Giá xăng Mỹ tăng và cuộc chiến kinh tế – địa chính trị với Iran
Cuộc chiến kinh tế giữa Mỹ và Iran là quá trình Washington sử dụng trừng phạt, lệnh phong tỏa dầu và sức ép quân sự tại eo biển Hormuz để kiềm chế tham vọng hạt nhân của Tehran, nhưng đồng thời đẩy giá dầu thô và giá xăng Mỹ tăng vì lo ngại nguồn cung bị gián đoạn trên thị trường năng lượng toàn cầu.
Điểm then chốt hiện nay là giá xăng Mỹ tăng không chỉ vì yếu tố thị trường đơn thuần mà gắn trực tiếp với chiến lược đối đầu Iran. Tổng thống Donald Trump đã công khai kêu gọi người dân chấp nhận giá xăng cao hơn để đổi lấy mục tiêu ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, coi đây là “một việc lớn không chỉ cho nước Mỹ mà còn cho thế giới”. Khi giá năng lượng toàn cầu chịu tác động từ căng thẳng ở vùng Vịnh, người tiêu dùng Mỹ bị kéo vào cuộc chơi địa chính trị mà họ không hề bỏ phiếu lựa chọn. Câu hỏi đặt ra là: lợi ích an ninh có xứng với cái giá phải trả ở trạm xăng hay không?
Căng thẳng Mỹ–Iran và lệnh phong tỏa dầu: từ eo biển Hormuz tới ví tiền người dân
Căng thẳng Mỹ Iran hiện không chỉ dừng ở những phát biểu cứng rắn mà đã được “neo” vào thực địa bằng các lệnh phong tỏa dầu tại eo biển Hormuz. Tổng thống Trump khẳng định các hành động quân sự của Mỹ và lệnh phong tỏa tại eo biển Hormuz đang phát huy hiệu quả. Tàu sân bay USS Abraham Lincoln đã triển khai hơn 260 ngày, liên tục phong tỏa các cảng của Iran, biến tuyến hàng hải chiến lược này thành nút thắt nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Trên phía đối diện, Iran tuyên bố sẽ áp dụng chiến lược “hoàn toàn tấn công” trong cuộc chiến với Mỹ sau khi Washington từ chối gia hạn lệnh ngừng bắn đạt được hồi tháng 6 nhưng không kéo dài nổi một tháng. Một quan chức cấp cao tại Tehran cảnh báo các bên phải chuẩn bị cho việc gia tăng căng thẳng tại eo biển Hormuz và khu vực rộng lớn hơn. Khi cả hai bên cùng đẩy mức rủi ro lên cao, thị trường dầu thô phản ứng bằng cách cộng thêm “phí sợ hãi” vào giá, khiến hóa đơn nhiên liệu của các hộ gia đình tăng dù họ cách xa Trung Đông nửa vòng trái đất.
Thiếu hụt nguồn cung và biên lợi nhuận diesel kỷ lục: vì sao giá dầu thô khó hạ
Giá dầu thô tăng không chỉ vì căng thẳng Mỹ Iran mà còn vì cấu trúc nguồn cung toàn cầu đang chật vật đáp ứng nhu cầu. Dầu Brent được giao dịch trên mức 90 USD/thùng, trong khi dầu WTI cũng ở vùng giá cao. Trong bối cảnh các tuyên bố giữa Mỹ và Iran ngày càng cứng rắn, các nhà máy lọc dầu Mỹ chứng kiến chênh lệch giá crack diesel vượt trên 100 USD/thùng, phản ánh tình trạng thiếu hụt nhiên liệu ngày càng nghiêm trọng.
Cú sốc không dừng lại tại nước Mỹ. Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho biết công suất vận hành các nhà máy lọc dầu toàn cầu giảm khoảng 5 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 80,9 triệu thùng/ngày. Khi các nhà máy ưu tiên sản xuất xăng và nhiên liệu máy bay, diesel bị thiếu, cộng thêm lệnh cấm xuất khẩu diesel đến cuối năm của Nga – một trong ba nhà xuất khẩu nhiên liệu lớn nhất thế giới. Khi chuỗi cung ứng dầu bị “kẹt” từ Hormuz đến các nhà máy lọc, việc kỳ vọng giá xăng Mỹ tăng rồi nhanh chóng giảm là điều thiếu thực tế.
Washington có thể làm gì để kiềm chế cú sốc giá xăng?
Trước áp lực giá xăng Mỹ tăng và phản ứng dữ dội của cử tri, Washington không thể chỉ kêu gọi người dân “chịu đau” lâu dài. Về quân sự, Hải quân Mỹ thông báo tàu sân bay USS George Washington đang trên đường đến Trung Đông để thay thế USS Abraham Lincoln, dù điều này tạm thời để trống sự hiện diện tàu sân bay tại Thái Bình Dương. Đây là tín hiệu cho thấy Mỹ vẫn ưu tiên giữ thế phong tỏa tại eo biển Hormuz, qua đó tiếp tục sử dụng lệnh phong tỏa dầu như công cụ gây sức ép.
Tuy nhiên, về kinh tế, không có dấu hiệu cho thấy công cụ quân sự sẽ tự động kéo giá xăng xuống. Nếu Washington muốn vừa duy trì sức ép với Iran vừa giảm gánh nặng cho người tiêu dùng, họ buộc phải song song thúc đẩy sản lượng lọc dầu, giảm các nút thắt hạ tầng và đa dạng hóa nguồn cung, thay vì phó mặc cho những lệnh phong tỏa dầu tiếp tục đẩy rủi ro giá lên cao. Nói cách khác, chính quyền Mỹ cần chuyển từ “chiến lược trừng phạt” sang “chiến lược bảo vệ ví tiền” nếu không muốn sự bất mãn tại trạm xăng trở thành cơn bão trong phòng phiếu.
Kết luận: trận chiến giá xăng sẽ kéo dài cùng căng thẳng Mỹ–Iran
Từ New York cho tới eo biển Hormuz, chuỗi quyết định của Washington đã biến giá xăng Mỹ tăng thành hệ quả trực tiếp của chiến lược kiềm chế Iran. Khi Tổng thống Trump tuyên bố sẽ không xin lỗi về việc yêu cầu người dân trả thêm tiền xăng để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, ông chấp nhận đánh đổi sự hài lòng của cử tri lấy một mục tiêu an ninh dài hạn.
Vấn đề là, trong khi lệnh phong tỏa dầu và căng thẳng Mỹ Iran làm giá dầu thô tăng, các biện pháp giảm gánh nặng cho người tiêu dùng lại chưa đủ rõ ràng và quyết liệt. Chừng nào chiến lược “hoàn toàn tấn công” của Tehran và logic phong tỏa của Washington còn tiếp tục, người dân Mỹ vẫn sẽ phải đóng vai “nhà tài trợ bất đắc dĩ” cho cuộc đối đầu này, thông qua mỗi lít xăng họ đổ vào xe hằng ngày.
