Một hành trình âm nhạc: từ cái nôi cổ điển đến tự do jazz
Hành trình nghệ thuật của nghệ sĩ piano Trần Lê Trà Thanh là câu chuyện về cách một nữ thạc sĩ âm nhạc được đào tạo bài bản tại Nhạc viện Tchaikovsky kết hợp nền tảng cổ điển với tinh thần tự do của piano jazz Việt Nam để tạo nên tiếng nói riêng trên sân khấu và trong môi trường học thuật.
Nếu phải rút gọn thông điệp từ con đường của Trà Thanh, đó là: không có ranh giới cứng giữa hàn lâm và ngẫu hứng, chỉ có lựa chọn của người nghệ sĩ. Từng là du học sinh chuyên ngành Piano tại Nhạc viện mang tên P. I. Tchaikovsky ở Moscow trong giai đoạn 1999–2000, cô tích lũy nền tảng học thuật từ một trong những chiếc nôi quan trọng của âm nhạc cổ điển thế giới. Nhưng thay vì ở lại vùng an toàn của cổ điển, Trà Thanh quay về, bước vào đời sống sân khấu và dần tìm đến jazz như không gian để thử thách, phá bỏ những đường kẻ cũ trên khuông nhạc.
Giảng viên nhạc viện và lựa chọn đứng giữa hai thế giới
Không nhiều nghệ sĩ chọn đứng song song trong hai hệ toạ độ: một bên là kỷ luật thép của nhạc viện, bên kia là sự bất định của sân khấu jazz. Từ năm 2003 đến nay, Trần Lê Trà Thanh là giảng viên Khoa Piano Nhạc viện TP.HCM, đồng thời giữ vai trò Phó Trưởng Bộ môn Piano thuộc Khoa Âm nhạc, Sân khấu và Điện ảnh của Trường Đại học Văn Lang.
Ở giảng đường, cô dạy sinh viên về kỹ thuật, cấu trúc và kỷ luật luyện tập; ngoài đời, cô từng có tuổi trẻ sôi nổi khi chơi nhạc chuyên nghiệp tại các tụ điểm ca nhạc, phòng trà, tham gia nhiều ban nhạc và đặc biệt gắn bó với không gian Yoko Café tại TP.HCM. Cách cô tự định nghĩa mình – giữa nghệ sĩ biểu diễn, tác giả sáng tác, giảng viên và người biên soạn sách nhạc – cho thấy một lựa chọn rất rõ: biến piano jazz Việt Nam thành một phương án nghiêm túc trong giáo dục âm nhạc, chứ không chỉ là cuộc chơi ngẫu hứng bên lề.
‘Biển xanh còn hát’: khi piano jazz kể những câu chuyện riêng
Chiều 8/8 tại Yoko Café, TP.HCM, Trà Thanh trình làng cùng lúc ba sản phẩm: mini album Biển xanh còn hát, tập thơ Mơ, yêu & đời và sách nhạc Tuyển tập ca khúc Việt Nam chuyển soạn cho Piano độc tấu. Đây không phải một buổi ra mắt “cho vui”, mà là tuyên ngôn nghệ thuật về việc cô chọn jazz làm ngôn ngữ để kể lại những ám ảnh và ký ức của chính mình.
Mini album Jazz Biển xanh còn hát gồm 5 ca khúc do cô tự sáng tác, xoay quanh tình yêu, ký ức và những suy ngẫm về cuộc sống. Theo lời Trà Thanh, jazz – đặc biệt là piano jazz – cho người sáng tác khoảng không rộng để xử lý giai điệu, hòa âm, phối khí và cách thể hiện. Những ca khúc như Biển xanh còn hát, Chốn xưa bình yên, Ký ức tình yêu hay Đêm Noel bên em là minh chứng: giai điệu có phần “trúc trắc”, quãng nhảy xa, nhưng luôn được giữ trong một không khí ấm áp, sâu lắng, mang màu hoài niệm.
Từ sách nhạc đến lớp học: đưa ca khúc Việt lên phím đàn
Song song với album, Tuyển tập ca khúc Việt Nam chuyển soạn cho Piano độc tấu là bước đi có phần “cứng đầu” nhưng cần thiết. Thay vì để piano mãi gắn với kho tàng cổ điển phương Tây, Trà Thanh chọn đưa ca khúc và dân ca Việt Nam lên phím đàn, để người học có thể nhìn thấy chính mình trong giáo trình hằng ngày.
Tuyển tập gồm bốn chương, đi từ kiến thức âm nhạc cơ bản đến ca khúc Việt chuyển soạn cho piano độc tấu, các bài dân ca Việt Nam cho piano và nhóm ca khúc do chính cô sáng tác. Nữ nghệ sĩ nhấn mạnh rằng “âm nhạc ngày nay phóng khoáng và giao thoa mạnh mẽ giữa các nhạc cụ và thể loại”; piano vì thế không chỉ thuộc về Beethoven hay Chopin mà hoàn toàn có thể vang lên cùng những điệu bolero, rock hay những làn điệu dân ca mộc mạc ba miền. Đây là lựa chọn mang tính quan điểm: không chờ giáo trình nhập khẩu, mà tự viết nên một ngôn ngữ học tập mang gốc rễ Việt.
Giữ hồn truyền thống trên bàn phím Tây phương
Thách thức lớn nhất trong mọi dự án của Trà Thanh không nằm ở kỹ thuật tay đàn, mà ở câu hỏi: làm sao giữ “cái hồn” khi đưa chất liệu Việt lên một nhạc cụ Tây phương như piano. Cô thừa nhận, cái khó nhất là bảo toàn tính chất luyến láy tự do đặc trưng từng vùng miền, khi dân ca vốn có nhịp điệu phong phú, lúc nhanh hối hả như nhịp nhảy sạp, lúc chậm rãi, êm đềm như nhịp chèo đưa.
Ở đây, nền tảng cổ điển từ Nhạc viện Tchaikovsky không bị phủ nhận mà trở thành công cụ giúp cô dung hòa hai thế giới: hiểu sâu hệ thống hòa âm – tiết tấu của phương Tây để biết mình có thể “bẻ” ở đâu, giữ nguyên ở đâu khi chuyển soạn ca khúc và dân ca. Nhìn rộng hơn, con đường của Trà Thanh cho thấy một định hướng đáng suy nghĩ cho piano jazz Việt Nam: thay vì bắt chước các chuẩn mực ngoại quốc, hãy bắt đầu từ việc trả lại tiếng nói cho chính những làn điệu quen thuộc, rồi để jazz mở ra phần còn lại.
