Cột mốc xuất viện: sức khỏe mong manh bên cạnh di sản vững bền
Hành trình xuất viện của nhạc sĩ Phạm Tuyên sau đợt nhập viện cấp cứu vì huyết áp, trong bối cảnh gia đình phải tạm hoãn chương trình kỷ niệm 70 năm Chiếc đèn ông sao, là câu chuyện cho thấy sức khỏe con người thì hữu hạn trong khi di sản âm nhạc Việt mà ông để lại vẫn bền bỉ trong ký ức nhiều thế hệ. Cách đây vài ngày, ông được đưa vào bệnh viện do vấn đề về huyết áp và phải kiểm tra kỹ lưỡng vì bệnh tắc nghẽn mạch phổi. Theo con gái là chị Phạm Hồng Tuyến, tình trạng sức khỏe nhạc sĩ đã ổn định và ông xuất viện ngày 22/9. Nhưng ở tuổi ngoài 90, việc đi lại khó khăn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính khiến câu chuyện phục hồi không thể lạc quan đơn giản. Cảm giác vui mừng khi nghe tin sức khỏe nhạc sĩ tiến triển luôn đi kèm nỗi lo âm thầm: chúng ta đã chuẩn bị đủ tốt để trân trọng và gìn giữ di sản của ông khi thời gian không chờ đợi?
Đêm nhạc kỷ niệm 70 năm bị hoãn: khoảng lặng đáng suy ngẫm
Khoảnh khắc nhạc sĩ Phạm Tuyên xuất viện lẽ ra có thể gắn với một đêm nhạc rộn ràng, nơi công chúng cùng ông kỷ niệm 70 năm Chiếc đèn ông sao. Nhưng chương trình phải tạm hoãn vì gia đình neo người, gặp khó khăn trong khâu chuẩn bị. Đó không chỉ là một trục trặc hậu cần; nó phơi bày thực tế rằng nhiều chủ nhân di sản âm nhạc Việt vẫn đang dựa chủ yếu vào nỗ lực tự thân gia đình, thay vì có một hệ sinh thái hỗ trợ bài bản. Gia đình chia sẻ hình ảnh ông chụp cùng bác sĩ trước khi ra viện, cho thấy cuộc sống hàng ngày của nhạc sĩ hiện gói gọn trong căn hộ tập thể đầy ắp sách báo ở phố Vạn Bảo, nơi ông vẫn mê đọc, xem truyền hình dù phải có người dìu khi di chuyển. Việc hoãn đêm nhạc khiến câu chuyện kỷ niệm 70 năm không còn là sự kiện giải trí, mà trở thành lời nhắc về trách nhiệm chung với sức khỏe nhạc sĩ và với chính ký ức âm nhạc của chúng ta.
Sức sống “tùng rinh rinh”: Chiếc đèn ông sao như một ký ức tập thể
Chiếc đèn ông sao được nhạc sĩ Phạm Tuyên sáng tác vào mùa Trung thu năm 1956, khi ông đang dạy nhạc tại Khu học xá Trung ương ở Nam Ninh, Trung Quốc. Ca khúc ra đời từ nỗi nhớ nhà của những học sinh miền Nam xa Tổ quốc, được ông gửi gắm qua hình ảnh chiếc đèn năm cánh – món đồ chơi giản dị nhưng thân thuộc. Bảy thập kỷ sau, giai điệu “tùng rinh rinh” vẫn kết nối nhiều thế hệ bằng niềm vui hội rước đèn, đến mức nhiều người tưởng đó là câu hát dân gian sẵn có. Từ phát thanh, ca khúc lan tỏa và trở thành một phần quen thuộc của những mùa trông trăng ở khắp nơi. Một câu nói đáng ghi lại là: “Điệp khúc ‘tùng rinh rinh’ trong bài hát quen thuộc đến mức nhiều người ngỡ đó là câu hát có sẵn trong dân gian.” Chính sức sống hiếm có ấy khiến việc kỷ niệm 70 năm không chỉ là lễ mừng một bài hát, mà là dịp soi lại cách âm nhạc góp phần tạo nên ký ức tập thể của xã hội.
Người viết Trung thu suốt bốn thập kỷ và vị trí trong di sản âm nhạc Việt
Nhạc sĩ Phạm Tuyên sinh năm 1930, từng trải qua môi trường nhạc cung đình Huế và được đào tạo nhạc lý phương Tây, trước khi công tác tại các ban văn nghệ của phát thanh và truyền hình, rồi tham gia Ủy ban Phát thanh Truyền hình thuộc Bộ Văn hóa - Thông tin. Ông sáng tác gần 700 tác phẩm, trong đó có 200 bài hát dành cho thiếu nhi, và được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật cùng danh hiệu Người có nhiều bài hát thiếu nhi được phổ biến nhất. Riêng với Tết Trung Thu, ông là người có nhiều sáng tác nhất cho thiếu niên nhi đồng, từ Chiếc đèn ông sao, Vui Trung Thu, Trăng ơi từ đâu đến, Múa sư tử thật là vui, Rước đèn dưới trăng thu, Hát múa dưới trăng thu đến Vui trăng, trải dài suốt bốn thập kỷ. Di sản âm nhạc Việt về Trung thu, vì thế, mang đậm dấu ấn cá nhân của một nhạc sĩ nay bước vào tuổi ngoài 90 nhưng sức khỏe đã mong manh. Câu hỏi đặt ra là: chúng ta sẽ làm gì để những ca khúc thiếu nhi này tiếp tục sống trong đời sống đương đại, chứ không chỉ nằm trong hồ sơ giải thưởng?
Khi hành trình phục hồi sức khỏe gặp kế hoạch kỷ niệm 70 năm
Trong buổi sinh hoạt nghệ thuật tại nhà riêng vào giữa tháng 9, trước khi nhập viện cấp cứu, nhạc sĩ Phạm Tuyên vẫn ngồi nghe các em nhỏ đàn hát Chiếc đèn ông sao, xua tay khi được hỏi có mệt và muốn tiếp tục ở lại lâu hơn. Hình ảnh ấy đối lập với thông tin ông mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, từng bị ngã phải điều trị, và nay phải kiểm tra kỹ lưỡng vì tắc nghẽn mạch phổi. Khi ông được tiêm vắc xin cúm mùa và bạch hầu trước lúc xuất viện, hành trình phục hồi sức khỏe không còn là chuyện riêng của một gia đình, mà gắn với kỳ vọng xã hội vào một biểu tượng âm nhạc. Việc tạm hoãn chương trình kỷ niệm 70 năm Chiếc đèn ông sao vì khó khăn chuẩn bị vô tình mở ra một cơ hội khác: nhìn thẳng vào nhu cầu xây dựng cơ chế chăm sóc, tôn vinh tác giả di sản một cách dài hạn. Kết nối sức khỏe nhạc sĩ với di sản âm nhạc Việt không phải bằng thương cảm, mà bằng những hành động cụ thể để các dịp kỷ niệm trong tương lai không còn bị lệ thuộc vào sự neo người của một gia đình.
