Khi Mỹ nợ Liên Hợp Quốc rồi lại trả một phần đáng kể, điều này cho thấy cả hai bên đều ở thế phụ thuộc lẫn nhau: LHQ cần Mỹ để không rơi vào khủng hoảng tài chính kéo dài, còn Mỹ cần LHQ như diễn đàn hợp pháp hóa vị thế và lợi ích của mình. Nếu nhìn từ góc độ chiến lược, khoản thanh toán này không phải dấu hiệu Mỹ “quay về” với chủ nghĩa đa phương, mà là bước đi nhằm giữ chỗ trong cuộc mặc cả về tương lai của trật tự quốc tế.
Kết luận: Một khoản trả nợ, nhiều lớp thông điệp
Kế hoạch Mỹ thanh toán một phần khoản nợ với Liên Hợp Quốc là hành động vừa mang tính phòng cháy, vừa mang tính biểu tượng cho quan hệ quốc tế Mỹ thời Trump: hoài nghi các thể chế đa phương nhưng không thể rời bỏ chúng. Động thái này diễn ra đúng lúc LHQ chịu sức ép tài chính lớn và buộc phải cải cách để tồn tại.
Điểm quan trọng là: từ Mỹ nợ Liên Hợp Quốc đến việc Trump thanh toán LHQ một khoản lớn, bức tranh hiện lên không phải là sự thay đổi “từ phản đối sang ủng hộ”, mà là sự chuyển dịch từ chỉ trích bằng lời sang gây sức ép bằng tài chính. Khoản trả nợ này nhắc lại một thực tế khó chịu cho cả hai phía: nếu không tìm được điểm cân bằng giữa cải cách và tôn trọng tính độc lập của Liên Hợp Quốc, cuộc mặc cả tài chính sẽ còn kéo dài, và trật tự đa phương sẽ tiếp tục bị đặt trong trạng thái bất ổn.
