Lời cảnh báo cứng rắn giữa nguy cơ giao tranh trở lại
Tuyên bố chặn tàu chiến Mỹ là lời cảnh báo của Tehran rằng lực lượng Mỹ không được tiến vào Vùng Vịnh, đồng thời khẳng định Iran sẵn sàng dùng sức mạnh để bảo vệ vùng biển quanh mình. Đây không chỉ là một tuyên bố hàng hải: nó phát đi thông điệp rằng Washington sẽ phải tính đến rủi ro quân sự nếu mở lại chiến dịch tấn công. Ngày 24/10, Tổng Tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Iran Ali Abdollahi tuyên bố Tehran sẽ không cho tàu quân sự Mỹ vào Vùng Vịnh trong bất kỳ hoàn cảnh nào hoặc vào bất kỳ thời điểm nào. Lời đe dọa xuất hiện khi Mỹ và Israel được cho là đang cân nhắc nối lại các cuộc tập kích, trong bối cảnh đồn đoán về thời điểm trước hoặc sau cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ. Tổng thống Donald Trump cũng để ngỏ khả năng tái khởi động hoạt động quân sự, nhưng chưa nêu thời điểm cụ thể.
Hormuz là trọng tâm của cuộc đấu sức
Tehran muốn biến eo biển Hormuz thành điểm gây sức ép chiến lược. Tuyến hàng hải này vừa là cửa ngõ vào Vùng Vịnh, vừa là huyết mạch vận chuyển năng lượng; Iran đã hạn chế hoạt động qua eo biển kể từ khi chiến sự với Mỹ bùng phát hồi cuối tháng 2. Washington đáp trả bằng việc phong tỏa các cảng và tàu thuyền Iran, còn Tehran yêu cầu tàu qua Hormuz phải xin phép và cáo buộc một số tàu đi theo tuyến bị xem là bất hợp pháp. Trong bối cảnh đó, lời tuyên bố ngăn tàu quân sự Mỹ tiến vào Vùng Vịnh nhằm răn đe Washington và cảnh báo rằng bất kỳ đòn tấn công mới nào cũng có thể mở rộng xung đột sang hàng hải. Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo Washington có thể tấn công Iran ngay trong cuối tuần được nhắc đến. Dù vậy, cảnh báo này không đồng nghĩa một chiến dịch mới đã được quyết định.
Tuyên bố của Tehran không đồng nghĩa Mỹ đã vắng mặt
Điểm cần phân biệt là tuyên bố chính trị của Iran với thông tin về vị trí lực lượng Mỹ. Ông Abdollahi nói Iran đã vô hiệu hóa hải quân Mỹ và khiến lực lượng này không thể tiếp cận vùng biển quanh Vùng Vịnh hoặc lãnh hải Iran. Ngày 23/10, Ali Ozamayi, chỉ huy lực lượng hải quân thuộc IRGC, còn tuyên bố tàu Mỹ không xuất hiện trong khu vực Hormuz và Mỹ không còn chỗ đứng tại eo biển. Tuy nhiên, thông tin được công bố cũng cho biết tàu khu trục USS Rafael Peralta của Hải quân Mỹ hoạt động tại Trung Đông và tham gia phong tỏa các cảng Iran. Chi tiết này không chứng minh tàu đang ở ngay Hormuz, nhưng cho thấy không thể diễn giải lời Tehran thành việc Mỹ đã rút khỏi toàn bộ khu vực. Nói cách khác, Iran đang khẳng định năng lực răn đe; hiện diện quân sự thực tế cần được đánh giá theo từng địa điểm và nhiệm vụ.
Rủi ro với người dân và giới hạn của thông điệp
Với người dân, tác động đáng chú ý nhất trước mắt không nhất thiết là một cuộc đối đầu trực tiếp trên biển, mà là nguy cơ gián đoạn vận tải và thông tin nếu xung đột lan rộng. Hai quan chức an ninh Iran nói Tehran đã lập kế hoạch nhắm vào cáp quang biển ở Vùng Vịnh nếu Mỹ và Israel tái khởi động chiến sự; một quan chức IRGC cũng nêu khả năng nhắm vào các tuyến cáp dưới eo Hormuz. Tuy nhiên, nguồn tin được dẫn đánh giá ảnh hưởng toàn cầu có thể hạn chế, vì chưa đến 1% băng thông quốc tế đi qua eo biển này. Điều đó không loại trừ rủi ro gián đoạn cục bộ đối với kết nối trong khu vực. Xét tổng thể, tuyên bố của Tehran là đòn răn đe có chủ đích hơn là bằng chứng rằng họ đã kiểm soát hoàn toàn tuyến biển. Washington sẽ phải cân nhắc cái giá chiến lược của việc leo thang, còn các nước quanh Vùng Vịnh phải đối mặt với nguy cơ bị cuốn vào thế đối đầu.
