Việt Nam được nâng lên Investment Grade BBB-: ý nghĩa thật sự là gì?
Việc tổ chức xếp hạng tín nhiệm R&I nâng xếp hạng tín nhiệm Việt Nam từ BB+ lên BBB-, lần đầu đưa quốc gia vào nhóm Đầu tư (Investment Grade), là bước chuyển chất lượng trong xếp hạng tín nhiệm Việt Nam, vì nó trực tiếp thay đổi cách nhà đầu tư toàn cầu đánh giá rủi ro, chi phí vốn và khả năng huy động vốn dài hạn cho cả khu vực công lẫn khu vực tư nhân. Nếu nhìn lạnh lùng, đây chỉ là một bậc xếp hạng. Nhưng với thị trường vốn, “Investment Grade BBB-” là ranh giới tâm lý và kỹ thuật: nhiều quỹ đầu tư, định chế tài chính chỉ được phép giải ngân vào tài sản thuộc nhóm Đầu tư. Khi Việt Nam bước qua ngưỡng này, cơ sở nhà đầu tư tiềm năng thay đổi, chi phí vốn giảm không còn là câu khẩu hiệu mà trở thành khả năng thực tế, miễn là nền kinh tế tiếp tục giữ ổn định vĩ mô và kỷ luật tài khóa.
Tăng trưởng 10% và cải cách: nền móng cho bước nhảy tín nhiệm
R&I không nâng xếp hạng tín nhiệm Việt Nam vì một chu kỳ tăng trưởng ngắn hạn, mà vì họ nhìn thấy một câu chuyện dài hơn: nền tảng vĩ mô vững và cải cách cơ cấu đang đi theo hướng đúng. Trong đề án cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia, Chính phủ chủ động gắn mục tiêu vào những con số rất tham vọng: duy trì tăng trưởng GDP bình quân ít nhất 10% mỗi năm đến 2030, đồng thời kiểm soát nợ công không quá 60% GDP và nợ Chính phủ tối đa 50% GDP. Một câu nói rất dễ trích dẫn là: "Một trong những mục tiêu được gắn với quá trình nâng hạng tín nhiệm là duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân ít nhất 10% mỗi năm đến 2030". Cùng với đó, các cải cách tinh gọn bộ máy nhà nước, thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân, hoàn thiện thể chế và phát triển thị trường vốn được R&I đánh giá tích cực, như những trụ đỡ giúp Việt Nam không chỉ tăng trưởng nhanh mà còn tăng trưởng bền hơn.
Chi phí vốn giảm và cánh cửa huy động vốn dài hạn cho hạ tầng
Điểm quan trọng nhất của việc được xếp hạng Investment Grade BBB- không nằm ở danh hiệu, mà ở hậu quả tài chính: chi phí vốn giảm và cánh cửa huy động vốn dài hạn mở rộng hơn. Tín nhiệm quốc gia là thông số đầu tiên các tổ chức tài chính dùng để định giá rủi ro một thị trường; khi mức rủi ro tín dụng quốc gia giảm, lợi suất yêu cầu thường giảm theo, kéo chi phí vốn xuống. Trong bối cảnh Việt Nam đang cần nguồn lực khổng lồ cho hạ tầng và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, đánh giá của R&I về việc nợ công vẫn tương đối thấp, cùng chủ trương mở rộng đầu tư công nhưng kiểm soát chi thường xuyên, là một "phiếu tín nhiệm" cho chiến lược dùng vay nợ để tạo tăng trưởng tương lai. Quan trọng hơn, xếp hạng tín nhiệm Việt Nam cao hơn có thể hỗ trợ khu vực công trong huy động vốn phát triển, đồng thời cải thiện mặt bằng nhận thức rủi ro, tạo hiệu ứng tích cực đối với môi trường vốn của doanh nghiệp.
Tác động tới nhà đầu tư, doanh nghiệp và người dân: lợi ích có lan tỏa?
Khi xếp hạng tín nhiệm Việt Nam được cải thiện, thay đổi không chỉ diễn ra trên bảng điểm của các tổ chức xếp hạng mà còn trên đời sống tài chính của doanh nghiệp và người dân. Chi phí vốn giảm ở cấp quốc gia là điều kiện để Chính phủ phát hành trái phiếu quốc tế với điều khoản thuận lợi hơn, từ đó có dư địa dành nguồn lực cho hạ tầng, y tế, giáo dục mà không làm gánh nặng nợ trở nên mất kiểm soát. Đối với doanh nghiệp, một nền tảng tín nhiệm quốc gia tốt hơn có thể giúp cải thiện đánh giá rủi ro của toàn thị trường, khiến hoạt động huy động vốn quốc tế – từ trái phiếu doanh nghiệp đến tín dụng ngân hàng – dễ thở hơn. Người dân không lập tức cảm thấy túi tiền thay đổi, nhưng về dài hạn, hạ tầng tốt hơn, việc làm từ FDI bền hơn và ổn định tài chính cao hơn sẽ chuyển thành mức sống cải thiện. Vấn đề là nhà nước và doanh nghiệp có biết dùng "cửa vốn" mới này để phục vụ lợi ích dài hạn, thay vì chạy theo những dự án ngắn hạn ít tạo giá trị.
Từ Investment Grade đến 2030: thử thách là giữ nhịp cải cách
Việt Nam đã chính thức có thêm một cánh cửa để tiếp cận nhóm nhà đầu tư quan tâm tới tài sản Investment Grade; bài toán tiếp theo là biến lợi thế tín nhiệm thành nguồn vốn dài hạn phục vụ tăng trưởng. R&I dự báo bội chi và nợ công có thể tăng khi đầu tư công mở rộng, nhưng họ vẫn chưa xem đây là rủi ro đối với tính bền vững của nợ, với điều kiện các khoản chi đó thực sự tạo thêm động lực tăng trưởng và Chính phủ giữ kỷ luật chi thường xuyên. Việc duy trì và cải thiện xếp hạng sẽ phụ thuộc vào khả năng kiểm soát rủi ro tài chính, củng cố hệ thống ngân hàng, duy trì ổn định vĩ mô và thực hiện cải cách cơ cấu nhất quán. Bộ Tài chính được giao chủ trì triển khai đề án cải thiện xếp hạng đến năm 2030 và tổng kết việc thực hiện vào mốc thời gian đó. Nói cách khác, Investment Grade BBB- mới là điểm khởi đầu: nếu tăng trưởng không còn bám sát mục tiêu, cải cách chậm lại hoặc nợ công bị dùng cho chi tiêu kém hiệu quả, cửa vốn dài hạn hôm nay hoàn toàn có thể khép lại ngày mai.
